Chuyên mục
Tin mới
Logo Doanh nhân Việt Nam
Tìm kiếm
[Multi-article] Toshiba: Thương hiệu sống gần 1 thế kỷ rưỡi đã đổ vỡ như thế nào?
[Multi-article] Toshiba: Thương hiệu sống gần 1 thế kỷ rưỡi đã đổ vỡ như thế nào?
HẢI AN - 16:48 15/10/2020

Toshiba là một trong những công ty công nghệ lâu đời nhất tại Nhật Bản với lịch sử hình thành và hoạt động lên tới hơn 140 năm. Hơn một thế kỷ trôi qua Toshiba đã luôn thành công trên con đường kinh doanh của mình. Là một trong những công ty đưa nền khoa học và kỹ thuật của Nhật Bản vươn tầm thế giới.

Nhưng chỉ một quyết định sai lầm đã dẫn công ty có giá trị hàng tỉ đô này đứng trước bờ vực phá sản, những vàng son của Toshiba giờ đây chỉ còn trong quá khứ.

Thời kỳ vàng son chói lọi
Được thành lập vào năm 1875 bởi Hisashige Tanaka, Toshiba có tiền thân là nhà máy Tanaka Seizo-sho. Đây cũng là công ty Nhật đầu tiên làm thiết bị điện báo. Vào năm 1904, nhà máy này được đổi tên thành Shibaura Seisakusho.

Shibaura Seisakusho trở thành một công ty lớn sản xuất máy móc điện tử nặng ở nửa đầu thế kỷ 20. Khi ấy Nhật Bản đang trở thành một cường quốc thế giới về công nghiệp, sau khi cuộc cải cách Thiên Hoàng Minh Trị đã diễn ra ở đất nước mặt trời mọc này, cuộc cải cách đã làm thay đổi bộ mặt của Nhật Bản từ một nước nghèo lạc hậu thành một đất nước tiên tiến về khoa học kỹ thuật.

Vào năm 1939, 2 công ty là Shibaura Seisaku-sho và Tokyo Denki đã hợp nhất thành công ty Toshiba. Tokyo Denki, mới đầu gọi Hakunetsusha, được thành lập vào năm 1890 và là công ty Nhật đầu tiên sản xuất bóng đèn nóng sáng. Công ty này đa dạng hóa và bắt đầu làm những sản xuất tiêu dùng, và năm 1899 nó đổi tên thành Tokyo Denki.

Toshiba đã chế tạo nhiều loại thiết bị đầu tiên của Nhật Bản, bao gồm radar (1942), máy tính số TAC (1954), máy thu hình bán dẫn và lò vi sóng (1959), điện thoại hình màu (1971), máy xử lí chữ Nhật (1978), hệ thống MRI (1982), Máy tính xách tay (1986), NAND EEPROM (1991), Đĩa DVD (1995) và đĩa HD DVD (2005)

Tính tới ngày 31/3/2012, Toshiba có 39 cơ sở nghiên cứu và phát triển trên khắp thế giới với khoảng 4.180 nhân viên. Toshiba đầu tư tổng cộng 46 tỷ USD vào nghiên cứu và phát triển trong năm tài chính. Toshiba đã đăng ký tổng cộng 2.483 bằng sáng chế ở Mỹ trong năm 2011, đứng thứ 5 trong số những công ty có nhiều bằng sáng chế nhất (xếp sau IBM, Samsung Electronics, Canon and Panasonic).

Toshiba cũng đi đầu trong rất nhiều công nghệ mới, như TV 3D không cần kính và TV độ phân giải 4K Ultra HD. Trước đó, Toshiba cũng đi tiên phong trong việc chế tạo những chiếc đầu đĩa HD DVD, với loại đĩa DVD dung lượng lớn và có thể lưu trữ được những bộ phim có chất lượng cao.

