Chen Lifeng, chủ Công ty may mặc Ningbo Tengsheng tại tỉnh Chiết Giang, cho biết đồng nhân dân tệ tăng giá khiến các sản phẩm váy đầm xuất khẩu sang châu Âu trở nên đắt đỏ hơn, gần như xóa sạch lợi nhuận của doanh nghiệp.

"Điều này ảnh hưởng đến khả năng nhận đơn hàng của chúng tôi. Lợi nhuận gần như không còn. Nếu đồng tiền tiếp tục tăng giá, doanh nghiệp sẽ không thể duy trì hoạt động", ông Chen nói.

Tình cảnh này phản ánh thế khó của Bắc Kinh. Trong khi các nhà lãnh đạo châu Âu và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) cho rằng nhân dân tệ đang bị định giá thấp, tạo lợi thế không công bằng cho hàng xuất khẩu Trung Quốc, giới chức nước này lo ngại đồng nội tệ tăng quá nhanh sẽ làm suy giảm sức cạnh tranh, đe dọa việc làm và gây tổn hại đến tăng trưởng kinh tế.

Bắc Kinh tìm cách kiềm chế đà tăng tỷ giá

Ngân hàng Nhân dân Trung Quốc (PBOC) cho rằng thặng dư thương mại kỷ lục của nước này chủ yếu đến từ quá trình nâng cấp công nghiệp, thay vì tỷ giá đồng nội tệ. Tuy nhiên, nhân dân tệ đã tăng gần 5% so với USD và khoảng 9% so với euro trong năm nay.

Phần lớn chuyên gia dự báo Bắc Kinh sẽ triển khai các biện pháp từng bước nhằm làm chậm đà tăng của nhân dân tệ, thay vì thay đổi mạnh mẽ chính sách tỷ giá.

Ngày 3/11, PBOC thông báo nâng tỷ lệ dự trữ bắt buộc đối với tiền gửi ngoại tệ của các tổ chức tài chính, động thái cho thấy cơ quan này lo ngại tốc độ tăng giá nhanh của nhân dân tệ. Biện pháp có hiệu lực từ ngày 15/11.

Ngoài ra, Trung Quốc vẫn có thể sử dụng nhiều công cụ khác như tiếp tục nâng tỷ lệ dự trữ ngoại tệ, định hướng các ngân hàng hạn chế đà tăng của nhân dân tệ, điều chỉnh tỷ giá tham chiếu hằng ngày hoặc nới lỏng quy định đầu tư ra nước ngoài.

Áp lực từ doanh nghiệp cũng khiến Bắc Kinh khó chấp nhận lời kêu gọi đàm phán tỷ giá của châu Âu theo mô hình Hiệp định Plaza năm 1985. Thỏa thuận giữa Mỹ, Nhật Bản, Đức và Pháp khi đó thúc đẩy đồng USD giảm giá mạnh.

Zhu Ning, giáo sư tài chính tại Viện Tài chính Tiên tiến Thượng Hải, cho biết giới hoạch định chính sách Trung Quốc hiểu rõ những cú sốc mà Nhật Bản phải đối mặt sau thỏa thuận này và không muốn lặp lại kịch bản tương tự.

Biên lợi nhuận doanh nghiệp ngày càng thu hẹp

Đồng nhân dân tệ tăng giá gây sức ép đặc biệt lớn lên các ngành có giá trị gia tăng thấp như dệt may và thiết bị gia dụng, vốn phụ thuộc nhiều vào lao động và có biên lợi nhuận hạn chế.

Tuy nhiên, ngay cả các ngành công nghệ cao cũng không tránh khỏi khó khăn. Nhu cầu nội địa yếu khiến doanh nghiệp Trung Quốc phải đẩy mạnh xuất khẩu để giành thị phần, đôi khi chấp nhận giảm giá bán và hy sinh lợi nhuận.

Phân tích của truyền thông Mỹ đối với 5.209 doanh nghiệp niêm yết tại Trung Quốc cho thấy biên lợi nhuận ròng trung vị trong nửa đầu năm nay chỉ đạt 4,9%, thấp hơn đáng kể so với mức 8,9% của các doanh nghiệp đối thủ trên toàn cầu.

