Việc đưa tài sản mã hóa vào phạm vi điều chỉnh của Luật Phòng, chống rửa tiền trở thành một trong những nội dung thu hút nhiều ý kiến tại phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội ngày 14/7.

Đây được xem là bước tiến quan trọng trong quá trình xây dựng khung pháp lý cho thị trường tài sản số tại Việt Nam, khi loại hình tài sản này đang bước vào giai đoạn thí điểm và ngày càng xuất hiện nhiều giao dịch có yếu tố xuyên biên giới.

Theo Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Đức Ấn, việc sửa đổi luật nhằm “khắc phục những thiếu hụt về khuôn khổ pháp lý liên quan đến phòng, chống rửa tiền theo khuyến nghị của Nhóm Châu Á - Thái Bình Dương về phòng, chống rửa tiền (APG), Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và OECD, đồng thời phục vụ kỳ đánh giá tiếp theo của Việt Nam”.

Đưa dịch vụ tài sản mã hóa vào diện phải báo cáo

Điểm mới đáng chú ý nhất của dự thảo là bổ sung “dịch vụ tài sản mã hóa” vào nhóm đối tượng phải thực hiện nghĩa vụ báo cáo về phòng, chống rửa tiền.

Theo dự thảo, các tổ chức cung cấp dịch vụ liên quan đến tài sản mã hóa sẽ phải thực hiện đầy đủ quy trình nhận biết khách hàng (KYC), xác minh danh tính người sử dụng, lưu trữ lịch sử giao dịch dưới dạng giấy hoặc điện tử và cung cấp thông tin khi cơ quan chức năng yêu cầu phục vụ điều tra.

Bên cạnh đó, dự thảo cũng bổ sung các quy định bảo vệ người cung cấp thông tin, tố giác hành vi rửa tiền thông qua tài sản mã hóa nhằm tăng hiệu quả phát hiện và xử lý vi phạm.

Theo phân công trong dự thảo, Bộ Tài chính sẽ là cơ quan chủ trì thanh tra, giám sát hoạt động của các đơn vị cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa.

Lần đầu xác định 15 dấu hiệu giao dịch đáng ngờ

Dự thảo cũng xây dựng 15 dấu hiệu nhận diện giao dịch đáng ngờ trong lĩnh vực tài sản mã hóa. Các dấu hiệu này không chỉ tập trung vào giá trị giao dịch mà còn đánh giá hành vi của người sử dụng.

Trong đó, đáng chú ý là trường hợp chia nhỏ nhiều giao dịch để thấp hơn ngưỡng nhận biết khách hàng hoặc ngưỡng phải báo cáo. Đây là phương thức phổ biến nhằm né tránh cơ chế giám sát của các tổ chức cung cấp dịch vụ.

Ngoài ra, dự thảo còn coi là dấu hiệu đáng ngờ đối với các trường hợp liên tục nạp, rút tài sản mã hóa ngay sau khi mở tài khoản; chuyển tài sản tới các quốc gia có nguy cơ cao về rửa tiền hoặc tài trợ khủng bố mà không có lý do hợp lý; sử dụng các công cụ tăng cường ẩn danh hoặc dịch vụ "trộn" giao dịch nhằm che giấu nguồn gốc tài sản.

Các giao dịch với sàn hoặc ví điện tử từng bị cảnh báo liên quan đến lừa đảo, cờ bạc trực tuyến, tống tiền; giao dịch với nhà cung cấp dịch vụ chưa được cấp phép; sử dụng các nền tảng tại quốc gia được xác định là điểm nóng về tội phạm xuyên quốc gia... cũng thuộc nhóm phải báo cáo.

Việc xây dựng bộ tiêu chí này được đánh giá sẽ giúp các cơ quan quản lý chủ động phát hiện dòng tiền bất thường thay vì chỉ xử lý sau khi vi phạm xảy ra.

Cần làm rõ khái niệm và bảo đảm tính khả thi

Dù đồng tình với việc siết quản lý tài sản mã hóa, cơ quan thẩm tra cho rằng nhiều quy định cần tiếp tục hoàn thiện để bảo đảm khả năng thực thi.

Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Văn Mãi đề nghị cơ quan soạn thảo làm rõ khái niệm "dịch vụ tài sản mã hóa" và phạm vi dịch vụ phải báo cáo, đồng thời tiếp tục hoàn thiện các tiêu chí nhận diện giao dịch đáng ngờ theo hướng cụ thể, khả thi.

Báo cáo thẩm tra cũng kiến nghị hướng dẫn rõ các khái niệm như "quyền kiểm soát trên thực tế", "thực sự chi phối", "hưởng lợi từ giao dịch", đồng thời đánh giá đầy đủ chi phí tuân thủ có thể phát sinh đối với doanh nghiệp khi áp dụng các quy định mới.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính cũng đề nghị phân định rõ trách nhiệm giữa tổ chức cung cấp dịch vụ tài sản mã hóa và cơ quan phòng, chống rửa tiền; đồng thời xây dựng cơ chế phối hợp giữa Bộ Tài chính, Ngân hàng Nhà nước và Bộ Công an trong thanh tra, giám sát lĩnh vực này.

Hoàn thiện hành lang pháp lý trước kỳ đánh giá quốc tế

Kết luận phiên họp, Phó Chủ tịch Quốc hội Nguyễn Thị Hồng cho biết Ủy ban Thường vụ Quốc hội thống nhất cao về sự cần thiết ban hành luật nhằm kịp thời hoàn thiện thể chế trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng, đồng thời khắc phục những khoảng trống pháp lý trong phòng, chống rửa tiền theo các chuẩn mực quốc tế.

Bà đề nghị Chính phủ tiếp tục rà soát kỹ các nội dung sửa đổi, đánh giá đầy đủ tác động đối với hệ thống tài chính, chi phí tuân thủ của người dân và doanh nghiệp, cũng như bảo đảm tính thống nhất với các luật liên quan trước khi trình Quốc hội xem xét.

Việc bổ sung các quy định quản lý tài sản mã hóa diễn ra trong bối cảnh Việt Nam đang triển khai cơ chế thí điểm thị trường tài sản mã hóa từ tháng 9/2025. Theo định hướng của Chính phủ, giai đoạn đầu sẽ giới hạn tối đa 5 doanh nghiệp được thí điểm vận hành sàn giao dịch nhằm kiểm soát rủi ro, đồng thời tạo cơ sở đánh giá trước khi mở rộng thị trường.

Các dự án luật quan trọng này sẽ được Chính phủ hoàn thiện hồ sơ để gửi Quốc hội trước ngày 20/7.

Giới chuyên gia đánh giá, nếu được thông qua, các quy định mới không chỉ góp phần ngăn chặn nguy cơ rửa tiền và tài trợ khủng bố thông qua tài sản mã hóa mà còn tạo nền tảng pháp lý minh bạch hơn cho thị trường tài sản số phát triển theo hướng an toàn, phù hợp với thông lệ quốc tế.