Ở tuổi 17, như bao thanh niên Việt Nam cùng thế hệ, tôi xếp lại trang sách, khoác lên mình màu áo lính, lên đường theo tiếng gọi thiêng liêng của Tổ quốc. Hơn nửa thế kỷ đã trôi qua, nhưng ký ức về những năm tháng ấy vẫn vẹn nguyên như một lời nhắc nhở thường trực về trách nhiệm của một người được may mắn sống tiếp.

Rời chiến trường, tôi bước vào một cuộc chiến khác – lao động, kinh doanh và dựng xây đất nước trong thời bình. Trong hành trình đó, tôi có nhiều năm gắn bó với ngành giáo dục. Từ giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp đến giáo dục đại học, tôi từng bước xây dựng Hệ sinh thái Giáo dục Nguyễn Trãi, gồm Trường THCS – THPT Hà Thành, Trường Cao đẳng Nghề Nguyễn Trãi, Trường Đại học Nguyễn Trãi và mô hình đào tạo thực chiến LADECO. 

Trong nhiều năm đó, có một câu hỏi lớn luôn trăn trở trong tôi hơn là câu chuyện của một ngôi trường hay một doanh nghiệp: Giáo dục rốt cuộc phải đào tạo nên những con người như thế nào? Không chỉ là những người có kiến thức, có bằng cấp hay một công việc ổn định, mà phải là những con người biết mình là ai, có thể làm được gì, dám chịu trách nhiệm với lựa chọn của mình và biết mình phải đứng ở đâu để phụng sự Tổ quốc.

Nếu thế hệ chúng tôi đã từng cầm súng để bảo vệ đất nước, thì thế hệ hôm nay phải biết dùng tri thức và năng lực sáng tạo để dựng xây đất nước. Với tôi, đó chính là sự tiếp nối đẹp nhất của một đời người, từ món nợ với những người đã nằm xuống, biến thành trách nhiệm với những người đang sống, rồi trao trách nhiệm ấy cho một thế hệ mới để họ tiếp tục đi xa hơn trên hành trình dựng xây và kiến quốc.

4 kiến nghị xây dựng nền giáo dục có khả năng chuẩn bị nguồn nhân lực tương lai

Trăn trở về sự trưởng thành của các thế hệ tương lai và yêu cầu phát triển bền vững của dân tộc, tôi mong muốn nêu ra một số kiến nghị mà cá nhân tôi cho rằng cần được nhìn nhận ở tầm chiến lược, không chỉ để tháo gỡ những điểm nghẽn trước mắt mà quan trọng hơn là xây dựng nền giáo dục có khả năng chuẩn bị nguồn nhân lực dài hạn.

Thứ nhất, hoàn thiện cơ chế quản lý và nâng cao hiệu quả phát triển giáo dục. Cụ thể, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế quản lý nhà nước về giáo dục theo hướng rõ chức năng, tăng tính phối hợp và trao thêm không gian chủ động cho các cơ sở giáo dục. Trong đó, giáo dục phổ thông cần được chăm lo toàn diện, lấy sự phát triển thể chất, nhân cách và trí tuệ của người học làm trọng tâm; giáo dục đại học, khoa học và công nghệ cần được gắn kết chặt chẽ hơn với nghiên cứu, đổi mới sáng tạo, chuyển giao công nghệ và nhu cầu phát triển của nền kinh tế.

Theo tôi, khi chức năng, trách nhiệm và nguồn lực của từng lĩnh vực được xác định rõ, đồng thời có cơ chế phối hợp hiệu quả giữa giáo dục, khoa học, doanh nghiệp và xã hội, chúng ta sẽ tạo được một hệ sinh thái phát triển liên thông, trong đó giáo dục không chỉ truyền đạt tri thức mà thực sự trở thành động lực nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và năng lực cạnh tranh của quốc gia.

Thứ hai, phát triển đồng bộ nền tảng thể chất và trí tuệ của mỗi thế hệ. Một dân tộc muốn trường tồn trước hết phải có những thế hệ con người khỏe mạnh về thể chất và tinh anh về trí tuệ. Vì vậy, cần chăm lo nền tảng thể chất của trẻ em ngay từ những năm đầu đời thông qua dinh dưỡng, vận động và chăm sóc sức khỏe, đồng thời xây dựng một nền giáo dục khoa học, hiện đại, khơi dậy tư duy độc lập, năng lực sáng tạo và khả năng học hỏi suốt đời. 

Thứ ba, đột phá giáo dục nghề nghiệp, tháo gỡ rào cản hành chính và mở rộng xã hội hóa. Giáo dục nghề nghiệp phải được tổ chức gần hơn với đời sống kinh tế và nhu cầu thực tế của thị trường lao động. Tôi đề xuất nghiên cứu giao thẩm quyền cấp phép, quản lý các cơ sở đào tạo nghề trình độ sơ cấp và trung cấp về chính quyền cấp xã, phường, qua đó giảm bớt những tầng nấc hành chính không cần thiết; đồng thời tạo điều kiện để doanh nghiệp, các cử nhân, kỹ sư và những người có năng lực chuyên môn có thể chủ động thành lập các trung tâm, cơ sở đào tạo nghề theo nhu cầu tuyển dụng thực tế. Khi thị trường lao động thay đổi nhanh, giáo dục nghề nghiệp cũng phải có khả năng thay đổi nhanh và linh hoạt hơn.

