Giữa sóng vàng, nên xuống tiền hay đứng ngoài?

Sóng vàng năm 2026 không đơn thuần là phản ứng tâm lý nhất thời mà phản ánh một chu kỳ phòng vệ toàn cầu với những con số thực tế đầy kinh ngạc. Theo báo cáo chiến lược hàng hóa từ các định chế tài chính lớn, động lực tăng giá hiện nay đến từ một "nền giá" mới được xác lập bởi các dòng tiền khổng lồ.

Phân tích sâu về dòng tiền, ông Gregory Shearer, người đứng đầu Chiến lược kim loại quý tại J.P. Morgan, chỉ ra rằng trong quý 3/2025, tổng nhu cầu vàng từ các quỹ ETF, ngân hàng trung ương và nhà đầu tư cá nhân đạt khoảng 980 tấn, tăng tới 50% so với mức trung bình của bốn quý trước đó.

Đặc biệt, thị trường đang chứng kiến sự tham gia của các thực thể mới như các tập đoàn bảo hiểm khổng lồ của Trung Quốc và cộng đồng nhà đầu tư tiền điện tử. Sự dịch chuyển này cho thấy, vàng đã xác lập một vị thế mới trong hệ thống tài chính toàn cầu, không chỉ là công cụ chống mất giá tiền tệ mà còn là tài sản thay thế cho trái phiếu kho bạc Mỹ trong một thế giới đa cực.

Dù các ngân hàng trung ương dự kiến mua khoảng 755 tấn vàng trong năm 2026, thấp hơn mức đỉnh 1.000 tấn của giai đoạn trước, nhưng con số này vẫn cao gấp đôi so với mức trung bình 400 - 500 tấn trước năm 2022. Chính lực cầu bền vững này là bệ đỡ khiến các tổ chức như J.P. Morgan hay UBS Global Wealth Management tự tin dự báo giá vàng quốc tế có thể chạm mốc 6.200 - 6.300 USD/ounce vào cuối năm 2026.

Nếu giá vàng thế giới tăng lên vùng 5.500 USD/ounce, quy đổi theo tỷ giá hiện hành, giá vàng trong nước theo lý thuyết tương đương khoảng 175 - 180 triệu đồng/lượng. Tuy nhiên, thực tế tại Việt Nam, vàng SJC hiện cao hơn giá quy đổi khoảng 20 triệu đồng/lượng do nguồn cung hạn chế. Nếu mức chênh lệch này duy trì, vàng miếng SJC hoàn toàn có thể tiệm cận vùng 195 - 200 triệu đồng/lượng trong kịch bản quốc tế thuận lợi.

Tuy nhiên, theo phân tích của các chuyên gia tài chính, nhà đầu tư cá nhân cần tỉnh táo trước bài toán chi phí. Với giá bán ra 187 triệu đồng/lượng và mua vào 184 triệu đồng/lượng, chênh lệch giao dịch đang ở mức 3 triệu đồng/lượng. Điều đó đồng nghĩa, người mua ở mức "đỉnh" 187 triệu đồng phải chờ giá vượt 190 triệu đồng mới hòa vốn. Để đạt lợi nhuận kỳ vọng 5% (khoảng 9 - 10 triệu đồng/lượng), giá thị trường cần phải leo lên vùng 196 - 197 triệu đồng/lượng.

Thế nhưng, thị trường vàng không tăng theo đường thẳng. Bài học từ đầu tháng 2/2026 vẫn còn đó khi giá quốc tế từng bốc hơi gần 1.000 USD/ounce (từ 5.595 USD xuống 4.641 USD) chỉ trong thời gian ngắn trước khi phục hồi.

Bên cạnh đó, áp lực từ chính sách trong nước là rất lớn. Việc thực thi Nghị định 232/2025/NĐ-CP nhằm mở rộng cấp phép sản xuất và tăng minh bạch giao dịch được kỳ vọng sẽ thu hẹp chênh lệch nội - ngoại. Nếu mức chênh lệch 20 triệu đồng hiện nay bị kéo về mức 10 triệu đồng, giá SJC sẽ điều chỉnh giảm ngay lập tức bất chấp giá thế giới có biến động hay không.

