‏‏Giá dầu thô đã tăng mạnh vào đầu tuần này, sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran, khiến Lãnh tụ tối cao Iran Ali Hosseini Khamenei thiệt mạng. Tehran sau đó đáp trả bằng các cuộc tấn công tên lửa nhằm vào nhiều quốc gia vùng Vịnh.‏

‏Cùng lúc đó, hoạt động vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz - tuyến vận tải dầu mỏ quan trọng nhất thế giới - cũng gần như bị đình trệ khi nguy cơ tấn công từ Iran khiến nhiều tàu chở dầu không dám đi qua khu vực này.

Giá dầu Brent đã kéo dài chuỗi tăng 4 ngày liên tiếp, tăng 1,6% lên 82,76 USD/thùng trong phiên giao dịch ngày thứ Tư, gần mức đỉnh kể từ tháng 1/2025. Trong khi đó, giá dầu West Texas Intermediate (WTI) của Mỹ cũng tăng ngày thứ ba liên tiếp lên 75,48 USD/thùng.‏

‏Giá năng lượng tăng cao cuối cùng sẽ lan sang giá tiêu dùng và giá sản xuất, đặc biệt đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nguồn dầu nhập khẩu từ Trung Đông. Điều này buộc các ngân hàng trung ương phải đánh giá lại lộ trình lãi suất của mình.‏

‏“Xung đột hiện nay củng cố lý do để nhiều ngân hàng trung ương tạm thời giữ nguyên lãi suất”, nhóm các chuyên gia kinh tế của Nomura nhận định trong một báo cáo mới đây. ‏

Thách thức mới cho các ngân hàng trung ương‏

‏Trong bối cảnh căng thẳng địa chính trị gia tăng gây sức ép lên hoạt động kinh tế, các nhà hoạch định chính sách đang phải xử lý một bài toán khó: cân bằng giữa nguy cơ lạm phát tăng và tăng trưởng suy yếu.‏

‏Theo các nhà kinh tế của ING, Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đang rơi vào thế “tiến thoái lưỡng nan thực sự”. Một cú sốc dầu mỏ có thể khiến lạm phát vốn đã dai dẳng tiếp tục tăng cao, trong khi triển vọng tăng trưởng lại bị chịu tác động bởi các mức thuế quan mới từ Mỹ.‏

‏Châu Âu hiện nhập khẩu gần như toàn bộ lượng dầu và phần lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG), vì vậy khu vực này có nguy cơ đối mặt với cú sốc kép về năng lượng và thương mại. Ông Pierre Wunsch, Thành viên Hội đồng ECB, cho biết các nhà hoạch định chính sách sẽ tránh phản ứng vội vàng trước biến động giá năng lượng. ‏

‏“Nếu tình trạng này kéo dài và giá năng lượng tiếp tục tăng mạnh, chúng tôi sẽ phải chạy các mô hình kinh tế và đánh giá tác động”, ông nói.‏

‏Cựu Bộ trưởng Tài chính Mỹ Janet Yellen trước đó cũng cảnh báo rằng xung đột có thể làm chậm tăng trưởng kinh tế Mỹ và gia tăng áp lực lạm phát, khiến Cục Dự trữ Liên bang (Fed) khó có thể cắt giảm lãi suất.‏

‏“Tình hình Iran hiện nay khiến Fed càng phải thận trọng hơn và ít khả năng hạ lãi suất so với trước”, bà Yellen nói.‏

‏Lạm phát tại Mỹ duy trì ở mức 2,4% trong tháng 1, cao hơn mục tiêu 2% của Fed. Bà Yellen cảnh báo rằng các mức thuế quan do Tổng thống Mỹ Donald Trump áp đặt có thể đẩy lạm phát hàng năm lên ít nhất 3%.‏

‏Diễn biến mới nhất xảy ra sau hàng loạt động thái gây tranh cãi khác của ông Trump, bao gồm việc kiểm soát Venezuela, quốc gia giàu dầu mỏ, hồi đầu năm và tuyên bố muốn giành quyền kiểm soát Greenland, nơi có nguồn tài nguyên năng lượng chiến lược.‏

‏Theo dữ liệu của LSEG, giá dầu Brent đã tăng 36% từ đầu năm đến nay, trong khi hợp đồng tương lai của dầu WTI tăng 32%. Thị trường năng lượng toàn cầu hiện đang phải đối mặt với kịch bản xấu nhất khi Bank of America cảnh báo rằng nếu sự gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài, giá dầu Brent có thể vượt 100 USD/thùng, trong khi giá khí đốt tự nhiên tại châu Âu có thể tăng lên 60 euro (khoảng 70 USD) mỗi megawatt giờ.‏