Vào năm 2010, Toshiba là công ty máy tính cá nhân lớn thứ năm thế giới về doanh thu (xếp phía sau Hewlett-Packard, Dell, Acer và Lenovo). Vào cùng năm đó, Toshiba cũng trở thành công ty sản xuất chất bán dẫn lớn thứ tư thế giới về doanh thu (xếp phía sau Intel, Samsung và Texas Instruments).

Tính đến nay Toshiba đã hoạt động được trên 140 năm và các sản phẩm đồ điện tử của hãng như tivi, điều hòa, tủ lạnh từng được coi là biểu tượng của Nhật Bản và được sử dụng rộng rãi trên toàn thế giới.

Bê bối kế toán lớn nhất lịch sử

Năm 2015 được xem là năm thảm hoạ đối với Toshiba, khi bê bối kế toán được phanh phui. Đây được xem là “Scandal” lớn nhất trong lịch sử của các doanh nghiệp Nhật Bản kể từ sau bê bối của tập đoàn Olympus năm 2011.

Khởi nguồn từ tháng 7/2015 kết quả cuộc điều tra của nhà chức trách cho thấy Toshiba đã hạch toán và phóng đại con số 170 tỉ yên tương đương với 1,2 tỉ đô lợi nhuận trong suốt 6 năm liên tiếp từ năm 2008 đến năm 2014.

Đáng chú ý là kết quả điều tra thực sự không chỉ gây sốc đối với giới truyền thông, mà ngay cả những thành viên trong nhóm điều tra. Bởi theo dự tính ban đầu con số phóng đại chỉ vào khoảng 50 tỷ yên.

Được biết với mục đích hoàn thành chỉ tiêu đề ra, cả 3 đời chủ tịch Toshiba là ông Hisao Tanaka, Norio Sasaki và Atsutoshi Nishida đều đã gây áp lực với cấp dưới để gian lận kết quả kinh doanh. Trên thực tế, Toshiba trong tình trạng làm ăn bết bát từ nhiều năm nay.

Kết quả kinh doanh năm 2014 cho thấy họ thua lỗ 37,8 tỷ yên (tương đương 318 triệu đô). Trong khi 1 năm trước đó nhà sản xuất này vẫn công bố thu về lợi nhuận 60,2 tỷ yen (496,9 triệu đô) (thời điểm trước khi tiến hành cuộc điều tra về bê bối gian lận).

Theo Japan Times, Toshiba đã áp dụng nhiều cách để làm số liệu đẹp như mơ trong báo cáo tài chính. Ví dụ: Toshiba bán linh kiện máy tính cho đối tác, đối tác này  sẽ lắp ráp hoàn thiện máy tính trước khi Toshiba mua lại. Bằng mô hình này, mảng máy tính của Toshiba có thể bán nhiều linh kiện hơn mức cần thiết. Giúp thổi phồng các con số kế toán.

Ở một ví dụ khác, mảng cơ sở vật chất của Toshiba đã đánh giá thấp chi phí của các dự án xây dựng, mặc dù họ nhận thức rõ ràng chi phí đã tăng và cao hơn rất nhiều.

Các lãnh đạo của Toshiba luôn muốn số liệu báo cáo hàng quý phải đẹp và đây cũng là một trong những ưu tiên hàng đầu khi làm việc tại Toshiba. Vì vậy, họ thường đặt ra mục tiêu kinh doanh rất cao và yêu cầu từng bộ phận nhỏ phải làm việc thật hiệu quả để góp phần vào con số chung.

Bên cạnh đó, trong văn hoá của Toshiba, những lãnh đạo cấp thấp hơn không được quyền chống lại sếp của mình, những điều đó đã vô tình gây áp lực rất lớn cho kinh doanh và dẫn đến làm giả số liệu.

Chiến lược đầu tư thiếu hiệu quả

Cuối tháng 12 năm 2016, Toshiba công bố thông tin có khả năng hãng sẽ phải chịu lỗ nhiều tỉ đô la từ khoản đầu tư vào xây dựng điện hạt nhân thiếu hiệu quả từ 2015.

