Nhập khẩu đá quý, kim loại quý và các sản phẩm liên quan tăng vọt

Theo dữ liệu từ Cục Hải Quan, nhập khẩu đá quý, kim loại quý và các sản phẩm liên quan tăng mạnh trong tháng 1. Theo đó, trong tháng đầu tiên của năm 2026, Việt Nam chi hơn 321 triệu USD để nhập khẩu đá quý, kim loại quý và các sản phẩm liên quan. Đây là mức cao nhất kể từ tháng 1/2012.

Năm 2012 cũng là thời điểm Chính phủ ban hành Nghị định 24/2012/NĐ-CP quản lý chặt chẽ các hoạt động kinh doanh vàng, trong đó Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, xuất khẩu và nhập khẩu vàng nguyên liệu. Kể từ 2012 đến 2024, nhập khẩu đá quý, kim loại quý và các sản phẩm liên quan không có quá nhiều biến động.

Tuy nhiên, từ năm 2025 đến nay, nhập khẩu mặt hàng này có xu hướng tăng mạnh. Trước đó, trong năm 2025, kim ngạch nhập khẩu cũng đã tăng tới 51% so với 2024 lên 1,3 tỷ USD. Như vậy chỉ riêng trong tháng 1, số tiền mà Việt Nam chi ra để nhập khẩu đá quý, kim loại quý và các sản phẩm liên quan tương đương khoảng 1/4 của cả năm ngoái.

Trong đó, Việt Nam nhập khẩu nhiều nhất từ Trung Quốc với kim ngạch trên 200 triệu USD, gấp 4 lần so với tháng 12/2025 và gấp gần 31 lần so với cùng kỳ năm ngoái. Điều này nâng tỷ trọng nhập khẩu từ Trung Quốc lên 63%, cao hơn nhiều so với cùng kỳ năm ngoái là 12%.

Ngoài ra, Việt Nam cũng tăng nhập khẩu từ các thị trường khác như Hàn Quốc, Ấn Độ, Hàn Quốc…

Nhập khẩu đá quý, kim loại quý và các sản phẩm liên quan tăng vọt trong bối cảnh giá vàng, bạc thế giới liên tục lập đỉnh. Tính từ đầu năm 2025 đến cuối tháng 1/2026, giá vàng tăng tới 137%, đạt mức cao kỷ lục 5.400 USD/ounce hôm 29/1.

Trong khi đó, giá bạc ghi nhận đà tăng mạnh hơn. Tính đến cuối tháng 1, giá bạc giao dịch ở mức cao kỷ lục gần 120 USD/ounce, gấp gần 4 lần so với đầu năm 2025.

Bất ổn địa chính trị diễn ra ở nhiều nơi; các ngân hàng trung ương và nhà đầu tư tìm đến tài sản an toàn; dòng tiền đầu cơ; kỳ vọng Fed giảm lãi suất; đồng USD yếu,…là những yếu tố cộng hưởng đẩy giá vàng liên tục thiết lập các đỉnh cao lịch sử. Trong báo cáo mới đây, chuyên gia của UOB (Singapore) cho rằng giá vàng có thể quay trở lại mốc 5.400 USD/ounce trong quý IV/2026.

Còn với bạc, sau thời gian dài hơn 10 năm đi ngang tích luỹ, giá mặt hàng bứt phá mạnh trong năm 2025 - đầu năm 2026. Mặc dù bạc được xem là một tài sản trú ẩn, nhưng không giống như vàng, kim loại này còn là thành phần quan trọng trong các sản phẩm tiêu dùng, bao gồm máy tính, tấm pin mặt trời, thiết bị y tế và ô tô.

Việc giá bạc tăng mạnh thời gian qua khiến một số doanh nghiệp nhập khẩu tại Việt Nam gặp khó trong việc mua hàng.

Trao đổi với chúng tôi, ông Mai Huy Tuần, Phó Chủ tịch HĐQT Tập đoàn Vàng Bạc Đá quý Phú Quý cho biết: “Về nguồn cung bạc vật chất, có thể nhiều người chưa hình dung rõ, nhưng chúng tôi là đơn vị trực tiếp mua bạc cảm nhận rất rõ mức độ khan hiếm nguồn cung thế nào. Thời gian qua, trên các sàn lớn như Comex, Thượng Hải, New York, London, các môi giới đang tranh nhau từng tấn bạc vật chất để giao cho khách. Có những đơn hàng tại Ấn Độ mà chúng tôi đã thanh toán tiền nhưng đối tác buộc phải hoàn lại vì không đủ bạc vật chất để giao.

