Trong câu chuyện nâng hạng, nhà đầu tư cá nhân thường chú ý nhiều đến khả năng dòng vốn ETF hoặc các quỹ thụ động quay lại thị trường. Tuy nhiên, với nhà đầu tư tổ chức nước ngoài, nâng hạng mới chỉ là điểm bắt đầu của quá trình sàng lọc.

Tại Hội thảo Đầu tư 2026 do Chứng khoán Rồng Việt (VDSC) tổ chức, các chuyên gia và đại diện doanh nghiệp cho rằng mối liên hệ giữa nâng hạng, dòng vốn ngoại và sức hấp dẫn dài hạn của thị trường Việt Nam sẽ phụ thuộc lớn vào chất lượng thực tế của doanh nghiệp.

Sau nâng hạng, bộ lọc của vốn ngoại sẽ khắt khe hơn

TS. Hồ Quốc Tuấn, Giảng viên Cao cấp Đại học Bristol, Anh Quốc, cho rằng nâng hạng không nên được nhìn như một “đũa thần” giúp dòng vốn ngoại quay lại ngay lập tức. Trong bối cảnh dòng vốn toàn cầu đang tập trung vào Mỹ, cổ phiếu công nghệ gắn với AI và các tài sản thanh khoản cao, thị trường mới nổi vẫn phải cạnh tranh gay gắt để thu hút vốn.

Theo ông Tuấn, định giá rẻ cũng không còn là lợi thế riêng. Khi nhiều thị trường châu Á cùng rẻ, nhà đầu tư nước ngoài có nhiều lựa chọn hơn. Vấn đề không chỉ là thị trường nào có P/E thấp, mà là nơi nào có câu chuyện tăng trưởng đủ thuyết phục, thanh khoản đủ tốt và doanh nghiệp đủ chất lượng.

Điều này khiến nâng hạng chỉ là bước mở cửa. Sau bước nhận diện ban đầu, dòng vốn sẽ tiếp tục sàng lọc theo từng ngành và từng doanh nghiệp, dựa trên các tiêu chí cụ thể hơn như chất lượng tăng trưởng, độ ổn định của dòng tiền, sức khỏe bảng cân đối, minh bạch quản trị và khả năng đáp ứng các chuẩn mực ESG.

Nói cách khác, câu hỏi sau nâng hạng không chỉ là dòng vốn ngoại có quay lại Việt Nam hay không, mà là doanh nghiệp nào đủ khả năng được chọn và được nắm giữ dài hạn. Đây cũng là điểm nối giữa câu chuyện thị trường với những chia sẻ từ các đại diện doanh nghiệp trong các nhóm ngân hàng, cảng biển – logistics, vận tải năng lượng và tiêu dùng thiết yếu.

Ngân hàng: vốn ngoại nhìn vào chất lượng tăng trưởng hơn là quy mô dư nợ

Ở nhóm ngân hàng, câu chuyện sau nâng hạng không chỉ nằm ở khả năng thu hút thêm dòng vốn quốc tế, mà còn ở việc ngân hàng có thể duy trì tăng trưởng tín dụng trong khi kiểm soát thanh khoản, chi phí vốn và chất lượng tài sản hay không.

Ông Nguyễn Việt Nam, Giám đốc Quan hệ Nhà đầu tư Ngân hàng TMCP Á Châu (ACB), cho rằng dòng vốn ngoại có vào hay không cuối cùng vẫn phụ thuộc vào năng lực tạo ra giá trị dài hạn, chất lượng tăng trưởng và tính minh bạch của doanh nghiệp, thay vì chỉ theo đuổi các mục tiêu ngắn hạn về giá cổ phiếu hay sở hữu nước ngoài.

Trong bối cảnh thanh khoản hệ thống chịu áp lực khi tăng trưởng tín dụng cao hơn tăng trưởng huy động, chiến lược được ACB nhấn mạnh là quản trị thanh khoản trên nhiều lớp đệm, kiểm soát chi phí vốn thay vì chạy đua lãi suất huy động và tăng trưởng tín dụng theo hướng chọn lọc.

Cách tiếp cận này phản ánh một tiêu chuẩn quan trọng của vốn ngoại với nhóm ngân hàng: tăng trưởng phải đi cùng hiệu quả sử dụng vốn, khả năng sinh lời và chất lượng tài sản. Nói cách khác, ngân hàng không chỉ cần tăng dư nợ, mà phải chứng minh được khả năng tăng trưởng an toàn qua các chu kỳ lãi suất và thanh khoản.

Cảng biển, vận tải năng lượng: cơ hội nằm ở năng lực khai thác tài sản

Với nhóm cảng biển – logistics, câu chuyện lớn của ngành vẫn là FDI, xuất nhập khẩu và sự dịch chuyển chuỗi cung ứng. Tuy nhiên, khi nhìn từ góc độ nhà đầu tư tổ chức, triển vọng ngành chỉ là điều kiện ban đầu; điểm quan trọng hơn là doanh nghiệp có năng lực khai thác tài sản, kiểm soát chi phí vốn và mở rộng công suất đúng chu kỳ hay không.