Vì vậy, lướt sóng ở vùng đỉnh lịch sử là chiến lược rủi ro cao. Vàng vẫn là kênh phòng vệ tốt nếu dự trữ trung - dài hạn (1 - 3 năm), nhưng việc "tất tay" vào lúc này có thể dẫn đến những cú sốc tài chính cá nhân không đáng có.

Khi vàng lập đỉnh, dòng tiền sẽ tái cấu trúc ra sao?

Mỗi chu kỳ tăng nóng của vàng thường kéo theo một câu hỏi quen thuộc: Tiền có tiếp tục dồn vào kim loại quý hay bắt đầu dịch chuyển sang các kênh khác?. Năm 2026, câu hỏi này phức tạp hơn bởi nền kinh tế Việt Nam vẫn duy trì tăng trưởng tích cực trong khi rủi ro địa chính trị toàn cầu gia tăng.

Bà Natasha Kaneva, Trưởng Chiến lược hàng hóa toàn cầu tại J.P. Morgan, nhấn mạnh: Vàng tăng vì lo ngại rủi ro hệ thống và gián đoạn năng lượng chứ không phải nhờ tăng trưởng kinh tế. Ngược lại, chứng khoán vận động theo kỳ vọng vào sức khỏe doanh nghiệp.

Ông Lê Anh Tuấn, Giám đốc Đầu tư Dragon Capital Việt Nam, đánh giá nền tảng kinh tế Việt Nam năm 2026 đủ tích cực để hỗ trợ lợi nhuận doanh nghiệp tăng trưởng 15 - 20%. Trong khi đó, ông Michael Kokalari, Giám đốc Phân tích vĩ mô VinaCapital, nhận định thị trường đã bước vào giai đoạn chọn lọc. Dòng tiền thông minh đang tìm đến các doanh nghiệp có bảng cân đối lành mạnh thay vì chạy theo tâm lý đám đông.

Trong 5 năm qua, dù vàng có những giai đoạn bùng nổ do khủng hoảng, nhưng chứng khoán vẫn giữ được sự bền vững nhờ gắn liền với giá trị nội tại của nền kinh tế.

Ở một góc nhìn khác, Tiến sĩ Cấn Văn Lực, chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, phân tích rằng với lạm phát dự báo 4 - 4,5% và lãi suất tiền gửi 6 - 7%/năm, người gửi tiền vẫn đạt lợi suất thực dương. Theo chuyên gia, trong 5 năm, lãi kép 6% giúp tài sản tăng khoảng 34%. Con số này thấp hơn vàng trong cơn sốt, nhưng đổi lại là sự ổn định tuyệt đối - yếu tố thường bị xem nhẹ khi thị trường quá sôi động.

Các chuyên gia tài chính cũng phân tích, năm 2026 không còn là thị trường "một chiều". Thế giới bất ổn đẩy vàng lên cao, nhưng kinh tế trong nước ổn định lại tạo đà cho chứng khoán. Điều này khiến việc dồn toàn bộ vốn vào một kênh duy nhất trở nên rủi ro hơn bao giờ hết.

Theo khuyến nghị của Hội đồng chuyên gia Hiệp hội Tư vấn tài chính Việt Nam (VFCA), danh mục đầu tư tối ưu lúc này nên phân bổ đa dạng. Cụ thể, vàng chỉ nên chiếm 8 - 15% để phòng vệ rủi ro địa chính trị; chứng khoán và sản xuất chiếm 40 - 50% để tận dụng đà tăng trưởng kinh tế; với tiền gửi và tài sản thanh khoản, phần còn lại để đảm bảo an toàn vốn.

Trong bối cảnh yếu tố chính trị quốc tế phức tạp, bài toán đầu tư của năm 2026 không phải là vàng còn tăng bao nhiêu, mà là nhà đầu tư quản trị rủi ro thế nào. Nhất là khi vàng đang ở đỉnh giá, chiến lược hiệu quả nhất không phải tìm kiếm mức sinh lời cao nhất mà là giữ được sự cân bằng khi thị trường đảo chiều.

Các chuyên gia khuyến nghị, đừng để tâm lý "sợ bỏ lỡ" (FOMO) khiến “bạn trở thành người đứng trên đỉnh sóng khi thủy triều rút đi”.