Siết kiểm soát hành vi sử dụng “2 sổ kế toán”

Chia sẻ tại họp báo thường kỳ Bộ Tài chính chiều 9/4, ông Lê Long, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, hành vi lập và sử dụng hai hệ thống sổ kế toán được đánh giá là thủ đoạn tinh vi, dễ che giấu và khó phát hiện nếu không có nghiệp vụ thanh tra, kiểm tra chuyên sâu hoặc điều tra của cơ quan chức năng.

Thời gian qua, báo chí đã phản ánh một số vụ án lớn được phát hiện và xử lý, trong đó gần đây nhất là vụ việc xảy ra tại Công ty TNHH Bảo Tín Minh Châu, trước đó là vụ án tại Công ty Hoàng Long.

Theo đại diện Cục Thuế, nguyên nhân của tình trạng này xuất phát từ nhiều yếu tố. Trước hết, ý thức tuân thủ pháp luật trong hoạt động kinh doanh của một bộ phận doanh nghiệp còn hạn chế. Không ít doanh nghiệp đặt mục tiêu tối đa hóa lợi nhuận, tìm cách giảm nghĩa vụ thuế phải nộp.

Bên cạnh đó, một số doanh nghiệp chưa nhận thức đầy đủ về rủi ro pháp lý hoặc chấp nhận đánh đổi để né tránh nghĩa vụ. Ngoài ra, tâm lý cho rằng hành vi vi phạm dễ che giấu, khó bị phát hiện cũng là nguyên nhân khiến tình trạng này diễn biến phức tạp.

Trên cơ sở nhận diện các rủi ro trong quản lý thuế, Cục Thuế đã ban hành văn bản yêu cầu các tổ chức cung cấp giải pháp hóa đơn điện tử lập danh sách khách hàng sử dụng phần mềm kế toán, tài chính đến hết ngày 31/3 và gửi về cơ quan thuế trước ngày 18/4. Mục tiêu nhằm nắm bắt số lượng doanh nghiệp, tổ chức, hộ kinh doanh đang sử dụng phần mềm kế toán, từ đó triển khai các giải pháp hỗ trợ kê khai, nộp thuế và bảo đảm thực hiện đầy đủ nghĩa vụ với ngân sách nhà nước.

Tính đến ngày 17/4, Cục Thuế đã tiếp nhận dữ liệu từ 42 tổ chức, với khoảng gần 13.000 khách hàng sử dụng phần mềm kế toán. Cơ quan này đang tiếp tục phối hợp để tổng hợp dữ liệu trên phạm vi toàn quốc. Đồng thời, từ tháng 4/2026, Cục Thuế sẽ sử dụng dữ liệu thu thập để rà soát, đưa ra cảnh báo đối với các tổ chức, cá nhân có dấu hiệu sử dụng song song nhiều sổ kế toán.

Để kiểm soát gian lận thuế, đặc biệt là hành vi “hai sổ kế toán”, Cục Thuế cho biết đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trong đó, trọng tâm là tăng cường kiểm soát dòng tiền, đặc biệt là tiền mặt; đẩy mạnh kết nối dữ liệu giữa cơ quan thuế và hệ thống ngân hàng nhằm giám sát các giao dịch có giá trị lớn.

Song song đó, ngành thuế đẩy mạnh ứng dụng công nghệ, sử dụng dữ liệu lớn (Big Data) và trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích rủi ro, phát hiện dấu hiệu bất thường như biến động doanh thu, biên lợi nhuận thấp bất thường, từng bước chuyển từ kiểm tra thủ công sang quản lý dựa trên dữ liệu.

Cục Thuế cũng tăng cường quản lý rủi ro đối với hóa đơn điện tử và phần mềm kế toán, yêu cầu kết nối dữ liệu bán hàng với cơ quan thuế trong các lĩnh vực rủi ro cao, đồng thời kiểm soát việc doanh nghiệp sử dụng nhiều phần mềm kế toán.

Công tác phối hợp điều tra và xử lý hình sự cũng được chú trọng, nhằm kịp thời phát hiện, củng cố hồ sơ và chuyển cơ quan công an đối với các trường hợp có dấu hiệu trốn thuế, gian lận thuế. Bên cạnh đó, ngành thuế đẩy mạnh truyền thông, cảnh báo rủi ro pháp lý, khuyến khích người tiêu dùng lấy hóa đơn thông qua các chương trình như “hóa đơn may mắn”, đồng thời có cơ chế khen thưởng đối với hành vi tố giác vi phạm.

Doanh nghiệp doanh thu lớn nhưng báo lỗ vào diện giám sát thuế

Đối với nhóm doanh nghiệp có doanh thu lớn nhưng kê khai lỗ hoặc lợi nhuận thấp, Cục Thuế cho biết đã ghi nhận hơn 400 doanh nghiệp có doanh thu từ 1.000 tỷ đồng/năm trở lên nhưng báo lỗ. Theo cơ quan quản lý, tình trạng này có thể xuất phát từ cả nguyên nhân khách quan và chủ quan, song một số trường hợp dù thua lỗ nhiều năm vẫn mở rộng sản xuất, tăng vốn đầu tư, đặt ra nghi vấn về tính trung thực trong thực hiện nghĩa vụ thuế.

Trước thực tế này, ngành thuế sẽ tăng cường tuyên truyền, yêu cầu doanh nghiệp kê khai trung thực, đầy đủ; đẩy mạnh rà soát, kiểm tra hồ sơ khai thuế; hướng dẫn điều chỉnh kịp thời nếu phát hiện sai sót. Đồng thời, danh sách các doanh nghiệp có doanh thu trên 1.000 tỷ đồng nhưng lỗ liên tiếp hai năm đã được tổng hợp để đưa vào diện rủi ro cao và xây dựng kế hoạch kiểm tra chuyên đề trong năm 2026.

Đại diện Cục Thuế khẳng định, các doanh nghiệp cố tình vi phạm sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định pháp luật, không có ngoại lệ. Kết quả kiểm tra chuyên đề dự kiến sẽ được công bố trong các kỳ họp báo quý III hoặc quý IV năm nay.