PV: Thị trường khởi đầu năm mới dương lịch 2026 bằng những cú sốc tàu lượn, ông có cho rằng đây sẽ là xu hướng lặp lại nhiều lần trong năm nay? Đâu là những biến số lớn nhất của thị trường chứng khoán năm Ngọ, kể cả trong và ngoài nước?

Ông Trần Thăng Long, Giám đốc Phân tích Chứng khoán BIDV (BSC): Đầu năm 2026, thị trường tài chính toàn cầu biến động mạnh trên nhiều lớp tài sản, từ chứng khoán, hàng hóa đến tiền kỹ thuật số, phản ánh sự dịch chuyển nhanh của dòng vốn đầu cơ và tâm lý nhạy cảm của nhà đầu tư trước các thông tin chính sách và địa chính trị.

Xu hướng biến động này nhiều khả năng còn lặp lại, nhưng biên độ sẽ dần thu hẹp khi chính sách tiền tệ của FED và các rủi ro địa chính trị lớn được định hình rõ ràng hơn.

Với thị trường chứng khoán năm 2026, các biến số quốc tế vẫn đóng vai trò chi phối. Rủi ro địa chính trị tuy đã hạ nhiệt tại một số điểm nóng như Nga - Ukraine hay Trung Đông, nhưng lại phát sinh tại các khu vực nhạy cảm khác như eo biển Đài Loan, quan hệ Mỹ - Trung, Mỹ - Iran, tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng và tạo áp lực lạm phát toàn cầu.

Rủi ro thương mại cũng giảm so với giai đoạn cao điểm năm 2025, khi thuế quan hiệu dụng của Mỹ đã hạ từ đỉnh gần 28% về khoảng 16,8%.

Tuy nhiên, trong bối cảnh bầu cử giữa nhiệm kỳ tại Mỹ và việc thuế quan vẫn là công cụ chính sách ưa thích của Tổng thống Trump, dòng chảy thương mại và vốn quốc tế sẽ tiếp tục duy trì trạng thái thận trọng; riêng Việt Nam vẫn đối mặt rủi ro từ sự thiếu rõ ràng trong định nghĩa “trung chuyển” (transshipment).

Về chính sách tiền tệ, FED được kỳ vọng sẽ cắt giảm lãi suất 2-3 lần trong năm 2026, song lộ trình này phụ thuộc lớn vào diễn biến thị trường lao động và lạm phát. Nếu kinh tế Mỹ không suy yếu rõ rệt, FED có thể duy trì mặt bằng lãi suất cao hơn dự kiến, gây áp lực lên tỷ giá USD/VND.

Bên cạnh đó, chủ đề AI tiếp tục thu hút dòng vốn toàn cầu, đặc biệt tại Mỹ, dù định giá nhóm công nghệ đã ở mức cao. Tuy rủi ro bong bóng trong ngắn hạn chưa lớn, các nhịp điều chỉnh của nhóm này vẫn có thể tạo ra biến động lan tỏa trên thị trường tài chính quốc tế.

Trong nước, áp lực tỷ giá và lãi suất là hai yếu tố đáng chú ý. Dự trữ ngoại hối của Việt Nam ở mức thấp so với chuẩn mực quốc tế, trong khi thanh khoản hệ thống ngân hàng không còn dồi dào khi tỷ lệ tín dụng/huy động tăng cao.

Nhu cầu tín dụng phục hồi cùng sự cạnh tranh của các kênh đầu tư khác có thể khiến lãi suất huy động năm 2026 tăng thêm 0,5-1,0%, qua đó vừa tạo áp lực lên thị trường.

PV: Nếu ví thị trường chứng khoán (TTCK) như một cuộc đua ngựa, theo ông 2026 đã là thời điểm “phi nước đại” hay mới chỉ bắt đầu vào guồng tăng tốc khi Việt Nam đang có khả năng rất cao được nâng hạng năm nay?