Nghiên cứu của Natixis cũng cho thấy biên lợi nhuận trong các lĩnh vực xe điện, pin, thiết bị năng lượng mặt trời, năng lượng gió và chất bán dẫn chỉ khoảng 2%. Đây đều là những ngành được Bắc Kinh xác định là trụ cột tăng trưởng trong tương lai.

Theo Standard Bank, cứ mỗi 1% tăng giá của tỷ giá hối đoái hiệu lực thực của nhân dân tệ, biên lợi nhuận xuất khẩu trung bình có thể giảm khoảng 0,3 điểm phần trăm.

Christopher Beddor, Phó giám đốc nghiên cứu Trung Quốc tại Gavekal Dragonomics, nhận định một đợt tăng giá nhanh của nhân dân tệ sẽ lập tức gây tổn thất cho các nhà xuất khẩu và làm suy yếu tăng trưởng. Ông cho rằng giới hoạch định chính sách Trung Quốc quá thận trọng để chấp nhận rủi ro này.

Tại Phúc Kiến, Chen Xiujun, Chủ tịch Công ty nhựa Fujian Hoshing, cho biết tình trạng dư thừa công suất và cạnh tranh gay gắt trong nước buộc doanh nghiệp phải tìm khách hàng ở nước ngoài. Tuy nhiên, hoạt động xuất khẩu hiện cũng chịu sức ép từ đồng nội tệ tăng giá.

"Chúng tôi không còn nơi nào để tránh né", ông nói.

Trong khi đó, Hu Yuanfang, đồng điều hành một công ty nội thất kim loại tại Hàng Châu, cho biết doanh nghiệp có thể phải tăng giá bán nếu nhân dân tệ tiếp tục mạnh lên. Tuy nhiên, bà lo ngại khách hàng sẽ không chấp nhận mức tăng này, buộc công ty phải tự hấp thụ một phần thua lỗ hoặc chuyển sang sử dụng nguyên liệu, bao bì rẻ hơn.

Tranh cãi về giá trị thực của nhân dân tệ

Tháng 7, IMF đánh giá nhân dân tệ bị định giá thấp hơn giá trị thực khoảng 17,3-25,3%. Thủ tướng Đức Friedrich Merz đưa ra mức ước tính 25-30%. Dù đồng tiền Trung Quốc đã tăng giá kể từ đó, dữ liệu của Ngân hàng Thanh toán Quốc tế cho thấy tỷ giá hối đoái hiệu lực thực trong tháng 9 vẫn thấp hơn khoảng 14% so với đỉnh tháng 3/2022.

Các nước phương Tây lo ngại làn sóng hàng hóa Trung Quốc ngày càng tinh vi, được gọi là "Cú sốc Trung Quốc 2.0", sẽ gây sức ép lên ngành sản xuất và việc làm tại các nền kinh tế khác.

PBOC bác bỏ cáo buộc cố tình duy trì đồng nội tệ yếu để hỗ trợ xuất khẩu, khẳng định tỷ giá nhân dân tệ phần lớn do thị trường quyết định.

Trong giới kinh tế học, quan điểm về vấn đề này vẫn còn khác biệt. Một số chuyên gia, trong đó có các cựu quan chức IMF Gita Gopinath và Pierre-Olivier Gourinchas, cho rằng tỷ giá chỉ phản ánh những mất cân đối sâu xa của nền kinh tế. Nếu nhân dân tệ tăng giá mà tiêu dùng trong nước không phục hồi, áp lực giảm phát có thể trầm trọng hơn.

Ở chiều ngược lại, Brad Setser thuộc Hội đồng Quan hệ Đối ngoại Mỹ cho rằng Bắc Kinh đang quản lý tỷ giá để hỗ trợ doanh nghiệp xuất khẩu, trong khi một đồng tiền mạnh hơn có thể cải thiện sức mua của người dân.

Dù tranh luận về tỷ giá chưa có hồi kết, sức ép đối với doanh nghiệp Trung Quốc ngày càng rõ rệt. Chủ một nhà máy thiết bị vệ sinh tại Ôn Châu, chỉ tiết lộ họ Qiu, cho biết đồng nhân dân tệ tăng giá cùng các yêu cầu tuân thủ chặt chẽ hơn về thuế, bảo hiểm xã hội và luật lao động đang tiếp tục bào mòn lợi nhuận.

"Biên lợi nhuận đã bị ép đến mức gần như không còn gì", ông nói.