Trước đó vào tháng 1/2016 Toshiba thâu tóm công ty Westinghouse, tới cuối năm 2015 Toshiba mua lại một công ty xây dựng hạt nhân có tên Stone & Werster. Thương vụ này được kỳ vọng sẽ giúp Westinghouse hoàn thành được những dự án lò phản ứng hạt nhân tại California, Mỹ.

Tuy nhiên, mọi việc đã diễn biến theo chiều hướng khác xấu hơn. Các dự án điện hạt nhân ở Mỹ đang bị vượt dự toán và chậm tiến độ, cùng với nhu cầu sử dụng điện hạt nhân đang dần giảm sút, cùng khả năng quản lý các dự án yếu kém của Westinghouse và tên Stone & Werster đã khiến chi phí xây dựng và lao động bị đội lên quá nhiều.

Toshiba sau đó đã buộc phải thừa nhận rằng, họ đã đánh giá quá cao giá trị của Stone & Werster. Việc chậm tiến độ đã khiến cho Westinghouse phải lãnh nợ lên tới 191,2 tỉ yên. Còn với Toshiba thì tổng thiệt hại dự tính ban đầu rơi vào khoảng 700 tỉ yên tương đương với 6,2 tỷ USD. Kết quả là Westinghouse đã phải đệ đơn xin phá sản ngay sau đó, chấm dứt sự tồn tại của doanh nghiệp điện hạt nhân lớn có tuổi đời hàng 1 thập kỷ tại Mỹ.

Westinghouse ra đi đã để lại cho Toshiba một mớ hỗn độn, dù đã dần rút chân ra khỏi ngành điện hạt nhân, nhưng khoảng nợ khổng nồ Toshiba vẫn phải gánh.

Để tránh thảm họa tài chính trên, Toshiba đành phải bán mảng kinh doanh bộ nhớ cho Quỹ đầu tư Bain Capital với giá 18 tỷ USD, dù đây là một trong những lĩnh vực hiếm hoi mà Toshiba đang dẫn đầu và mang lại lợi nhuận.

Bờ vực cùa sự sụp đổ

Các hãng công nghệ Nhật Bản đang được cho là hụt hơi so với sự sáng tạo của phương tây và sự nhanh nhạy của một số đối thủ ở các thị trường khác như Trung Quốc.

Toshiba cũng như một số cái tên công nghệ lừng lẫy một thời của Nhật Bản như Sony, Panasonic đã bị nhiều chuyên gia công nghệ gắn “mác” chậm chạp từ năm 2012.

Các chuyên gia chỉ ra rằng điểm yếu của các hãng công nghệ Nhật Bản đến từ chính điểm mạnh của họ là “sự kiên định thiên về phần cứng”. Tuy nhiên, chỉ với phần cứng tốt thôi là chưa đủ, ở thời điểm hiện tại người dùng cần nhiều hơn thế, như phần mềm và hệ sinh thái tốt.

Dần đánh mất chính mình, vào 2010 Toshiba bắt đầu chuyển giao quá trình sản xuất TV cho các nhà thầu bên ngoài. Đến năm 2016, Toshiba chấm dứt việc kinh doanh laptop ngoài lãnh thổ Nhật Bản để tập trung chăm sóc "sân nhà", nhưng hướng đi trên chỉ khiến thị phần của Toshiba ngày một "teo tóp", từ 20% năm 1996 xuống chỉ 5% vào 2016.Sự chậm chạp cùng với áp lực đến từ các sản phẩm mới nổi của Trung Quốc, vốn có thế mạnh giá rẻ, rõ ràng đã khiến cho các hãng công nghệ Nhật Bản cũng như Toshiba gặp nhiều khó khăn.

Cầm cự đến năm 2018, Toshiba một lần nữa buộc phải bán 80% cổ phần công ty sản xuất laptop của mình cho Sharp với giá 36 triệu USD.

Tới tháng 8 năm nay, số cổ phiếu còn lại được chuyển giao cho Sharp, đánh dấu chương cuối chuyến phiêu lưu của "máy tính Toshiba".