Sự phát triển của máy tính lượng tử có thể làm suy yếu các phương thức mã hóa hiện nay, đặt ra rủi ro đối với hệ thống tài chính, ngân hàng và hạ tầng số thiết yếu. Theo các chuyên gia, việc chuẩn bị chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử cần được triển khai từ sớm, thay vì chờ đến khi nguy cơ trở thành hiện thực.

Tại Tọa đàm chuyên đề “An toàn dữ liệu và an ninh trong kỷ nguyên lượng tử”, diễn ra chiều 27/10 trong khuôn khổ Diễn đàn Kinh tế mùa thu năm 2026 (AEF2026), các chuyên gia cho rằng Việt Nam nói chung và Thành phố Hồ Chí Minh nói riêng cần chủ động xây dựng năng lực bảo mật, từ các hệ thống trọng yếu đến toàn bộ chuỗi cung ứng của doanh nghiệp, tạo nền tảng an toàn cho quá trình chuyển đổi số, nâng cao năng lực tự chủ công nghệ và củng cố niềm tin vào nền kinh tế số trong kỷ nguyên lượng tử.

Ông Lê Quốc Cường, thành viên Tiểu ban Khoa học Công nghệ, Đổi mới sáng tạo và Chuyển đổi số thuộc Hội đồng Phát triển Thành phố Hồ Chí Minh cho biết: Thành phố thời gian qua đã tổ chức nhiều hội thảo khoa học, kết nối với cộng đồng học giả và các phòng thí nghiệm hàng đầu thế giới nhằm trao đổi về tiềm năng, định hướng phát triển công nghệ lượng tử và xây dựng hệ sinh thái lượng tử tại địa phương.

Theo ông Cường, an toàn dữ liệu và an ninh trong kỷ nguyên lượng tử là vấn đề mang tính sống còn đối với sự phát triển bền vững của các đô thị trong thời đại số. Việc Thành phố Hồ Chí Minh chủ động tiếp cận công nghệ này nằm trong định hướng chiến lược chung của Trung ương, xác định công nghệ lượng tử là một trong những công nghệ lõi cần ưu tiên đầu tư để nâng cao năng lực tự chủ quốc gia.

Với quy mô hơn 14 triệu dân, Thành phố Hồ Chí Minh đang định hình mô hình siêu đô thị, giữ vai trò trung tâm kinh tế, tài chính và đổi mới sáng tạo của cả nước. Quá trình vận hành ngày càng dựa nhiều vào dữ liệu lớn, trí tuệ nhân tạo (AI) và các nền tảng số, phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế số, kinh tế tuần hoàn, đồng thời làm gia tăng yêu cầu về an toàn và bảo mật hệ thống.

Tuy nhiên, sự phát triển của máy tính lượng tử đủ mạnh trong tương lai có thể khiến các phương thức mã hóa hiện nay bị phá vỡ. Đây là thách thức đối với các hệ thống tài chính, ngân hàng, dịch vụ công và hạ tầng số thiết yếu. Trong khi đó, hoạt động thu thập dữ liệu để giải mã trong tương lai đã trở thành mối quan ngại trên phạm vi toàn cầu. Nguy cơ này có thể ảnh hưởng đến các hệ thống an ninh, quốc phòng, hành chính công, y tế, giao thông, năng lượng, đặc biệt là hệ thống giao dịch của ngân hàng và Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại Thành phố Hồ Chí Minh. Vì vậy, chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử không còn đơn thuần là sự chuẩn bị cho tương lai mà đã trở thành nhiệm vụ cấp thiết nhằm bảo vệ chủ quyền số quốc gia và an toàn hệ thống.

“Trong bối cảnh thế giới mở ra nhiều cơ hội cho Việt Nam nói chung và Thành phố nói riêng, công nghệ lượng tử đang được xác định là một trong những lĩnh vực công nghệ chiến lược cần chú trọng phát triển. Cùng với các cơ chế đặc thù và khuôn khổ pháp lý mới, thành phố có thêm điều kiện để mở rộng không gian phát triển về hạ tầng kỹ thuật và pháp lý. Theo đó, Thành phố cần xác định thứ tự ưu tiên và cách tiếp cận phù hợp để chuyển đổi sang môi trường hậu lượng tử, căn cứ vào mức độ quan trọng của từng hệ thống, hạ tầng và ngành kinh tế”, ông Lê Quốc Cường nói.

