Giá vàng thế giới đã nhảy vọt lên mức cao kỷ lục 5.594 USD/ounce vào ngày 29/1. Nhưng chỉ một ngày sau, giá vàng đã tụt dốc gần 10%, ghi nhận mức giảm mạnh nhất trong nhiều thập kỷ, theo CNBC.

Kể từ đó, giá kim loại quý này phải vật lộn để duy trì ổn định trên mức 5.000 USD/ounce. Trong phiên 12/2, giá vàng đã một lần nữa xuyên thủng mốc quan trọng này sau khi giảm hơn 3%.

Trong khi các yếu tố vĩ mô như kỳ vọng lãi suất tại Mỹ và căng thẳng địa chính trị tiếp tục thúc đẩy nhu cầu vàng, một số nhà phân tích tin rằng các nhà đầu tư nhỏ lẻ và nhà đầu tư tổ chức Trung Quốc đang đóng vai trò lớn trong làn sóng biến động gần đây.

Ngay cả Bộ trưởng Bộ Tài chính Mỹ Scott Bessent cũng cho rằng biến động gia tăng là do hoạt động “bất thường” tại đất nước tỷ dân.

Phát biểu trên kênh Fox News vào cuối tuần trước, ông Bessent bày tỏ thẳng thắn: “Về vấn đề giá vàng, mọi thứ đang trở nên bất thường tại Trung Quốc. Họ đang phải thắt chặt các yêu cầu ký quỹ. Đối với tôi, vàng bây giờ giống như một hoạt động đầu cơ điển hình”.

Các nhà quan sát cũng lưu ý, hoạt động mạnh mẽ trên thị trường tương lai và ETF, cùng với xu hướng sử dụng đòn bẩy bất chấp việc cơ quan quản lý Trung Quốc từng nhiều lần tăng yêu cầu ký quỹ, dường như là nguyên nhân dẫn đến sự biến động mạnh của vàng.

Trung Quốc là “động lực chính” tác động đến giá vàng lần này, theo bà Nicky Shiels, trưởng bộ phận nghiên cứu và chiến lược kim loại tại MKS Pamp.

“Cơn sốt đang được thúc đẩy bởi dòng vốn đầu cơ, dòng vốn từ các nhà đầu tư nhỏ lẻ và nhà đầu tư tổ chức, thông qua sự kết hợp của các quỹ ETF, vàng vật chất và vị thế hợp đồng tương lai”, vị chuyên gia chia sẻ với CNBC.

Theo dữ liệu do Capital Economics cung cấp, lượng vàng mà các quỹ ETF Trung Quốc nắm giữ đã tăng hơn hai lần kể từ đầu năm 2025 và hoạt động giao dịch hợp đồng tương lai cũng tăng mạnh trong những tháng gần đây.

“Biến động xảy ra một phần là do người Trung Quốc ngày càng dễ tiếp cận nhiều sản phẩm tài chính liên kết với vàng như hợp đồng tương lai và quỹ ETF”, ông Hamad Hussain, nhà kinh tế tại Capital Economics, nhấn mạnh.

“Hơn nữa, có những dấu hiệu cho thấy mức độ đòn bẩy trên thị trường vàng Trung Quốc đang gia tăng. Điều đó cũng có thể dẫn đến biến động lớn hơn đối với giá vàng”, ông Hussain cảnh báo.

Theo chia sẻ từ chuyên gia Ray Jia của Hội đồng Vàng Thế giới, khối lượng giao dịch hợp đồng tương lai vàng trên sàn Thượng Hải gần đây đã tăng vọt. Từ đầu năm đến nay, trung bình mỗi ngày giao dịch gần 540 tấn. Trong năm 2025, khối lượng giao dịch trung bình mỗi ngày từng đạt kỷ lục ở mức 457 tấn.

“Việc sử dụng ngày càng nhiều hợp đồng tương lai và đòn bẩy để đầu tư vàng không phải là hành động điển hình của một người đang tìm kiếm một tài sản trú ẩn an toàn”, ông Hussain nói thêm, cảnh báo hoạt động mua vào gần đây của Trung Quốc có thể đang “thổi phồng một bong bóng đầu cơ”.

Từ nơi trú ẩn an toàn đến giao dịch đầu cơ?

Cũng theo giới chuyên gia, việc người dân Trung Quốc tham gia sâu hơn và mạnh mẽ hơn vào thị trường vàng còn phản ánh cả những lo ngại về mặt cấu trúc và vị thế chiến thuật.

“Khả năng tiếp cận thị trường tài chính của người Trung Quốc là khá hạn chế. Họ phải đầu tư vào bất động sản, tiền gửi,... Vàng là một lựa chọn thay thế tốt khi giá nhà giảm mạnh và lãi suất tiền gửi duy trì ở mức thấp khoảng 1%”, ông Xing Zhaopeng, chiến lược gia tại ANZ Research, giải thích.

Hiện tại, vàng chiếm khoảng 1% tổng tài sản hộ gia đình Trung Quốc, theo dữ liệu từ ANZ Research. Ông Xing dự đoán tỷ lệ này sẽ tăng lên 5% trong “tương lai gần”, đặc biệt là trong bối cảnh giá bất động sản chưa phục hồi và lãi suất tiền gửi gần mức thấp kỷ lục.

“Mọi người tin rằng vàng có thể đóng vai trò như một loại bảo hiểm”, vị chiến lược gia nói.

Đối với chính phủ Trung Quốc, tham gia vào thị trường vàng cũng là động thái mang tính chiến lược trong lúc họ đang dần tách rời đồng USD, ông Xing lưu ý thêm.

“Chính phủ Trung Quốc đang nỗ lực phi đô la hoá để tự bảo vệ mình khỏi sức ép kinh tế từ Mỹ”, ông Shaun Rein, người sáng lập kiêm Giám đốc cấp cao tại China Market Research Group, nói.

“Các nhà đầu tư nhỏ lẻ và chính phủ Trung Quốc đang kéo giá vàng lên cao trong lúc họ tìm kiếm lợi nhuận tốt hơn và một nơi trú ẩn an toàn”, ông Rein tiếp tục.

Theo dữ liệu chính thức do Bộ Tài chính Mỹ công bố, lượng trái phiếu kho bạc mà Trung Quốc nắm giữ đã giảm xuống còn 682 tỷ USD vào tháng 11 năm ngoái, thấp hơn 11% so với cùng kỳ và giảm một nửa so với mức đỉnh vào năm 2013.

Trong khi đó, ngân hàng nhân dân Trung Quốc đã tăng mua vàng dự trữ trong 15 tháng liên tiếp tính đến tháng 1. Theo một số ước tính, tổng dự trữ vàng của Trung Quốc hiện vào khoảng 2.300 tấn.