Ông Trần Thăng Long: Trong Báo cáo Chiến lược Vĩ mô - Thị trường 2026, BSC Research lựa chọn thông điệp “Đường dài mới biết ngựa hay”, phản ánh quan điểm thận trọng nhưng lạc quan về triển vọng thị trường chứng khoán Việt Nam trong bối cảnh cơ hội và rủi ro đan xen.

Thông điệp xuyên suốt dành cho nhà đầu tư là “Vững tay cương - Đón đường phi mã”, nhấn mạnh việc duy trì kỷ luật đầu tư dựa trên nền tảng vĩ mô vững chắc, đồng thời sẵn sàng nắm bắt nhịp tăng tốc của thị trường khi các động lực dài hạn hội tụ.

Trong đó, các trụ cột kinh tế vĩ mô ổn định, định hướng tăng trưởng GDP cao của Chính phủ cùng kỳ vọng lợi nhuận doanh nghiệp phục hồi mạnh mẽ (16-20%) được xem là “dây cương” giúp thị trường giữ nhịp trước những biến động địa chính trị và chu kỳ chính sách toàn cầu.

Thị trường chứng khoán Việt Nam năm 2025 ghi nhận những chuyển biến tích cực trên nhiều phương diện: VN-Index tăng hơn 40%, thanh khoản bình quân đạt khoảng 26.500 tỷ đồng/phiên, vốn hóa thị trường tương đương 72% GDP.

Những kết quả này không chỉ phản ánh sự cải thiện về tâm lý và dòng tiền, mà còn cho thấy quy mô và vai trò ngày càng lớn của thị trường chứng khoán trong nền kinh tế.

Bước sang năm 2026, triển vọng duy trì các điểm sáng này tiếp tục được củng cố bởi nền tảng vĩ mô ổn định, tăng trưởng lợi nhuận doanh nghiệp trên diện rộng và đặc biệt là khả năng thị trường chính thức được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi bởi FTSE Russell.

Xét trên góc độ chu kỳ, BSC Research đánh giá thị trường nhiều khả năng bước vào pha tăng tốc trong năm 2026, mở ra chu kỳ tăng trưởng giá lần thứ năm trong lịch sử 25 năm của TTCK Việt Nam.

Trước đó, bốn chu kỳ tăng trưởng lớn (2005-2007, 2009-2010, 2016-2018, 2020-2022) đều gắn liền với những bước ngoặt quan trọng của nền kinh tế, với điểm chung là nền tảng vĩ mô cải thiện, lợi nhuận doanh nghiệp bước vào pha mở rộng và dòng tiền trong nước - quốc tế được kích hoạt. Chu kỳ dự kiến giai đoạn 2025-2027 hiện đang hội tụ đầy đủ các điều kiện tương tự.

Thứ nhất, kinh tế Việt Nam đang chuyển từ giai đoạn phục hồi sang tăng trưởng cao và bền vững hơn, với động lực đến từ công nghiệp chế biến - chế tạo, dịch vụ và tiêu dùng nội địa, thay vì phụ thuộc chủ yếu vào chính sách tiền tệ nới lỏng như các chu kỳ trước.

Các nghị quyết mới về phát triển kinh tế nhà nước, đầu tư công cùng hàng loạt dự án hạ tầng quy mô lớn đóng vai trò đầu tàu, tạo hiệu ứng lan tỏa sang khu vực kinh tế tư nhân - nguồn lực quan trọng của tăng trưởng dài hạn.

Thứ hai, lợi nhuận toàn thị trường năm 2026 được kỳ vọng tăng trưởng 17-20%, cao hơn mức bình quân dài hạn và có tính lan tỏa, không chỉ tập trung vào một vài nhóm ngành riêng lẻ.

Thứ ba, dòng vốn trong nước tiếp tục mở rộng cùng sự phát triển nhanh của tầng lớp trung lưu, trong khi triển vọng nâng hạng thị trường vào tháng 9/2026 có thể mở ra một chu kỳ dòng vốn quốc tế mới.

Trong bối cảnh đó, năm 2026 được xem là thời điểm thị trường tăng tốc rõ nét, với sự phân hóa mạnh hơn và ưu thế thuộc về chiến lược đầu tư dài hạn, tập trung vào các doanh nghiệp có nền tảng cơ bản vững chắc.