Trong bối cảnh đó, chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử (PQC) được xem là một hướng đi quan trọng. Tuy nhiên, quá trình này không chỉ liên quan đến việc thay thế thuật toán mã hóa mà còn đòi hỏi rà soát hệ thống, quản lý chứng chỉ số, đánh giá mức độ rủi ro và xây dựng lộ trình chuyển đổi phù hợp với từng tổ chức.

Từ góc độ triển khai, ông Stephen Oh, Phó Chủ tịch kiêm Giám đốc công nghệ của Korea Quantum Computing (KQC) nhấn mạnh ba ưu tiên trong quá trình chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử. Theo ông Stephen Oh, cần xây dựng cơ chế quản lý chi phí và nguồn lực để doanh nghiệp dự trù kinh phí, chủ động lập kế hoạch và phân bổ ngân sách cho quá trình chuyển đổi. Đồng thời, cần tạo điều kiện để doanh nghiệp nhỏ và vừa tiếp cận các giải pháp bảo mật phù hợp. Đây là những mắt xích quan trọng trong chuỗi cung ứng; nếu năng lực bảo vệ hệ thống của nhóm doanh nghiệp này còn hạn chế, hiệu quả bảo mật của toàn chuỗi cũng khó được bảo đảm.

Bên cạnh đó, việc triển khai các chương trình thí điểm sẽ giúp doanh nghiệp kiểm chứng giải pháp và củng cố niềm tin trong chuỗi cung ứng. Các mô hình như quản lý khóa tập trung, dịch vụ ký số dùng chung và giải pháp chuyển đổi mật mã cần được thử nghiệm, đánh giá hiệu quả trước khi nhân rộng.

Ở góc độ nghiên cứu và phát triển công nghệ trong nước, ông Võ Văn Tuấn, Giám đốc Phòng thí nghiệm Lượng tử thuộc Viện Lượng tử, Trí tuệ nhân tạo và An ninh mạng của Tập đoàn FPT, cho biết mục tiêu của đơn vị là từng bước làm chủ các công nghệ cốt lõi.

Theo ông Võ Văn Tuấn, việc thành lập Viện Nghiên cứu Quantum AI and Cyber Security với các phòng thí nghiệm về lượng tử, an ninh mạng và AI trong cùng một hệ thống nhằm tạo điều kiện nghiên cứu, thử nghiệm những công nghệ mới, trong đó có ứng dụng AI trong an ninh mạng và phát triển các giải pháp bảo mật cho hạ tầng công nghệ.

Đối với mật mã hậu lượng tử, FPT tiếp cận theo hướng chủ động đánh giá rủi ro, dựa trên giả định rằng các thuật toán lượng tử trong tương lai có thể phá vỡ một số cơ chế mật mã hiện hành. Theo đó, việc nghiên cứu và chuẩn bị phương án ứng phó cần được thực hiện trước khi các mối đe dọa này trở nên cấp bách.

Bên cạnh chuyển đổi sang mật mã hậu lượng tử, đơn vị cũng tìm hiểu các hướng tiếp cận khác như phân phối khóa lượng tử (QKD), đồng thời triển khai hoạt động nghiên cứu và hợp tác quốc tế để từng bước phát triển năng lực trong lĩnh vực này.

Các chuyên gia cho rằng, bảo mật trong kỷ nguyên lượng tử không đơn thuần là bài toán công nghệ mà còn liên quan đến chi phí chuyển đổi, năng lực triển khai và mức độ phối hợp giữa các chủ thể trong nền kinh tế. Đối với Thành phố Hồ Chí Minh, việc chuẩn bị từ sớm sẽ có ý nghĩa quan trọng trong bảo vệ hạ tầng số, củng cố niềm tin đối với các dịch vụ tài chính và tạo nền tảng an toàn cho quá trình phát triển trung tâm tài chính quốc tế.