Theo Mạng lưới Phát thanh Truyền hình Trung Đông (MBN) mới đây, cuộc chiến ở Trung Đông đang đặt khối tài sản khổng lồ của các quốc gia vùng Vịnh vào một áp lực mới, khi các chính phủ phải đối mặt với áp lực ngày càng tăng đối với chi tiêu và thu ngân sách nhà nước, cũng như sự gián đoạn trong thương mại, xuất khẩu năng lượng và vận tải biển - buộc họ phải cân nhắc xem họ sẵn sàng sử dụng đến mức nào nguồn lực được xây dựng cho tương lai.

Tại Kuwait, cuộc tranh luận đó đã chuyển từ lý thuyết sang chính sách. Chính phủ nước này mới đây đã ban hành một sắc lệnh cho phép vay tiền từ Quỹ Dự trữ Thế hệ Tương lai để tăng cường Quỹ Dự trữ Chung của quốc gia, thực chất là giải phóng một nguồn tiết kiệm dài hạn được bảo vệ chặt chẽ khi chi phí kinh tế của cuộc xung đột ngày càng gia tăng.

Động thái của Kuwait đặt ra một câu hỏi rộng hơn về vai trò mà các quỹ đầu tư quốc gia vùng Vịnh có thể đóng góp trong thời kỳ khủng hoảng. Các quỹ này đã phát triển thành một trong những nhà đầu tư lớn nhất thế giới, tích lũy khối tài sản mang lại cho các chính phủ khu vực những lựa chọn tài chính đáng kể bên cạnh các khoản vay thông thường và dự trữ chung.

Cơ quan Đầu tư Kuwait quản lý hai quỹ chính: Quỹ Dự trữ Chung, đóng vai trò là kho bạc chính của chính phủ, và Quỹ Dự trữ Thế hệ Tương lai, được thành lập năm 1976 để đầu tư một phần thu ngân sách nhà nước cho các thế hệ tương lai. Cơ quan Đầu tư Kuwait ước tính quản lý khoảng 1 nghìn tỷ USD tài sản, trở thành một trong những nhà đầu tư quốc gia lớn nhất thế giới.

Mohammed Ramadan, cựu cố vấn cho Bộ trưởng tài chính Kuwait, cho biết sự thay đổi đáng kể lần này là việc tạo ra một cơ chế vay vốn chính thức, lưu ý rằng: “Quỹ dự trữ cho các thế hệ tương lai rất lớn, trong khi quỹ dự trữ chung lại đang suy yếu”.

Sức mạnh của các quỹ đầu tư vùng Vịnh

Trong vài năm trở lại đây, các quỹ đầu tư quốc gia vùng Vịnh đã nổi lên như những chủ sở hữu tài sản và đầu tư lớn nhất thế giới, mở rộng danh mục đầu tư trên nhiều lĩnh vực như cổ phiếu, bất động sản, cơ sở hạ tầng, năng lượng, công nghệ và trí tuệ nhân tạo. Ở trong nước, họ cũng trở thành động lực quan trọng trong các kế hoạch đa dạng hóa kinh tế của chính phủ.

Theo Global SWF, năm 2025, bảy quỹ lớn nhất vùng Vịnh đã đầu tư khoảng 119 tỷ USD, chiếm khoảng 43% tổng vốn được các quỹ đầu tư quốc gia trên toàn thế giới triển khai trong năm đó.

Hoạt động đầu tư của họ vẫn tiếp tục trong suốt cuộc chiến hiện tại. Các quỹ đầu tư quốc gia vùng Vịnh đã triển khai khoảng 53,9 tỷ USD thông qua 108 giao dịch trong nửa đầu năm 2026, trong đó Công ty Đầu tư Mubadala của Abu Dhabi nổi lên là quỹ hoạt động tích cực nhất, đầu tư 15,2 tỷ USD.

Tuy nhiên, mục đích và cấu trúc của các quỹ đầu tư quốc gia lại khác nhau giữa các nước vùng Vịnh. Tại Kuwait, Quỹ Dự trữ Thế hệ Tương lai được thiết kế nhằm bảo toàn một phần tài sản quốc gia cho tương lai. Ngược lại, Quỹ Đầu tư Công của Saudi Arabia quản lý các tài sản và khoản đầu tư gắn liền chặt chẽ với quá trình chuyển đổi kinh tế trong nước.

Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) là nơi đặt trụ sở của một số quỹ đầu tư lớn, bao gồm Cơ quan Đầu tư Abu Dhabi, Mubadala và ADQ. Ở các quốc gia khác trong vùng Vịnh, Qatar điều hành Cơ quan Đầu tư Qatar, Oman có Cơ quan Đầu tư Oman và Bahrain có Công ty Mumtalakat. Ví dụ, Cơ quan Đầu tư Qatar ước tính có tổng tài sản khoảng 600 tỷ USD.

