Kịch bản xung đột kéo dài và áp lực lãi suất

Trong báo cáo mới đây, ông Michael Kokalari, Giám đốc phòng Phân tích kinh tế vĩ mô và Nghiên cứu thị trường của VinaCapital, cho rằng căng thẳng tại Trung Đông nhiều khả năng tạo ra một cú sốc mạnh, mang tính ngắn hạn đối với thị trường tài chính toàn cầu.

Theo đánh giá, tác động trực tiếp đến kinh tế Việt Nam tương đối hạn chế khi xuất khẩu sang Trung Đông hiện chiếm dưới 3% tổng kim ngạch xuất khẩu. Ngoài ra, khả năng xảy ra một cuộc chiến trên bộ quy mô lớn và kéo dài tại Iran được đánh giá là không cao.

Dù vậy, căng thẳng địa chính trị đã góp phần đẩy giá dầu toàn cầu tăng khoảng 30% kể từ đầu năm. Diễn biến này có thể khiến lạm phát tại Việt Nam tăng từ khoảng 2,5% lên gần 4% trong những tháng tới.

Nhóm xăng dầu hiện chiếm khoảng 4% rổ chỉ số giá tiêu dùng (CPI). Tuy nhiên, tỷ trọng lớn của nhóm lương thực – thực phẩm trong rổ CPI, phần lớn được sản xuất trong nước, giúp nền kinh tế vẫn có dư địa để hạn chế tác động của cú sốc giá năng lượng tạm thời.

Giá dầu tăng cũng tạo áp lực nhất định lên tăng trưởng khi Việt Nam là quốc gia nhập khẩu ròng năng lượng, tương đương khoảng 1% GDP. Tuy nhiên, theo VinaCapital, trong trường hợp cần thiết, Chính phủ vẫn có thể sử dụng các công cụ chính sách để bù đắp phần lực cản này đối với tăng trưởng.

Theo VinaCapital, một kịch bản tiêu cực hơn là xung đột chuyển sang trạng thái “chiến tranh tiêu hao”, kéo dài nhiều tuần khi không bên nào đạt được lợi thế quyết định. Trong trường hợp này, rủi ro lớn nhất đối với kinh tế toàn cầu là khả năng gián đoạn nguồn cung năng lượng tại Eo biển Hormuz – tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng của thế giới.

Một số tổ chức quốc tế ước tính xác suất khoảng 10–20% cho kịch bản tuyến vận tải này bị phong tỏa hoàn toàn. Nếu xảy ra, giá dầu có thể vượt mốc 100 USD/thùng trong thời gian ngắn, tạo ra cú sốc năng lượng đối với nhiều nền kinh tế.

Đối với Việt Nam, trong kịch bản xung đột kéo dài, lạm phát có thể vượt 5% và kéo lãi suất huy động kỳ hạn 12 tháng lên trên ngưỡng 7–8%/năm.

Cùng với đó, tăng trưởng kinh tế có thể giảm khoảng 1 điểm phần trăm do chi phí năng lượng cao và hoạt động thương mại toàn cầu suy yếu. Xuất khẩu của Việt Nam cũng có thể suy giảm đáng kể, khiến tăng trưởng GDP giảm thêm khoảng 1 điểm phần trăm.

VinaCapital ước tính tăng trưởng kinh tế Việt Nam có thể giảm khoảng 2 điểm phần trăm trong kịch bản chiến sự kéo dài.

Dòng tiền có thể rời thị trường chứng khoán

Theo VinaCapital, kịch bản lãi suất tăng mạnh sẽ tạo áp lực lớn đối với các thị trường tài sản tại Việt Nam, đặc biệt là chứng khoán và bất động sản.

Trên thực tế, khi lãi suất tiền gửi kỳ hạn 12 tháng tăng lên trên ngưỡng 7–8%/năm, dòng tiền của nhà đầu tư cá nhân thường có xu hướng quay lại kênh tiết kiệm thay vì tiếp tục phân bổ vào thị trường chứng khoán. Điều này có thể khiến tâm lý thị trường trở nên tiêu cực hơn.

Trong khi đó, mặt bằng lãi suất huy động tăng cũng thường kéo lãi suất vay mua nhà lên trên 12–13%/năm. Khi chi phí vay vốn vượt ngưỡng này, nhu cầu mua nhà và mức độ hào hứng với thị trường bất động sản thường suy giảm rõ rệt.

Bên cạnh các tác động vĩ mô, VinaCapital cho rằng biến động giá dầu, vàng và chi phí vận tải cũng sẽ tạo ra sự phân hóa giữa các nhóm ngành trên thị trường chứng khoán.

Những doanh nghiệp hưởng lợi trực tiếp từ giá dầu tăng bao gồm các công ty bán lẻ xăng dầu, nhờ lợi nhuận từ lượng hàng tồn kho hiện tại. Các doanh nghiệp lọc hóa dầu cũng có thể hưởng lợi khi biên lợi nhuận lọc dầu (crack spread) mở rộng trong bối cảnh giá dầu tăng cao. Ngoài ra, các doanh nghiệp dịch vụ dầu khí phục vụ hoạt động thăm dò và khai thác (E&P) thường được hưởng lợi khi giá năng lượng tăng.

Giá dầu cao cũng có thể kéo theo giá cao su tổng hợp tăng, qua đó hỗ trợ giá cao su tự nhiên và mang lại lợi thế cho các doanh nghiệp sản xuất cao su thiên nhiên.

Trong khi đó, căng thẳng địa chính trị có thể khiến chi phí vận tải và bảo hiểm hàng hải tăng, qua đó hỗ trợ các doanh nghiệp vận tải biển và khai thác cảng nhờ mức cước vận tải và phí dịch vụ cao hơn.

Một số nhóm ngành khác cũng có thể hưởng lợi gián tiếp. Chẳng hạn, các doanh nghiệp sản xuất phân bón urê có thể được hỗ trợ khi nguồn cung từ Trung Đông gián đoạn, trong khi các doanh nghiệp kinh doanh vàng và trang sức có thể hưởng lợi từ xu hướng gia tăng nhu cầu đối với các tài sản trú ẩn.

Ở chiều ngược lại, các doanh nghiệp hàng không, du lịch và các ngành liên quan đến du lịch được đánh giá chịu tác động tiêu cực từ giá nhiên liệu tăng cao. Các doanh nghiệp xuất khẩu sang Trung Đông cũng có thể bị ảnh hưởng nếu hoạt động thương mại tại khu vực này suy giảm.

Ngoài ra, môi trường lãi suất tăng cũng được cho là bất lợi đối với các cổ phiếu nhạy cảm với lãi suất, trong đó có nhóm bất động sản.

Dù vậy, VinaCapital cho rằng kịch bản xung đột kéo dài dẫn tới cú sốc lớn đối với thị trường năng lượng toàn cầu có xác suất xảy ra tương đối thấp. Trong bối cảnh rộng hơn, nhóm phân tích cũng nhận định thị trường mới nổi đang có hiệu suất vượt trội so với chứng khoán Mỹ và cho rằng bất kỳ nhịp điều chỉnh đáng kể nào của VN-Index đều có thể mở ra cơ hội mua vào cho nhà đầu tư.