Nguồn cung thực sự rất khan hiếm. Theo quan điểm cá nhân của tôi, với bất kỳ mặt hàng nào, khi cung thấp và cầu cao như hiện nay, thì câu chuyện tăng giá khó có thể kết thúc trong ngắn hạn”.

Bước ngoặt chính sách trong nhập khẩu vàng

Hoạt động nhập khẩu vàng còn được hỗ trợ bởi chính sách xoá bỏ cơ chế độc quyền. Theo đó, hồi cuối tháng 8/2025, Chính phủ vừa ban hành Nghị định số 232/2025/NĐ-CP sửa đổi bổ sung một số điều của Nghị định số 24/2012/NĐ-CP về quản lý hoạt động kinh doanh vàng. Nghị định này có hiệu lực từ ngày 10/10/2025.

Đây được xem là bước ngoặt của thị trường vàng Việt Nam, đặc biệt là đối với hoạt động xuất nhập khẩu kim loại quý này.

Nội dung đáng chú ý của Nghị định 232/2025/NĐ-CP là xóa bỏ cơ chế Nhà nước độc quyền sản xuất vàng miếng, xuất khẩu vàng nguyên liệu và nhập khẩu vàng nguyên liệu để sản xuất vàng miếng.

Theo đó, ngân hàng thương mại và doanh nghiệp đủ điều kiện sẽ được Ngân hàng Nhà nước (NHNN) cho phép sản xuất vàng miếng, thay vì cơ chế độc quyền Nhà nước như trước đây.  Ngoài ra, việc nhập khẩu vàng nguyên liệu cũng được nới lỏng hơn khi các ngân hàng thương mại, doanh nghiệp đủ điều kiện cũng sẽ được tham gia.

Cụ thể, doanh nghiệp muốn được cấp phép sản xuất vàng miếng phải có vốn điều lệ tối thiểu 1.000 tỷ đồng, ngân hàng là 50.000 tỷ. Các đơn vị này phải trong danh sách đang được NHNN  cấp giấy phép kinh doanh mua, bán kim loại quý, không bị xử phạt hoặc đã khắc phục xong nếu vi phạm.

Như vậy, tính theo quy mô vốn điều lệ hiện hành, chỉ một số doanh nghiệp "đầu ngành" có vốn điều lệ từ 1.000 tỷ đồng trở lên như PNJ, DOJI, SJC.

Về phía ngân hàng, tính đến thời điểm hiện tại có 8 ngân hàng có vốn điều lệ trên 50.000 tỷ đồng gồm: Vietcombank, BIDV, VietinBank, Agribank, VPBank, Techcombank, MB và ACB.

Quyết định này được kỳ vọng giúp tăng nguồn cung vàng cho thị trường trong nước, từ đó thu hẹp khoảng cách giá vàng ở hai thị trường (có thời điểm lên tới 20 triệu đồng/lượng).

Trao đổi với chúng tôi hồi đầu tháng 9/2025, ông Huỳnh Trung Khánh, Phó chủ tịch Hiệp hội Kinh doanh vàng Việt Nam (VGTA), đồng thời là cố vấn cấp cao Hội đồng Vàng thế giới cho rằng  ý nghĩa lớn nhất trong lần thay đổi chính sách này là ngân hàng thương mại đủ điều kiện sẽ được phép nhập khẩu vàng nguyên liệu, cung cấp cho các doanh nghiệp chế tác vàng trong nước, góp phần tăng nguồn cung.

“Cả nước chỉ có 3 doanh nghiệp kinh doanh vàng lớn đủ điều kiện có vốn trên 1.000 tỷ đồng để nhập khẩu vàng nguyên liệu PNJ, SJC và Doji. Trong khi đó, cả nước có hàng ngàn doanh nghiệp chế tác vàng quy mô nhỏ không đủ điều kiện nhập khẩu vàng nguyên liệu.

Do đó, việc một số ngân hàng thương mại được phép nhập khẩu vàng nguyên liệu sẽ tạo điều kiện thuận lợi cung cấp nguồn hàng cho những doanh nghiệp chế tác quy mô nhỏ này. Các ngân hàng nhập sỉ về, bán lẻ cho các doanh nghiệp bé. Đây là nguồn nguyên liệu để sản xuất nữ trang”, ông Khánh nhận định.

Ông cho biết trong hai năm qua nguồn vàng nguyên liệu rất căng thẳng, đặc biệt sau khi Nhà nước mạnh tay siết chặt tình trạng vàng nhập lậu. Do đó, quy định mới giúp ngành chế tác vàng trở nên “dễ thở” hơn.