PV: Theo ông, trong một giai đoạn thị trường có thể tăng tốc nhanh, điều gì quan trọng hơn: con ngựa tốt hay người cưỡi bản lĩnh?

Ông Trần Thăng Long: Ở giai đoạn tăng tốc và cuộc chơi dài hơi, vai trò của thị trường và người tham gia đều quan trọng như nhau. Dù vậy, quyền kiểm soát luôn thuộc về người cầm cương. Sự chủ quan, dù đến từ người mới hay chuyên gia lâu năm, đều có thể phải trả giá bằng việc bị hất văng khỏi cuộc đua.

Thị trường tốt là cơ hội để nhà đầu tư đón những đợt sóng thắng lớn, giúp nhà đầu tư chúng ta gia tăng giá trị tài sản. Nhưng song hành cũng những đợt sóng thắng lại không thể vắng mặt những sóng điều chỉnh; cao độ của hai con sóng này thường tỷ lệ thuận với nhau.

Nếu nhà đầu tư thoát hết vị thế trong những nhịp điều chỉnh thì sẽ lỡ những đoạn tiếp theo của con sóng tăng. Nhưng nếu chủ quan nắm giữ lâu mà không nắm bắt được xu hướng chuyển dịch dòng lớn cũng có thể rơi vào trạng thái bị động, đánh mất thành quả.

Để tránh những trường hợp trên một cách hiệu quả, ngoài trang bị kiến thức về phân tích cơ bản, phân tích kỹ thuật, nhà đầu tư cần xây dựng kỷ luật trong giao dịch và quản trị danh mục phù hợp theo khẩu vị rủi ro. Đây là những nền tảng giúp nhà đầu tư trở thành một kỵ thủ bản lĩnh, có thể điều khiển dây cương trong những đợt rung lắc để không bị hất xuống.

Nếu phải cân nhắc giữa ngoại lực (Thị trường) và nội lực (Kỹ năng), tôi đề cao rèn luyện nội lực, nhưng chắc chắn sẽ luôn tận dụng triệt để sức mạnh của ngoại lực khi thời cơ đến.

PV: Nếu gửi một thông điệp đầu năm cho nhà đầu tư bước vào Ngọ, ông muốn họ “phi nước đại” theo tinh thần nào để đi được đường dài?

Ông Trần Thăng Long: Chúng tôi duy trì quan điểm tích cực đối với thị trường khi nhà điều hành chủ trương thúc đẩy tăng trưởng kinh tế thông qua các gói chính sách hỗ trợ. Về mặt thời gian, chúng tôi thận trọng trong nửa đầu năm 2026 với nhiều khó khăn, nhưng nửa sau năm 2026 dự kiến sẽ bùng nổ, là thời cơ phù hợp hơn cho “phi nước đại”.

Nửa đầu năm 2026, những yếu tố khó khăn lên thị trường chung như: (1) Bất ổn địa chính trị từ thế giới; (2) FED chưa vội vàng hạ lãi suất có thể khiến cho áp lực tỷ giá duy trì; (3) Trong nước, Việt Nam có thể thiết lập mặt bằng lãi suất mới và (4) tâm lý tiêu dùng bị ảnh hưởng triển vọng kinh tế chưa rõ ràng, các chính sách pháp luật…

Nửa sau năm 2026, những yếu tố thuận lợi như: (1) Tỷ giá hạ nhiệt; (2) Mặt bằng lãi suất ổn định; (3) Các chính sách kích cầu thẩm thấu vào nền kinh tế, hoạt động kinh tế sẽ sôi động hơn.

Trên cơ sở nhận định như vậy, thông điệp đầu năm tôi muốn nhắn gửi cho nhà đầu tư là: “làm tốt ở những khúc cua để có thể đi được đường dài”.

