Phóng viên (PV): Thưa ông, vì sao việc xác lập một mô hình tăng trưởng mới lại được đặt ra như một nhiệm vụ trọng tâm và cấp thiết trong Văn kiện Đại hội XIV của Đảng?

TS. Hồ Sỹ Ngọc: Trong “ma trận” các yếu tố tăng trưởng, việc xác lập mô hình mới là cần thiết để định hình lại quỹ đạo đóng góp của các nguồn lực cho nền kinh tế Việt Nam. Chúng ta đang đứng trước những thách thức toàn cầu gia tăng, yêu cầu một nền tảng phát triển nhanh và bền vững hơn để hiện thực hóa khát vọng vươn mình của dân tộc.

Đại hội XIV của Đảng cũng đã xác định rõ đây là nhiệm vụ trọng tâm để tạo nền tảng cho phát triển nhanh, bền vững, hiện thực hóa khát vọng vươn mình của dân tộc.

Thực tế, lý thuyết và kinh nghiệm quốc tế đều cho thấy xu hướng tất yếu là chuyển dịch từ tăng trưởng dựa vào vốn, lao động sang dựa trên tiến bộ công nghệ, năng suất nhân tố tổng hợp (TFP) và các yếu tố nội sinh. Nếu không thay đổi, chúng ta sẽ khó có thể bứt phá trong kỷ nguyên mới.

PV: Nhìn lại chặng đường sau Đổi mới, ông đánh giá thế nào về những giới hạn mà mô hình tăng trưởng cũ đang gặp phải?

TS. Hồ Sỹ Ngọc: Mô hình tăng trưởng sau thời kỳ Đổi mới (1986) chủ yếu là tăng trưởng theo chiều rộng, thâm dụng các yếu tố đầu vào như vốn, lao động và tài nguyên. Sự hạn chế thể hiện rõ qua hiệu quả sử dụng vốn rất thấp. Chỉ số ICOR (tỷ lệ vốn trên sản lượng tăng thêm) trong giai đoạn 2006 - 2010 là 6,1 và gần đây nhất, giai đoạn 2020 - 2025, con số này đã tiệm cận mức 6,5 lần – mức cao nhất trong vòng 15 năm qua. Điều này cho thấy mô hình cũ đã bộc lộ sự "bão hòa" và lãng phí nguồn lực đầu tư. Khi dư địa về đất đai và tài nguyên không còn là lợi thế, việc thay đổi là hết sức cần thiết.

PV: Vậy theo ông, mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam cần được xây dựng dựa trên những trụ cột cốt lõi nào?

TS. Hồ Sỹ Ngọc: Theo tôi, mô hình tăng trưởng mới của Việt Nam phải được cấu thành bởi 4 trụ cột mang tính dẫn dắt:

Trước hết, mô hình tăng trưởng dựa trên sự phát triển đột phá về thể chế phát triển: Đây được coi là "đột phá của đột phá". Mục tiêu là loại bỏ các rào cản, nút thắt để giải phóng nguồn lực về đất đai, lao động và vốn. Trọng tâm là cải cách theo hướng minh bạch, đơn giản hóa thủ tục kinh doanh và thực thi pháp luật hiệu quả.

Thứ hai, mô hình tăng trưởng phải dựa vào khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo: Trong mô hình mới, đây không còn là yếu tố bên ngoài mà là biến nội sinh quyết định bản chất tăng trưởng. Việc ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI), công nghệ sinh học và tự động hóa sẽ tạo ra thay đổi cấp số nhân về hiệu suất đầu tư và giá trị thặng dư mới.

Thứ ba, mô hình tăng trưởng mới có kết cấu hạ tầng đồng bộ, hiện đại: Phương châm là "hạ tầng đi trước một bước" để khơi thông các điểm nghẽn, giảm chi phí logistics và tăng cường kết nối liên vùng. Không chỉ là hạ tầng giao thông (đường cao tốc, cảng biển) mà còn phải hiện đại hóa hạ tầng điện lưới và hạ tầng số.

Cuối cùng, mô hình cần phát huy được nhân tố con người: Đây là trung tâm, chủ thể và động lực của phát triển. Đầu tư vào nguồn nhân lực chất lượng cao, khơi dậy lòng yêu nước và khát vọng phát triển là chìa khóa để tối ưu hóa năng suất trong kỷ nguyên số.

PV: Theo ông, những nút thắt thể chế nào cần ưu tiên tháo gỡ nhất hiện nay? 

TS. Hồ Sỹ Ngọc: Việc tháo gỡ các nút thắt thể chế được xác định là "đột phá của đột phá", đóng vai trò then chốt để giải phóng mọi nguồn lực xã hội. Theo tôi, các nút thắt thể chế cần ưu tiên tháo gỡ nhất hiện nay bao gồm: Trước hết là tháo gỡ rào cản để khơi thông các nguồn lực đầu vào như đất đai, vốn và lao động.

Tiếp theo là nâng cao hiệu quả thực thi pháp luật, bảo đảm tính minh bạch và ổn định của môi trường đầu tư kinh doanh. Cùng với đó là đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, giảm chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp. Đặc biệt, cần hoàn thiện thể chế để kinh tế tư nhân thực sự trở thành một động lực quan trọng của nền kinh tế; đồng thời tạo cơ chế thúc đẩy khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và hội nhập quốc tế sâu rộng hơn.

Ngoài ra, cần phát huy vai trò dẫn dắt của đầu tư công như một “vốn mồi” để thu hút mạnh mẽ hơn nguồn lực xã hội.

Tôi cho rằng việc giải quyết các nút thắt này không chỉ loại bỏ các rào cản hiện hữu mà còn tạo ra một hệ thống thể chế đồng bộ và bao trùm, làm tiền đề cho sự phát triển nhanh và bền vững của Việt Nam trong kỷ nguyên mới

PV: Cuối cùng, ông có kỳ vọng gì vào sự thay đổi toàn diện này của nền kinh tế?

TS. Hồ Sỹ Ngọc: Sự kết hợp đồng bộ giữa cải cách thể chế, đột phá công nghệ và phát huy nhân tố con người sẽ tạo ra một hệ sinh thái tăng trưởng mới. Đây không chỉ là câu chuyện về các con số GDP, mà là nền tảng để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng vươn mình, xây dựng một quốc gia hiện đại, bền vững trong kỷ nguyên mới.

Tuy nhiên, để hiện thực hóa sự thay đổi toàn diện này, theo tôi, vai trò của con người hết sức quan trọng. Con người là chủ thể vận hành các tư liệu sản xuất hiện đại. Khi lòng yêu nước và khát vọng phát triển được khơi dậy, nó trở thành động lực thực tiễn để tích lũy vốn nhân lực.

PV: Xin cảm ơn ông!