Trước đó, tờ Financial Times đưa tin rằng Doha đã phải dựa vào quỹ đầu tư quốc gia để giúp duy trì ổn định kinh tế trong cuộc chiến hiện tại, trong khi một số cơ quan chính phủ được chỉ thị cắt giảm ngân sách tới 30%. Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Qatar sau đó đã bác bỏ các con số được trích dẫn trong bài báo, cho rằng việc giảm 30% là một phần của các biện pháp phòng ngừa được đưa ra ngay từ đầu cuộc khủng hoảng và chỉ áp dụng cho chi phí hoạt động, chứ không phải tiền lương hay chi phí đầu tư.

Trong khi đó, S&P Global Ratings cho biết chính phủ Qatar năm 2026 đang dựa vào sự kết hợp giữa vay nợ và rút vốn từ tài sản để tài trợ cho thâm hụt ngân sách. Họ cho biết tài sản thanh khoản của chính phủ bao gồm các khoản nắm giữ của Cơ quan Đầu tư Qatar, Quỹ Bình ổn Ngân sách và dự trữ của Ngân hàng Trung ương.

Yousef al-Houti, nhà kinh tế người Oman, cho biết cuộc chiến kéo dài đang dần đẩy một số quỹ đầu tư quốc gia vượt ra khỏi vai trò truyền thống là nhà đầu tư dài hạn và biến chúng thành "cầu nối tài chính" trong thời kỳ khủng hoảng, đặc biệt là khi chi tiêu tăng và một số nguồn thu giảm.

Theo Bloomberg, Saudi Arabia mới đây đã bắt đầu đàm phán để huy động ít nhất 8 tỷ USD thông qua một khoản vay mới, sau khi đã huy động được khoảng 6 tỷ USD thông qua phát hành trái phiếu trong nước và quốc tế trong năm nay. Trong khi đó, Quỹ Đầu tư Công đã huy động được 7 tỷ USD trên thị trường trái phiếu vào tháng 5/2026 khi tái cấu trúc chiến lược đầu tư cho giai đoạn 2026-2030.

Khủng hoảng xuất khẩu năng lượng

Cuộc chiến với Iran đã giáng một đòn nặng nề vào xuất khẩu năng lượng của các nước vùng Vịnh. Lần đầu tiên kể từ khi kết thúc Chiến tranh vùng Vịnh năm 1991, Kuwait không ghi nhận bất kỳ hoạt động xuất khẩu dầu thô nào trong tháng 4/2026, sau khi xuất khẩu khoảng 1,2 triệu thùng mỗi ngày vào tháng 2 năm nay.

Tập đoàn Dầu khí Kuwait đã tuyên bố tình trạng đình trệ vào tháng 3 do hoạt động vận chuyển hàng hóa qua eo biển Hormuz bị gián đoạn, trước khi dần nới lỏng các hạn chế đó khi tình hình được cải thiện.

Qatar cũng tạm ngừng sản xuất khí đốt tự nhiên hóa lỏng và tuyên bố tạm dừng đối với một số hợp đồng xuất khẩu. Sản lượng dầu của Bahrain giảm, trong khi mỏ dầu ngoài khơi Abu Safah mà nước này chia sẻ với Saudi Arabia đã bị ngừng hoạt động vào tháng 3.

Quy mô khổng lồ của tài sản quốc gia các nước vùng Vịnh mang lại cho chính phủ các nước này nhiều lựa chọn tài chính. Trong suốt cuộc chiến, các chính phủ trong khu vực đã tìm đến thị trường nợ và các khoản vay ngân hàng, đồng thời sử dụng cả dự trữ và nguồn thanh khoản sẵn có.

Mohammed al-Qayad al-Shaliekhi, cựu cố vấn cho Bộ Lao động và Bộ Nhà ở của Saudi Arabia, cho biết cuộc khủng hoảng đã làm nổi bật một chức năng khác của các quỹ đầu tư quốc gia: hoạt động như một "bộ giảm xóc" bên cạnh sứ mệnh ban đầu là xây dựng sự giàu có cho tương lai.

Về phần mình, ông Al-Houti cho biết việc vay mượn cho phép các chính phủ bảo toàn tài sản đã đầu tư thay vì bán chúng, mang lại cho các nhà hoạch định chính sách một công cụ khác để hấp thụ các cú sốc kinh tế. Nhưng ông cảnh báo rằng sự linh hoạt như vậy cũng tiềm ẩn những rủi ro riêng: “Vấn đề bắt đầu khi các trường hợp ngoại lệ trở thành một phương thức thường trực để tài trợ cho ngân sách nhà nước”.