Đại diện Gemadept cho rằng FDI tiếp tục đóng vai trò quan trọng đối với triển vọng ngành cảng biển, kéo theo nhu cầu hàng hóa đi qua cảng. Một xu hướng đáng chú ý khác là sự gia tăng kích cỡ tàu, trong khi Việt Nam có lợi thế ở các cảng nước sâu, đặc biệt là khu vực Cái Mép – Thị Vải.

Với các dự án như Gemalink tại Cái Mép và Nam Đình Vũ tại Hải Phòng, câu chuyện của nhóm cảng biển không chỉ là sản lượng hàng hóa tăng, mà còn là năng lực đón tàu lớn, tối ưu dịch vụ port-logistics và khai thác hiệu quả dòng hàng trong chuỗi cung ứng mới.

Ở lĩnh vực vận tải năng lượng, địa chính trị và an ninh năng lượng đang khiến vai trò của đội tàu, tuyến vận tải và năng lực vận hành quốc tế được chú ý hơn. Nhưng với nhà đầu tư ngoại, điều cần kiểm chứng không chỉ là doanh nghiệp đang đứng trong một ngành thiết yếu, mà là dòng tiền có ổn định không, chiến lược mở rộng có rõ không và quản trị có đủ minh bạch không.

Bà Vũ Thị Phương Nga, Trưởng Ban Kế hoạch Đầu tư Tổng CTCP Vận tải Dầu khí – PVTrans (PVT), cho biết sau nâng hạng, dòng vốn ngoại sẽ quan tâm đến những doanh nghiệp có quy mô đủ lớn, tài chính lành mạnh, dòng tiền ổn định, quản trị minh bạch, cổ tức đều đặn và chiến lược tăng trưởng rõ ràng.

PVTrans định hướng giai đoạn 2026–2030 không chỉ mở rộng số lượng tàu, mà còn mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng sang logistics, kho chứa, trạm trung chuyển, cảng hậu cần, LNG và năng lượng sạch. Điều này cho thấy trong nhóm vận tải năng lượng, chiến lược được đặt ở bài toán nâng cấp mô hình kinh doanh, thay vì chỉ tăng quy mô đội tàu.

Tiêu dùng thiết yếu: dòng vốn dài hạn tìm biên lợi nhuận và sức chống chịu

Ở nhóm tiêu dùng thiết yếu, câu chuyện sau nâng hạng có thể diễn ra theo hai giai đoạn. Giai đoạn đầu, dòng vốn quốc tế thường ưu tiên các cổ phiếu vốn hóa lớn, thanh khoản cao và dễ đáp ứng tiêu chí của các bộ chỉ số. Nhưng trong tầm nhìn dài hơn, nhà đầu tư sẽ quay lại với những tài sản có chất lượng tăng trưởng, dòng tiền thực, khả năng chống chịu chu kỳ và lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Bà Vũ Thị Minh Nguyệt, Giám đốc Quản trị Tài chính CTCP Sữa Việt Nam – Vinamilk (VNM), cho rằng khi chuyển từ câu chuyện “beta thị trường” sang “chất lượng tăng trưởng”, trọng tâm sẽ dịch chuyển từ yếu tố kỹ thuật sang các nền tảng cốt lõi như tăng trưởng bền vững, dòng tiền thực, khả năng chống chịu chu kỳ và lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Với ngành sữa, yếu tố đáng chú ý không chỉ là quy mô tiêu dùng nội địa, mà là sự dịch chuyển từ sản phẩm sữa truyền thống sang dinh dưỡng chuyên sâu, chăm sóc sức khỏe, khoa học thực phẩm và các sản phẩm phục vụ nhóm trung niên, cao tuổi.

Trong môi trường giá nguyên liệu, chi phí vận chuyển và xuất khẩu biến động, năng lực bảo vệ biên lợi nhuận cũng trở thành một tiêu chí quan trọng. Theo Vinamilk, yếu tố nền tảng không nằm ở một giải pháp đơn lẻ, mà ở khả năng kiểm soát và tối ưu chuỗi cung ứng, từ nguồn cung, sản xuất, tồn kho đến phân phối.

Ở lớp dài hạn hơn, ESG đang trở thành điều kiện để tiếp cận dòng vốn quốc tế, mở rộng thị trường xuất khẩu và giữ vững năng lực cạnh tranh. Vinamilk nhìn nhận ESG không phải gánh nặng tuân thủ, mà là “tấm hộ chiếu” để doanh nghiệp Việt bước vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Nhìn từ ngân hàng, cảng biển, vận tải năng lượng đến tiêu dùng thiết yếu, nâng hạng có thể đưa thị trường Việt Nam vào tầm quan sát rộng hơn. Nhưng sau cánh cửa đó, dòng vốn ngoại sẽ tiếp tục đặt câu hỏi ở cấp độ doanh nghiệp: tăng trưởng có bền vững không, dòng tiền có ổn định không, quản trị có minh bạch không và doanh nghiệp có đáp ứng các chuẩn mực quốc tế ngày càng cao hay không.