PV: Không dễ gì để chọn một chú ngựa hay trên hành trình đầu tư, ngay cả với những nhà đầu tư tổ chức. Chúng ta không còn “chuột chạy theo đàn” như năm 2020 – 2021 khiến tâm lý nhà đầu tư chứng khoán bị dè nặng. Ở góc độ một nhà phân tích lâu năm trên thị trường, ông có bình luận gì về hiện tượng phân hóa này.

Ông Trần Thăng Long: Theo khống kê của Dragon Capital, thị trường trong năm 2025 có sự phân hóa sâu sắc. Cụ thể, chỉ khoảng 17% số lượng cổ phiếu đạt mức sinh lời cao hơn VN-Index - mức thấp nhất trong giai đoạn 2020–2025.

Diễn biến này phản ánh đúng thực tế khi đà tăng của chỉ số mang tính tập trung cao, chủ yếu đến từ nhóm cổ phiếu họ Vingroup. Riêng bốn mã VIC, VHM, VRE và VPL đã đóng góp tới 68,4% mức tăng của VN-Index, khiến phần lớn cổ phiếu còn lại hay phản ánh bức tranh đa số nhà đầu tư không có mức lợi nhuận tương xứng với sự tăng trưởng của chỉ số chung.

Nói cách khác, năm 2025 là thời điểm “tăng điểm nhưng khó kiếm tiền”, ngay cả đối với những nhà đầu tư có kinh nghiệm.

Không chỉ nhà đầu tư cá nhân, việc “chọn đúng chú ngựa hay” trong năm 2025 cũng là thách thức lớn đối với các nhà đầu tư tổ chức.

Theo thống kê của FiinGroup, trong nhóm các quỹ đầu tư có quy mô tài sản ròng (NAV) trên 1 tỷ đồng, chỉ có 5 quỹ đạt hiệu suất vượt VN-Index trong giai đoạn 2024–2025. Đáng chú ý, toàn bộ các quỹ này đều là quỹ ETF và có tỷ trọng phân bổ lớn vào nhóm cổ phiếu họ Vingroup theo quy tắc của bộ chỉ số.

Phần lớn các quỹ chủ động còn lại đều có hiệu suất kém hơn VN-Index, thậm chí một số quỹ chỉ đạt mức sinh lời dưới 10%. Điều này cho thấy mức độ khó khăn trong việc tạo alpha của các quỹ chủ động khi thị trường bước vào giai đoạn tăng giá mang tính tập trung cao, mang đặc trưng đầu tiên của chu kỳ tăng trưởng giá thứ năm của TTCK Việt Nam.

Ngoài ra, cơ cấu nhà đầu tư trên thị trường cũng có sự thay đổi đáng kể. Năm 2025, tỷ trọng giao dịch của nhà đầu tư tổ chức trong nước tăng mạnh lên 37,3%, trong khi nhà đầu tư cá nhân trong nước giảm xuống mức thấp nhất trong vòng 10 năm trở lại đây.

Điều này diễn ra trong bối cảnh nhà đầu tư nước ngoài ghi nhận mức bán ròng kỷ lục, qua đó phản ánh sự dịch chuyển mang tính cấu trúc của thị trường khi Việt Nam tiến gần hơn tới ngưỡng nâng hạng - tương đồng với kinh nghiệm của một số thị trường như Saudi Arabia sau khi được nâng hạng lên nhóm thị trường mới nổi.

Đầu tháng 9/2025, Bộ Tài chính đã ban hành Quyết định số 3168/QĐ-BTC phê duyệt Đề án tái cấu trúc nhà đầu tư và phát triển ngành quỹ đầu tư chứng khoán. Đây được xem là bước đi quan trọng nhằm hướng tới một thị trường phát triển ổn định, bền vững hơn.

Trên cơ sở đó, tôi cho rằng các hành vi đầu tư mang tính bầy đàn sẽ dần thu hẹp. Nhà đầu tư cá nhân đang trưởng thành nhanh hơn, đặc biệt trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và công nghệ thông tin đang thay đổi mạnh mẽ cách tiếp cận và ra quyết định đầu tư hiện nay.

PV: Xin cảm ơn ông đã dành thời gian chia sẻ!