Các nước châu Á sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất‏

‏Các nền kinh tế châu Á được dự báo sẽ chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), phần lớn dầu thô đi qua eo biển Hormuz được vận chuyển tới Trung Quốc, Ấn Độ, Nhật Bản và Hàn Quốc.‏

‏Goldman Sachs ước tính, nếu eo biển Hormuz bị phong tỏa trong 6 tuần và giá dầu tăng từ 70 USD lên 85 USD/thùng, lạm phát tại khu vực châu Á có thể tăng thêm 0,7 điểm %. Philippines và Thái Lan được cho là những quốc gia dễ tổn thương nhất, trong khi Trung Quốc có thể chỉ chịu tác động ở mức khiêm tốn.‏

‏Nhà phân tích tiền tệ cấp cao Michael Wan của MUFG Bank cho rằng nếu giá dầu tiếp tục tăng, các ngân hàng trung ương châu Á như Philippines và Indonesia có thể tạm dừng kế hoạch cắt giảm lãi suất, trong khi Ấn Độ và Hàn Quốc nhiều khả năng sẽ giữ lãi suất cao trong thời gian dài hơn.‏

‏Theo BMI, đơn vị nghiên cứu thuộc Fitch Solutions, xung đột lần này có thể khiến lạm phát tiêu dùng toàn khu vực châu Á tăng thêm 7–27 điểm cơ bản, với tác động mạnh nhất tại Thái Lan, Hàn Quốc và Singapore - nơi năng lượng chiếm tỷ trọng lớn trong rổ lạm phát.‏

‏Theo tổ chức này, nếu giá dầu tăng khoảng 10%, tác động đến lạm phát có thể vẫn tương đối hạn chế. Nhưng nếu giá dầu tăng 20–30 USD mỗi thùng, ảnh hưởng đến chỉ số giá tiêu dùng sẽ tăng gấp đôi hoặc gấp ba. Khi đó, tác tác động lan tỏa sang những mặt hàng khác sẽ khó kiểm soát. ‏

‏Hiện tại, khả năng tăng lãi suất vẫn chưa được đề cập, trừ khi giá dầu tiếp tục tăng mạnh và kéo theo giá lương thực cùng nhiều hàng hóa khác. Nomura dự báo Malaysia, quốc gia xuất khẩu năng lượng ròng, có thể là bên hưởng lợi tương đối và có khả năng tăng lãi suất, cùng với Australia và Singapore. Ngân hàng này đồng thời hạ dự báo về khả năng tăng lãi suất của ngân hàng trung ương Philippines.‏

‏Theo Nomura, giá dầu tăng củng cố khả năng Ngân hàng Negara Malaysia nâng lãi suất, trong khi Ngân hàng Trung ương Philippines có thể giữ nguyên chính sách thay vì cắt giảm 25 điểm cơ bản như dự kiến trước đó.‏

‏Ngân hàng cũng ước tính giá dầu tăng chỉ tác động khoảng 0,01 điểm % đến tăng trưởng GDP của Singapore.‏

‏Hiện phía Indonesia và Singapore khẳng định đang theo dõi chặt chẽ diễn biến thị trường tài chính. Ngân hàng Indonesia cho biết sẽ hành động để giữ đồng rupiah ổn định theo các yếu tố kinh tế cơ bản, trong khi Cơ quan Tiền tệ Singapore đánh giá chặt chẽ tác động của xung đột đối với nền kinh tế và hệ thống tài chính trong nước.‏

"Tấm đệm" chính sách tài khoá‏

‏Các biện pháp hỗ trợ tài khóa như trợ cấp và kích thích kinh tế có thể giúp giảm bớt tác động của lạm phát, đặc biệt khi áp lực giá hiện vẫn tương đối ổn định trước khi bước sang năm 2026.‏

‏“Chúng tôi kỳ vọng châu Á sẽ sử dụng chính sách tài khóa như tuyến phòng thủ đầu tiên để bảo vệ người tiêu dùng”, các chuyên gia kinh tế của Nomura cho biết.‏

‏Các biện pháp có thể bao gồm kiểm soát giá, tăng trợ cấp nhiên liệu, cắt giảm thuế tiêu thụ nhiên liệu hoặc giảm thuế nhập khẩu đối với dầu thô và sản phẩm tinh chế.‏

‏Tuy nhiên, theo Rob Subbaraman, trưởng bộ phận nghiên cứu kinh tế vĩ mô toàn cầu của Nomura, việc tăng trợ cấp cũng có thể khiến thâm hụt ngân sách của các chính phủ vốn đã căng thẳng trở nên trầm trọng hơn.‏

‏“Cuối cùng, chính phủ phải lựa chọn: chấp nhận lạm phát cao hơn hay nguy cơ tài khóa xấu đi”, ông nói. “Đó là những quyết định không hề dễ dàng”.‏