Sáng 18/9, tại Hà Nội, Ngân hàng Nhà nước (NHNN) phối hợp với Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ tổ chức Hội nghị “Đẩy mạnh triển khai các giải pháp tăng khả năng tiếp cận vốn cho doanh nghiệp nhỏ và vừa”. 

Phát biểu tại Hội nghị, lãnh đạo một số Hiệp hội doanh nghiệp đã đưa ra các kiến nghị, trong đó bao gồm kiến nghị liên quan đến đổi mới phương thức đánh giá rủi ro khi cấp tín dụng cho DNNVV.

Đề xuất đổi mới phương thức đánh giá rủi ro

Phát biểu tại Hội nghị, ông Nguyễn Văn Thân, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ đánh giá rằng nhu cầu vốn của DNNVV đang ngày càng lớn trong khi phương thức cung ứng vốn vẫn chủ yếu dựa vào hệ thống ngân hàng thương mại và yêu cầu tài sản bảo đảm truyền thống. 

Theo đó, ông Nguyễn Văn Thân đưa ra 5 kiến nghị để khơi thông nguồn vốn cho khu vực này. Trong đó bao gồm kiến nghị về việc thúc đẩy phát triển thị trường bao thanh toán và tài trợ khoản phải thu.

Theo  đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ, đây là vấn đề liên quan đến một nguồn tài sản rất lớn của doanh nghiệp nhưng chưa được khai thác đầy đủ để tạo điều kiện thành nguồn vốn. Hoạt động này sẽ giúp DNNVV chuyển hóa các khoản phải thu từ khách hàng có uy tín thành nguồn vốn lưu động mà không nhất thiết phải sử dụng tài sản cố định làm tài sản bảo đảm. 

Việc phát triển thị trường bao thanh toán và tài trợ khoản phải thu cũng cần song hành với xây dựng hệ thống kết nối chung, cho phép các chủ thể tham gia thị trường chia sẻ và kiểm tra thông tin cần thiết trong phạm vi pháp luật cho phép, nhằm quản lý rủi ro hiệu quả, hạn chế tình trạng một khoản phải thu được sử dụng để tài trợ nhiều lần hoặc phát sinh những rủi ro không được nhận diện.

Song song, ông Thân đề xuất phát triển hệ sinh thái xếp hạng tín nhiệm và dữ liệu phục vụ đánh giá DNNVV. 

Hiện nay, hệ thống các TCTD đa phần xếp hạng tín dụng dựa vào dữ liệu CIC. Đại diện Hiệp hội Doanh nghiệp vừa và nhỏ đề xuất NHNN thúc đẩy hình thành một hệ sinh thái đánh giá tín nhiệm doanh nghiệp độc lập; khuyến khích các tổ chức xếp hạng tín nhiệm độc lập cung cấp dịch vụ xếp hạng cho DNNVV để ngân hàng sẽ có thêm một nguồn thông tin quan trọng phục vụ đánh giá thông tin tín dụng.

Đồng quan điểm với ông Nguyễn Văn Thân, ông Đỗ Văn Vẻ - Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên cũng đánh giá rằng một trong những giải pháp thực chất để khơi thông dòng vốn cho DNNVV là từng bước đổi mới phương thức đánh giá tín dụng đối với nhóm doanh nghiệp này, hướng đến giảm dần sự phụ thuộc quá lớn vào tài sản bảo đảm.

Theo đại diện Hiệp hội doanh nghiệp tỉnh Hưng Yên, mặc dù ngân hàng khi cho vay cần bảo đảm nguyên tắc an toàn vốn và kiểm soát rủi ro; nhưng đối với DNNVV, nếu tài sản bảo đảm trở thành điều kiện gần như quyết định thì nhiều doanh nghiệp có thị trường, có đơn hàng, có dòng tiền và phương án sản xuất kinh doanh khả thi vẫn khó tiếp cận tín dụng.

“Chúng tôi mong các TCTD tiếp tục ứng dụng mạnh hơn công nghệ và dữ liệu đánh giá doanh nghiệp toàn diện hơn thông qua dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, lịch sử thanh toán, dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử uy tín của doanh nghiệp và hiệu quả thực tế của phương án kinh doanh… Đừng chỉ nhìn doanh nghiệp hôm nay đang có bao nhiêu tài sản, hãy nhìn cả năng lực doanh nghiệp có thể tạo ra bao nhiêu giá trị trong tương lai”, ông Vẻ đề xuất.

Tương tự, bà Nguyễn Thị Lan Hương, đại diện Hội Doanh nghiệp trẻ Việt Nam chỉ ra rằng nhiều đối tượng doanh nghiệp như doanh nghiệp khởi nghiệp, nông nghiệp, hợp tác xã… thường có ít tài sản đảm bảo. Tuy nhiên, ít tài sản đảm bảo không đồng nghĩa với doanh nghiệp không có thị trường, dòng tiền và khả năng trả nợ. 

