Mới đây, Văn phòng Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) đã đề xuất áp thuế bổ sung 10% lên hàng hóa Canada, Ecuador, EU, Indonesia, Mexico, Pakistan, Argentina, Bangladesh, Campuchia, El Salvador, Guatemala, Malaysia, Đài Loan và Anh. Với 45 nền kinh tế còn lại trong diện điều tra, gồm Việt Nam, mức thuế bổ sung là 12,5%.

USTR sẽ tiếp nhận đăng ký phát biểu và tóm tắt nội dung trước ngày 22/6, nhận ý kiến bằng văn bản đến ngày 6/7/2026 và tổ chức các phiên điều trần công khai từ ngày 7/7.

Tại DataTalk | Macro Insight chủ đề “Giải mã nhập siêu kỷ lục: Tỷ giá, lạm phát, lãi suất nửa cuối 2026 ra sao?”, bình luận về đề xuất này, TS. Nguyễn Tú Anh, Giám đốc Dự án Nghiên cứu về Kinh tế Vĩ mô tại Trung tâm Chuyển đổi Xanh Thông minh (Green-X), VinUniversity cho rằng thị trường đã bắt đầu phản ánh những lo ngại liên quan đến chính sách thuế mới.

Điển hình, một số ngành như dệt may, giày dép lại có tốc độ tăng trưởng chậm hơn đáng kể trong 5 tháng đầu năm lần lượt chỉ khoảng 0,4% và 0,2% so với cùng kỳ năm trước. Nhiều khả năng một phần đơn hàng của doanh nghiệp đang được giữ lại để chờ tín hiệu rõ ràng hơn về chính sách thuế quan đối với các nhóm hàng xuất khẩu này.

Theo ông, nếu trước đây Mỹ áp dụng các biện pháp thuế quan trên diện rộng, khiến mức chênh lệch về chi phí thuế giữa các đối thủ cạnh tranh trực tiếp không quá lớn, thì điểm đáng chú ý trong lần điều chỉnh này là mức độ phân hóa giữa các quốc gia.

Trong trường hợp Việt Nam chịu mức thuế cao hơn đáng kể so với một số đối thủ cạnh tranh trực tiếp, tác động sẽ không chỉ thể hiện ở kim ngạch xuất khẩu mà còn có thể ảnh hưởng tới quyết định đầu tư và triển vọng thu hút dòng vốn đầu tư nước ngoài (FDI).

“Việc Việt Nam nằm trong danh sách điều tra theo Điều 301 của Mỹ là một rủi ro cần được theo dõi sát và có phương án ứng phó phù hợp”, ông Tú Anh nêu rõ.

Thoát dần mô hình gia công 

Còn theo ông Trần Ngọc Báu, CEO Công ty Dữ liệu Kinh tế Tài chính WiGroup, sau những đợt áp thuế trước đây, doanh nghiệp xuất khẩu trong nước đã chịu tác động đáng kể.

Cụ thể, trước giai đoạn Mỹ tăng cường áp thuế với hàng hóa Trung Quốc, biên lợi nhuận xuất khẩu của Việt Nam từng duy trì khoảng 20-30%. Khi chuỗi cung ứng dịch chuyển, Việt Nam có cơ hội gia tăng xuất khẩu khi nhiều đơn hàng chuyển từ Trung Quốc sang Việt Nam.

Tuy nhiên, cùng với sự gia tăng kim ngạch, biên lợi nhuận xuất khẩu lại giảm đáng kể xuống còn 15 - 20%. Đến giai đoạn gần đây, tại một số nhóm hàng xuất khẩu chủ lực, biên lợi nhuận tiếp tục suy giảm, cho thấy phần giá trị gia tăng giữ lại trong nước không còn cao như trước.

“Nếu xu hướng suy giảm biên lợi nhuận tiếp tục kéo dài, Việt Nam có thể rơi vào tình trạng xuất khẩu tăng nhưng giá trị tạo ra trong nước thấp, thậm chí làm gia tăng áp lực lên cán cân thương mại”, ông cảnh báo.

Vì vậy, với những thay đổi mới, ông Báu cho rằng, doanh nghiệp sẽ cần theo dõi sát diễn biến chính sách để chủ động xây dựng phương án sản xuất, kinh doanh.

“Bên cạnh mục tiêu duy trì tăng trưởng kim ngạch, Việt Nam cần tập trung nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, tăng hàm lượng công nghệ và giá trị gia tăng trong chuỗi sản xuất, giảm sự phụ thuộc vào mô hình gia công, lắp ráp trong bối cảnh thương mại toàn cầu đang thay đổi”, ông Báu khuyến nghị. 

Ở góc nhìn lạc quan, PGS.TS Nguyễn Hữu Huân, Phó Chủ tịch Cơ quan Điều hành Trung tâm Tài chính Quốc tế Việt Nam tại TP HCM cho rằng, vấn đề thuế quan của Mỹ không phải là câu chuyện mới đối với Việt Nam, bởi nền kinh tế đã từng đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại và điều chỉnh chính sách từ các thị trường lớn.

Trong trường hợp Mỹ áp dụng thêm thuế bổ sung, mức thuế hiện đề xuất chưa tạo ra chênh lệch quá lớn so với các đối thủ cạnh tranh trực tiếp, do đó Việt Nam vẫn có dư địa để chủ động ứng phó. Tuy nhiên, tác động tới hoạt động xuất khẩu vẫn cần được tính đến.

Về giải pháp, ông Huân cho rằng Việt Nam cần tiếp tục đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, giảm sự phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ như Mỹ nhằm hạn chế rủi ro khi chính sách thương mại toàn cầu thay đổi.

Bên cạnh đó, Việt Nam cần tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, nâng cao vai trò trong chuỗi giá trị thay vì chỉ dừng ở khâu gia công, lắp ráp. Việc này cũng giúp hạn chế nguy cơ Việt Nam trở thành điểm trung chuyển hàng hóa trong bối cảnh các nước gia tăng kiểm soát thương mại.

Về dài hạn, ông Huân nhấn mạnh yêu cầu chuyển dịch mô hình tăng trưởng, từ nền kinh tế dựa nhiều vào gia công với giá trị gia tăng thấp sang các ngành có hàm lượng công nghệ, năng lực sản xuất và giá trị nội địa cao hơn.

"Đây được xem là hướng đi quan trọng không chỉ để ứng phó với các biện pháp thuế quan mà còn nhằm củng cố sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trong chuỗi cung ứng toàn cầu", ông Huân nêu rõ.