Trong chia sẻ với sinh viên và các founder trẻ tại Future Economy Summit, ông Nguyễn Duy Hưng nhiều lần nhấn mạnh rằng người đi trước không thể chỉ cho người khác một con đường chắc chắn đi tới thành công. Điều họ có thể làm là chỉ ra những “bẫy thất bại”, còn mỗi người phải tự tìm hướng đi riêng.

“Theo tôi nghĩ, không ai dạy người khác thành công được đâu”, ông nói.

Người đi trước chỉ có thể chỉ ra “bẫy thất bại”

Theo Chủ tịch SSI, mỗi người có một xuất phát điểm, thời điểm, môi trường cạnh tranh và điều kiện thị trường khác nhau. Vì vậy, ngay cả khi làm lại gần như nguyên vẹn hành trình của một người đã thành công, kết quả cũng không thể được bảo đảm.

Ông nhìn nhận việc gặp gỡ doanh nhân, nhà sáng lập hay những người đi trước không nên được hiểu là đi tìm một công thức có thể sao chép. Giá trị lớn hơn nằm ở việc người trẻ có thêm các tình huống tham khảo, nhìn thấy cách người khác từng xử lý vấn đề, rồi từ đó tự xây dựng giải pháp phù hợp với mình.

“Con đường thành công của bạn khác con đường thành công của tôi”, ông nói. “Không ai dạy người khác thành công cả. Chỉ có điều là người ta chỉ ra những cái bẫy của thất bại thôi”.

Ở lớp nghĩa này, kinh nghiệm của người đi trước không phải bản đồ hoàn chỉnh, mà giống những biển cảnh báo trên đường. Nó không bảo đảm người đi sau sẽ đến đích, nhưng có thể giúp họ tránh một số vấp ngã đã được trả giá bằng thời gian, tiền bạc hoặc cơ hội.

“Chỉ có cách giải quyết cho riêng mình thì mới có thể quyết định sự thành công của mình hay không”, ông Hưng chia sẻ.

Cách nhìn này cũng đặt người trẻ trước một yêu cầu khó hơn. Thay vì hỏi “làm thế nào để thành công”, câu hỏi thực tế hơn là mình đang giải quyết vấn đề gì, bằng lợi thế nào, trong bối cảnh nào và với nguồn lực ra sao.

Khát vọng không phải khẩu hiệu

Dù phủ nhận sự tồn tại của một công thức chung, ông Hưng cho rằng vẫn có những điều kiện nền nếu một người muốn đi đường dài. Trong đó, khát vọng là yếu tố không thể thiếu.

Nhưng khát vọng, theo cách ông diễn giải, không chỉ là mong muốn thành công. Nó phải đi cùng dấn thân, hy sinh và khả năng chấp nhận trả giá.

“Phải có khát vọng, phải có trả giá, phải có sự hy sinh”, ông nói.

Câu chuyện SSI giai đoạn đầu được ông dùng như một ví dụ. Khi mới thành lập, công ty có vốn 6 tỷ đồng, trong khi việc duy trì một bộ máy hoạt động không hề dễ dàng. Có thời điểm, một nhân sự từng khuyên ông nên đóng cửa công ty vì tình hình thua lỗ.

“Lúc đầu SSI có 6 tỷ, nuôi một cái bộ máy như thế không thể nào sống được. Tất cả tôi lại phải lấy tiền nhà tôi, tôi tự sống, tôi nhiều năm không có lương”, ông kể.

Với ông Hưng, nếu không có khát vọng ở thời điểm đó, lựa chọn dễ hơn là dừng lại. Nhưng cũng chính giai đoạn này cho thấy phần ít được nói đến phía sau các câu chuyện doanh nghiệp: thành công thường không bắt đầu bằng vị thế lớn, mà bằng một chuỗi quyết định phải chịu đựng được khó khăn trước khi nhìn thấy kết quả.

Bên cạnh khát vọng, ông cho rằng một người muốn thành công cần ít nhất ba yếu tố. Thứ nhất là năng lực phù hợp. Thứ hai là lòng trắc ẩn, tức khả năng hiểu người tiếp nhận, đối tác và những bên liên quan sẽ nghĩ gì, phản ứng ra sao trước việc mình làm. Thứ ba là sự đúng đắn với pháp luật.

“Nếu như bạn cho rằng bạn có tài năng, bạn thế nọ thế kia, nhưng bạn không quan tâm đến pháp luật thì sự thành công hay không thành công của bạn nó rất là bạc mệnh”, ông nói.