Thứ tư, đào tạo nhân lực tinh hoa và nâng cao chất lượng đội ngũ công chức. Tôi đề xuất Nhà nước nghiên cứu chương trình đào tạo sinh viên tốt nghiệp xuất sắc mỗi năm, tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho bộ máy quản lý nhà nước; sau đào tạo, có thể xem xét cơ chế tuyển dụng phù hợp đối với những người đáp ứng yêu cầu. Đồng thời, cần chuẩn hóa trình độ đội ngũ công chức, thống nhất đầu mối đào tạo, bồi dưỡng để tập trung nguồn lực, nâng cao chất lượng và xây dựng đội ngũ có năng lực đáp ứng yêu cầu quản trị quốc gia trong giai đoạn mới.

Nhà trường ươm tạo doanh nghiệp khởi nghiệp 

Sau 40 năm Đổi mới, đất nước hôm nay đã phát triển hơn nhiều. Vị thế quốc tế của Việt Nam, cơ hội kinh doanh của doanh nghiệp  đã thay đổi sâu sắc. Nhưng có một điều không thay đổi: mỗi thế hệ đều có một ”chiến trường” của mình. Chiến trường của thế hệ ngày nay là tri thức, là khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, năng lực cạnh tranh để đưa Việt Nam trở thành một quốc gia giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng. 

Trong bối cảnh đất nước đang hướng tới giai đoạn phát triển mới với khát vọng vươn mình mạnh mẽ, tôi cho rằng giáo dục phải là một trong những lực lượng đi đầu, bởi không quốc gia nào có thể đi xa hơn chất lượng con người mà quốc gia ấy đào tạo ra. 

Để làm được điều này, tôi đề xuất 3 giải pháp cụ thể:

Đào tạo nhân lực khoa học – công nghệ cao và khởi nghiệp ngay từ giảng đường. Hệ sinh thái Giáo dục Nguyễn Trãi hướng tới đào tạo một thế hệ trí thức trẻ có khả năng làm chủ khoa học, công nghệ tiên tiến và chủ động tạo dựng tương lai của chính mình. Sinh viên được khuyến khích, hỗ trợ khởi nghiệp ngay trong quá trình học tập để sau khi tốt nghiệp không chỉ có việc làm mà còn có khả năng tạo việc làm, làm chủ doanh nghiệp và vươn tới những cơ hội phát triển lớn hơn. 

Nhà trường cần từng bước hướng tới việc ươm tạo các doanh nghiệp khởi nghiệp nhỏ và vừa trong những lĩnh vực có ý nghĩa chiến lược như công nghệ cao, vật liệu mới, laser, tự động hóa, chip bán dẫn, kinh tế, y tế và khoa học xã hội…, qua đó nuôi dưỡng khát vọng làm giàu chính đáng trên quê hương bằng tri thức và sự sáng tạo.

Nuôi dưỡng lòng nhân ái và trách nhiệm xã hội. Tôi luôn cho rằng giáo dục con người trước hết phải bắt đầu từ việc giáo dục đạo đức và nhân cách. Bên cạnh tri thức và nghề nghiệp, nhà trường cần chú trọng hình thành ở sinh viên tinh thần sẻ chia, ý thức cộng đồng thông qua các hoạt động thiện nguyện xã hội và phụng sự cộng đồng. Khi người trẻ biết sống vì người khác ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường, họ sẽ mang theo tinh thần ấy vào quá trình lập nghiệp và trở thành những hạt nhân tích cực góp phần thực hiện khát vọng dân giàu, nước mạnh, xã hội phát triển bền vững.

Bồi dưỡng lý tưởng, bản lĩnh và trách nhiệm công dân. Một nền giáo dục có trách nhiệm không chỉ đào tạo người giỏi nghề, mà còn giúp người trẻ hiểu mình sống vì điều gì, đất nước cần gì ở mình và biết đặt thành công cá nhân trong mối quan hệ với bước tiến của dân tộc. Vì vậy, nhà trường cần coi trọng giáo dục lý tưởng, bồi dưỡng bản lĩnh, ý thức công dân và khát vọng cống hiến; đồng thời phát hiện, bồi dưỡng những học sinh, sinh viên có năng lực, phẩm chất và thành tích nổi bật, góp phần tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho đất nước. 

Tôi tin rằng một thế hệ trẻ có trí tuệ, lý tưởng và năng lực hành động sẽ góp phần đưa Việt Nam bước vào kỷ nguyên vươn mình bằng tri thức, bản lĩnh và khát vọng phụng sự.

Với tinh thần của một “Doanh nhân Binh Nhì”, từ sản xuất, kinh doanh đến giáo dục, tôi vẫn chọn con đường trồng người, nâng tầm trí tuệ Việt và chắp cánh cho thế hệ trẻ vươn ra thế giới. Phần thưởng lớn nhất của người thầy không nằm ở những thành quả mình đạt được, mà ở những thế hệ học trò được mình nâng đỡ để đi xa hơn, thành công hơn và tạo ra nhiều giá trị hơn cho đất nước. Trong kỷ nguyên vươn mình, hãy làm giàu bằng trí tuệ, kinh doanh bằng trung thực, đối xử bằng tử tế, đổi mới bằng bản lĩnh, phụng sự bằng trái tim, để những gì chúng ta tạo dựng hôm nay trở thành những giá trị được trao lại cho thế hệ mai sau.