Từ mộ phần truyền thống đến hệ sinh thái an nghỉ hiện đại

Trong những năm gần đây, nhu cầu chuẩn bị nơi an nghỉ cho người thân và chính mình ngày càng được quan tâm, kéo theo sự phát triển của các mô hình như công viên nghĩa trang, khu an lạc viên, khu lưu giữ tro cốt. Không chỉ dừng lại ở việc cung cấp nơi an táng, các dự án mới còn hướng tới hệ sinh thái gồm cảnh quan, dịch vụ chăm sóc, quản lý và tưởng niệm dài hạn.

Tuy nhiên, sự phát triển nhanh của loại hình này cũng đặt ra nhiều câu hỏi về bản chất giao dịch, quyền lợi khách hàng và cơ chế quản lý. Người mua thực chất đang sở hữu quyền sử dụng đất, quyền sử dụng vị trí an táng hay chỉ đang mua một gói dịch vụ dài hạn? Đây là vấn đề cần được làm rõ để tránh phát sinh tranh chấp trong tương lai.

Chia sẻ tại Hội thảo “Thị trường bất động sản tâm linh - Xu hướng và cơ hội" do Báo Nông thôn Ngày nay/Dân Việt tổ chức sáng 25/8, bà Phạm Thị Miền - Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu đánh giá thị trường Bất động sản Việt Nam (VARS IRE), xu hướng quốc tế đang cho thấy sự chuyển dịch từ mô hình nghĩa trang truyền thống sang các mô hình an nghỉ hiện đại hơn.

 “Nếu mô hình truyền thống chủ yếu là địa táng và sử dụng đất lâu dài, thì mô hình hiện đại đa dạng hơn với địa táng, cải táng, hỏa táng, lưu trữ tro cốt; đồng thời thời gian sử dụng đất có thể có giới hạn và cho phép tái sử dụng”, bà Miền nhận định.

Theo bà, giá trị của bất động sản tâm linh trong tương lai không chỉ nằm ở vị trí hay diện tích phần mộ, mà còn phụ thuộc vào quy hoạch, cảnh quan, hạ tầng, không gian tưởng niệm và năng lực quản lý dài hạn. Lĩnh vực này đang dần chuyển từ một sản phẩm đơn lẻ thành một hệ sinh thái dịch vụ an nghỉ.

Tại Việt Nam, thị trường hiện có thể chia thành ba nhóm sản phẩm chính gồm khu mộ truyền thống, nghĩa trang tập trung kết hợp hỏa táng – lưu trữ tro cốt và công viên nghĩa trang tích hợp dịch vụ chăm sóc, quản lý dài hạn.

Dù nhu cầu thực tế tồn tại, bất động sản tâm linh hiện vẫn chưa được xem là một phân khúc bất động sản độc lập trong hệ thống pháp luật.

Luật sư Hoàng Ngọc, Trưởng Văn phòng luật sư Nhiệt Tâm và Cộng sự, cho biết pháp luật hiện hành chưa có thuật ngữ chính thức “bất động sản tâm linh”. Đây chủ yếu là cách gọi trên thị trường để chỉ các sản phẩm, dự án gắn với nhu cầu tâm linh như nghĩa trang, cơ sở hỏa táng hoặc khu lưu giữ tro cốt.

Theo luật sư Hoàng Ngọc, điều quan trọng không phải là tạo ra một khái niệm mới, mà cần xác định rõ bản chất pháp lý của sản phẩm.

“Thị trường bất động sản tâm linh hiện không nhất thiết cần một đạo luật riêng, mà cần cơ chế pháp lý rõ hơn về bản chất sản phẩm, quyền của người mua và trách nhiệm dài hạn của chủ đầu tư”, ông nhận định. 

Hiện nay, nhiều giao dịch giữa khách hàng và chủ đầu tư được thực hiện dưới hình thức hợp đồng cung cấp dịch vụ. Người mua có thể bỏ ra hàng trăm triệu, thậm chí hàng tỷ đồng nhưng chưa có đầy đủ cơ sở pháp lý như đối với một bất động sản thông thường.

Cần minh bạch để tránh đầu cơ, thổi giá

Một trong những vấn đề được quan tâm là trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc quản lý, duy tu và bảo đảm quyền lợi khách hàng trong nhiều thập kỷ.

Ông Vũ Sỹ Kiên, Phó Cục trưởng Cục Quản lý đất đai (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), cho rằng sản phẩm bất động sản tâm linh không chỉ là đất mà còn bao gồm hạ tầng và các dịch vụ đi kèm.

“Đất bao nhiêu, hạ tầng bao nhiêu, dịch vụ bao nhiêu thì phải thể hiện rõ trong hợp đồng. Khi minh bạch, cơ hội đầu cơ sẽ giảm và cơ quan quản lý cũng dễ kiểm soát hơn”, ông Kiên nói.

Theo ông Kiên, giá trị của một khuôn viên an nghỉ không thể chỉ tính bằng giá đất, bởi còn bao gồm hệ thống đường giao thông, cây xanh, cảnh quan, dịch vụ chăm sóc và quản lý lâu dài.

Đây cũng là lý do các chuyên gia cho rằng cần có quy định rõ về trách nhiệm của chủ đầu tư trong trường hợp doanh nghiệp giải thể, phá sản hoặc chuyển giao dự án.

Giống nhiều loại hình tài sản khác, khi nhu cầu tăng lên, nguy cơ đầu cơ và tạo sóng giá cũng có thể xuất hiện.

Bà Phạm Thị Miền cho rằng đầu cơ trong lĩnh vực này là điều có thể xảy ra khi thị trường phát triển, nhưng vấn đề quan trọng là phải xây dựng cơ chế kiểm soát phù hợp.

“Không thể ngăn cản hoàn toàn quy luật cung - cầu và hoạt động đầu tư, nhưng hoàn toàn có thể hạn chế đầu cơ, thổi giá bằng một hành lang pháp lý rõ ràng, thông tin minh bạch và cơ chế quản lý phù hợp”, bà Miền nhận định.

Theo các chuyên gia, để thị trường phát triển đúng hướng, trước hết cần công khai pháp lý dự án, giá bán, chi phí quản lý, quyền lợi khách hàng và trách nhiệm của doanh nghiệp.