Điểm đáng chú ý là ông không đặt tài năng như yếu tố duy nhất. Năng lực phải phù hợp với việc đang làm, khát vọng phải đi cùng sự chịu đựng, và mọi lựa chọn phải đứng được trước pháp luật. Thành công, trong cách nhìn này, không phải kết quả của một phẩm chất đơn lẻ mà là sự kết hợp giữa nội lực, giới hạn đạo lý và khả năng đi tiếp khi hoàn cảnh chưa thuận lợi.

Ý tưởng không phát triển được thì bằng không

Với startup, Chủ tịch SSI cho rằng ý tưởng là cần thiết, nhưng chỉ có ý tưởng thì chưa đủ. Khoảng cách lớn nằm ở khả năng biến ý tưởng đó thành sản phẩm hoặc dịch vụ mà xã hội cần và thị trường sẵn sàng trả tiền.

“Ý tưởng mà không phát triển được thì nó bằng không”, ông nói.

Ông cũng phân biệt giữa “một chút thực thi” và “thực thi”. Một ý tưởng có thể tạo cảm hứng ban đầu, nhưng để đi xa, nó phải vượt qua bài kiểm tra của nhu cầu thị trường, năng lực triển khai và lợi thế cạnh tranh cụ thể.

Trước khi bắt tay vào một dự án, ông Hưng cho rằng người trẻ nên dừng lại, viết ra giấy và tự vấn rất kỹ: xã hội có cần điều đó không, thị trường có cần không, ai đã làm rồi, họ có điểm gì hơn hoặc kém mình, mình có lợi thế gì để cạnh tranh và sẽ dựa vào nguồn lực nào để thực hiện.

“Nếu chúng ta kế hoạch một công việc nào đấy mà trên giấy chúng ta không làm được, thì chắc chắn ngoài cuộc sống thật chúng ta không thể làm được”, ông nói.

Với startup, thất bại là một phần bình thường của quá trình thử sai. Theo ông, đầu tư 10 dự án, 9 dự án thất bại là điều bình thường; thậm chí có thể là 99 hay 999 thất bại mới có một thành công.

“Nhưng nếu không có 999 cái thất bại thì không có một cái thành công. Và chỉ cần một cái thành công startup đã là khủng khiếp rồi”, ông chia sẻ.

Từ góc nhìn này, điều quan trọng không phải là tránh thất bại bằng mọi giá, mà là biết thất bại vì sao. Khi một dự án không đi đến đích, người làm cần ngồi lại để phân tích: vấn đề nằm ở nhu cầu xã hội, ở năng lực thực hiện, hay ở cách trình bày khiến người khác chưa hiểu điều mình muốn làm.

Nếu để đạt mục tiêu cần 10 điều kiện nhưng hiện tại chỉ có hai, trong khi tám điều kiện còn lại không có cơ sở xảy ra, việc thay đổi mục tiêu là điều cần thiết. Với ông Hưng, tiếp tục theo đuổi một đích đến không phù hợp với năng lực và điều kiện thực tế không làm mục tiêu đó trở nên khả thi hơn.

Điều này không có nghĩa là người trẻ nên sợ sai hay ngại bắt đầu. Ngược lại, ông cho rằng không làm thì không thể có thành công. Nhưng làm không đồng nghĩa với lao đi trong mơ hồ. Dấn thân cần đi cùng tự vấn.

“Nếu bạn không làm thì chả có gì làm sao thành công được”, ông nói. “Nhưng hãy ngồi tĩnh lại để kiểm tra lại, tự vấn lại mình cái khả năng của mình”.

Nhìn lại giai đoạn từng phải bắt đầu lại gần như từ con số không, ông Hưng cho rằng nếu đã suy nghĩ đủ kỹ và chấp nhận con đường mình chọn, phần còn lại là tiếp tục đi.

Khi được đặt trong giả định có thể nói một câu với chính mình ở thời điểm trẻ tuổi, giai đoạn từng mất ngủ vì bị buộc thôi học do mong muốn kiếm tiền và kinh doanh quá sớm, ông Hưng cho biết nếu được nói lại, ông vẫn sẽ nói đúng những gì mình đã làm và “không có gì khác cả”.

Và như một thông điệp gửi tới bản thân trong quá khứ, ông nói “Cứ dấn thân đi. Qua cơn mưa trời lại sáng. Tiếp tục đi”.