“Doanh nghiệp không mong nới lỏng các yêu cầu an toàn tín dụng, chúng tôi đề xuất các TCTD tiếp tục đổi mới phương thức đánh giá rủi ro. Bên cạnh tài sản đảm bảo, đề nghị ngân hàng xem xét đầy đủ hơn các yếu tố như doanh thu, dòng tiền, hợp đồng, đơn hàng, khoản phải thu, lịch sử thanh toán và nghĩa vụ thuế...”, bà Hương nói thêm.

Cơ sở để ngân hàng cho vay dựa trên dòng tiền là doanh nghiệp thực hiện đầy đủ chế độ kế toán

Từ phía đại diện ngân hàng, ông Bạch Thành Long, Phó Tổng Giám đốc ngân hàng Vietcombank thừa nhận rằng một trong những khó khăn của TCTD khi cấp vốn cho DNNVV là việc ngân hàng chưa thể khai thác đồng bộ và hiệu quả các nguồn dữ liệu phi truyền thống như dữ liệu thuế, hóa đơn điện tử, hải quan hay bảo hiểm xã hội… trong việc đánh giá năng lực tài chính và dòng tiền của doanh nghiệp.

Để giải quyết vướng mắc này, ông Long cũng kiến nghị DNNVV cần tiếp tục nâng cao năng lực tài chính thông qua việc thực hiện đầy đủ các chế độ kế toán, thống kê quản lý dòng tiền để minh bạch, tập trung doanh thu qua hệ thống ngân hàng để làm cơ sở cho các ngân hàng cho vay dựa trên dòng tiền, giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm.

Một đề xuất khác của Vietcombank là phát huy vai trò của CIC theo hướng trở thành đầu mối tổng hợp kết nối và cung cấp thông tin, phục vụ đánh giá năng lực tài chính doanh nghiệp…

Ông Lại Tiến Quân, Phó Tổng Giám đốc BIDV cũng đồng quan điểm rằng hiện nay, việc đánh giá tín dụng của các DNNVV phụ thuộc nhiều vào hồ sơ tín dụng doanh nghiệp, các nguồn dữ liệu khác như thuế, bảo hiểm, hải quan, thanh toán không dùng tiền mặt… chưa được kết nối tập trung và chia sẻ đồng bộ khiến quá trình thẩm định đôi khi mất rất nhiều thời gian.

Đại diện BIDV kỳ vọng việc kết nối đồng bộ các dữ liệu nói trên trong thời gian tới sẽ tạo nền tảng quan trọng để TCTD phát triển các mô hình đánh giá tín dụng, giảm chi phí giao dịch, rút ngắn thời gian phê duyệt và mở rộng khả năng cấp tín dụng cho doanh nghiệp nói chung.

Về phía Ngân hàng Nhà nước, đại diện Vụ Tín dụng đề nghị các TCTD trong thời gian tới chủ động hơn nữa trong việc nắm bắt nhu cầu vốn; cải tiến quy trình, thủ tục cho vay, rút ngắn thời gian xét duyệt trên cơ sở tuân thủ quy định pháp luật. 

Đối với khách hàng là DNNVV, NHNN yêu cầu các TCTD nghiên cứu phương thức đánh giá tín dụng dựa nhiều hơn trên phương án sản xuất, kinh doanh, dòng tiền, lịch sử tín dụng, năng lực quản trị và dữ liệu của doanh nghiệp, phù hợp với khả năng kiểm soát rủi ro của từng tổ chức tín dụng và quy định của pháp luật. 

Đồng thời, phối hợp với các Bộ liên quan, chủ động xây dựng, hoàn thiện cơ sở dữ liệu khách hàng DNNVV, tăng cường khai thác, kết nối và chia sẻ dữ liệu theo quy định, phục vụ công tác đánh giá, thẩm định và giám sát khoản vay, từng bước giảm sự phụ thuộc vào tài sản bảo đảm, tăng cường đánh giá dựa trên dòng tiền và chuỗi giá trị.

Bên cạnh tín dụng truyền thống, NHNN định hướng các TCTD nghiên cứu phát triển và đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phù hợp với đặc thù DNNVV và từng ngành, lĩnh vực; các hình thức tài trợ như bảo lãnh, bao thanh toán, cho thuê tài chính, tài trợ chuỗi cung ứng và các sản phẩm tài chính số, qua đó mở rộng các kênh tiếp cận vốn và đáp ứng tốt hơn nhu cầu vốn đa dạng của DNNVV.