40.000 tỷ USD lớn đến mức nào?

Núi nợ công khổng lồ của Mỹ đang ngày một cao lên. Vào ngày 18/8, Bộ Tài chính Mỹ thông báo tổng nợ công đã đạt 40.047 tỷ USD.

Mức 40.000 tỷ USD là một con số khó hình dung. Khoản nợ này thậm chí còn lớn hơn đáng kể GDP hàng năm của Mỹ, ở mức khoảng 30.700 tỷ USD trong năm 2026, theo số liệu của Cục Phân tích Kinh tế Mỹ (BEA).

Điều đó có nghĩa là ngay cả nếu toàn bộ thu nhập mà nền kinh tế Mỹ tạo ra trong một năm được dùng để trả nợ - thay vì chi cho tiền lương, lợi nhuận doanh nghiệp hay đầu tư - chính phủ vẫn sẽ nợ hàng nghìn tỷ USD.

Một cách khác để hình dung quy mô này là đặt cạnh tài sản của các tỷ phú. Chẳng hạn, ngay cả nếu Elon Musk quyên tặng toàn bộ khối tài sản ròng gần 1.000 tỷ USD để giúp chính phủ trả nợ, gánh nặng nợ công cũng chỉ giảm đi một phần nhỏ.

Nợ của chính phủ liên bang hiện cũng gần bằng tổng nợ của toàn bộ hộ gia đình và doanh nghiệp Mỹ cộng lại, không tính các ngân hàng.

Ngoài quy mô, tốc độ gia tăng của nợ công Mỹ cũng là một điều đáng lo ngại. Dữ liệu của Bộ Tài chính Mỹ cho thấy nợ công tăng thêm 1.000 tỷ USD chỉ trong vòng 5 tháng qua.

CEO Michael Peterson của Quỹ Peter G. Peterson Foundation - một tổ chức theo dõi vấn đề tài khóa - cảnh báo: “Nhìn về phía trước, với quỹ đạo hiện nay, nợ công sẽ lên đến 50.000 tỷ USD chỉ trong 6 năm nứa. Còn nếu nhìn lại quá khứ, trong chưa chưa đầy 10 năm trước nợ công vẫn còn dưới 20.000 tỷ USD. Chúng ta đang đặt tương lai của đất nước và nền kinh tế vào tình thế nguy hiểm”.

Nợ công Mỹ phình to như thế nào?

Trong nhiều năm qua, chính phủ Mỹ đã chi nhiều hơn số tiền thu về từ thuế. Thâm hụt ngân sách buộc chính phủ vay thêm. Tuy nhiên, nợ công và thâm hụt không phải lúc nào cũng là điều tiêu cực, mà có thể còn có ích. Trái phiếu do Bộ Tài chính Mỹ phát hành cung cấp cho nhà đầu tư một kênh an toàn để kiếm lợi suất.

Vấn đề bắt đầu xuất hiện khi thâm hụt và nợ tăng lên quá cao, đồng thời tốc độ gia tăng trở nên khó kiểm soát. Vào đầu thập niên 2000, các cuộc chiến tranh, cú đổ vỡ của bong bóng dot-com và chương trình cắt giảm thuế khiến thâm hụt ngân sách và nợ công của Mỹ tăng vọt.

Cuộc suy thoái giai đoạn 2007 - 2009 càng trầm trọng thêm xu hướng này do nguồn thu thuế giảm, trong khi chính phủ phải triển khải các chương trình kích thích kinh tế. Đại dịch COVID-19 cũng gây ra ảnh hưởng tương tự.

Các chương trình kích thích kinh tế và chính sách thuế vẫn là những lựa chọn chính trị có thể điều chỉnh tương đối linh hoạt. Tuy nhiên, một phần không nhỏ đà tăng của nợ công lại diễn ra gần như tự động.

Khi ngày càng nhiều người Mỹ bước vào tuổi nghỉ hưu, chi phí cho các chương trình phúc lợi như An sinh Xã hội và Medicare cũng tăng theo. Việc cắt giảm các chương trình này rất khó thực hiện bởi chắc chắn sẽ vấp phải phản ứng mạnh từ cử tri.

Cùng với đó, nợ càng lớn thì tiền trả lãi cũng ngày càng cao. Và lãi vay là khoản mà chính phủ buộc phải trả.

Nợ công tác động thế nào đến thị trường trái phiếu?

Nợ công Mỹ ngày càng tăng đang gây sức ép lên thị trường trái phiếu và mặt bằng lãi suất trong toàn nền kinh tế.

Lợi suất trái phiếu kho bạc Mỹ kỳ hạn 30 năm leo lên mức cao nhất kể từ năm 2007 vào ngày 18/8. Trong khi đó, lợi suất kỳ hạn 10 năm đang ở gần mức cao nhất trong nhiệm kỳ thứ hai của Tổng thống Donald Trump.

Một phần nguyên nhân là khi nợ công ngày càng phình to, các nhà đầu tư bắt đầu yêu cầu mức lợi suất cao hơn để nắm nợ của chính phủ.

Bên cạnh đó, lợi suất còn chịu tác động từ nhiều yếu tố khác, trong đó có nguồn cung trái phiếu doanh nghiệp gia tăng khi các công ty chạy đua đầu tư vào AI, cũng như khả năng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) tăng lãi suất.

Lợi suất trái phiếu kho bạc tăng khiến chi phí vay của chính phủ cũng tăng theo. Đồng thời, lợi suất kho bạc là cơ sở tham chiếu cho hàng loạt loại lãi suất trong nền kinh tế, từ lãi suất vay mua nhà, mua ô tô đến chi phí vay vốn của doanh nghiệp. Điều này có thể làm giảm tiêu dùng và đầu tư.

Bà Maya MacGuineas, Chủ tịch Ủy ban về Ngân sách Liên bang có Trách nhiệm, cho biết trong một tuyên bố: “Khoản nợ 40.000 tỷ USD không chỉ tồn tại trên sổ sách của chính phủ, nó tác động đến toàn bộ nền kinh tế và bằng cách này hay cách khác, cuối cùng sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến túi tiền của người dân”.

Bên cạnh đó, nếu chính phủ Mỹ tiếp tục ồ ạt tung trái phiếu ra thị trường để chi trả cho các dịch vụ, áp lực lạm phát vốn đã dai dẳng có hể lên cao hơn nữa. Khi đó, các nhà đầu tư có thể tiếp tục yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp nguy cơ thu nhập từ trái phiếu bị mất giá do lạm phát, tạo ra vòng lặp nguy hiểm.

Bộ Tài chính Mỹ đã cố gắng hạ nhiệt lợi suất bằng cách tăng cường chương trình mua lại trái phiếu Kho bạc. Tuy nhiên, lợi suất chỉ giảm trong thời gian ngắn. Về lâu dài, để tạo áp lực giảm lợi suất một cách bền vững, Mỹ sẽ phải tăng thuế, cắt giảm chi tiêu hoặc thực hiện cả hai.