VN-Index hồi phục trong tháng 4/2026 với mức tăng gần 180 điểm, nhưng riêng nhóm cổ phiếu “họ Vin” đã đóng góp tới khoảng 160 điểm. Phần lớn cổ phiếu còn lại vẫn đi ngang, thậm chí diễn biến kém hơn thị trường chung.

Sự lệch pha này khiến nhiều nhà đầu tư rơi vào trạng thái “thị trường tăng nhưng tài khoản không tăng”, phản ánh rõ nét việc hiệu quả đầu tư không còn đi cùng với diễn biến chỉ số. Diễn biến trên cho thấy thị trường không hẳn yếu đi, mà đang chuyển sang một trạng thái vận hành khác – nơi dòng tiền trở nên chọn lọc hơn và cơ hội không còn trải đều.

Thay vì “mua gì cũng có ăn”, thị trường hiện tại đòi hỏi nhà đầu tư phải hiểu dòng tiền đang dịch chuyển ra sao, tập trung vào nhóm ngành nào, cũng như lựa chọn đúng cổ phiếu thay vì chỉ dựa vào xu hướng chung của chỉ số.

Trong bối cảnh bước vào tháng 5 – giai đoạn thường được nhắc đến với yếu tố mùa vụ “Sell in May” – câu hỏi đặt ra không còn là nên bán hay giữ, mà là tiền đang chảy vào đâu và cơ hội thực sự nằm ở nhóm cổ phiếu nào.

Xung quanh những vấn đề này, người viết đã trao đổi với ông Nguyễn Thanh Lâm, Giám đốc Phòng Nghiên cứu, Khối Khách hàng Cá nhân của Chứng khoán Maybank (MSVN) và ông Nguyễn Đình Thuận, Chuyên viên phân tích cao cấp của Chứng khoán KB Việt Nam (KBSV) để làm rõ hơn cách nhìn nhận thị trường cũng như chiến lược đầu tư trong giai đoạn hiện tại.

Thị trường gần đây ghi nhận một số trường hợp cổ phiếu giảm sâu liên tiếp dù không có thông tin chính thức rõ ràng trong khi mặt bằng chung không biến động tương ứng. Theo ông, đây là rủi ro mang tính riêng lẻ hay phản ánh tâm lý thị trường đang nhạy cảm hơn với tin đồn và dòng tiền?

Ông Nguyễn Thanh Lâm: Không có thông tin chính thức rõ ràng không đồng nghĩa với việc không tồn tại rủi ro. Trong nhiều trường hợp, thị trường vẫn có cơ sở nhất định để lo ngại trước những thông tin được cho là có thể tạo bất lợi cho doanh nghiệp, dù chưa có kết luận chính thức.

Trong bối cảnh thị trường Việt Nam vẫn chịu chi phối lớn bởi nhà đầu tư cá nhân, phản ứng mang tính cực đoan không phải hiện tượng hiếm gặp. Cá nhân tôi không cho rằng thị trường “nhạy cảm hơn”, mà bản chất cấu trúc này vốn đã tồn tại trong nhiều năm và chỉ trở nên rõ nét hơn trong các giai đoạn dòng tiền thiếu ổn định.

Ngoài ra, khi tỷ trọng giao dịch ngắn hạn lớn, các thông tin chưa kiểm chứng hoặc tin đồn dễ bị khuếch đại. Điều này khiến biến động giá có thể đi xa hơn so với thay đổi thực tế của doanh nghiệp, từ đó tạo cảm giác rủi ro lan rộng trên thị trường.

Ông Nguyễn Đình Thuận: Diễn biến giảm sâu phản ánh sự kết hợp của cả yếu tố rủi ro riêng lẻ và hành vi thị trường. Khi giá giảm mạnh đi kèm thanh khoản lớn trong bối cảnh thiếu thông tin xác nhận, đây thường là dấu hiệu phân phối của dòng tiền ngắn hạn.

Khi các vùng hỗ trợ bị phá vỡ, các lệnh cắt lỗ sẽ được kích hoạt, tạo hiệu ứng bán lan rộng và khiến giá giảm nhanh hơn dự kiến. Tuy nhiên, cần lưu ý đây cũng là giai đoạn dòng tiền lớn tham gia kiểm định lại vùng cung – cầu và tái thiết lập mặt bằng giá.

Ở góc độ cơ bản, trong nhiều trường hợp nền tảng doanh nghiệp không thay đổi đáng kể. Nếu các rủi ro không xảy ra hoặc chỉ mang tính cục bộ, cổ phiếu có thể sớm tìm lại trạng thái cân bằng sau khi áp lực bán được hấp thụ, thậm chí xuất hiện các nhịp hồi kỹ thuật khi cung yếu dần.

Một số nhà đầu tư cho rằng dòng tiền đang có xu hướng chọn lọc hơn thay vì lan tỏa diện rộng. Theo ông, xu hướng này cho thấy thị trường đang bước vào giai đoạn “stock-picking” rõ nét hơn và điều đó sẽ ảnh hưởng ra sao đến cách tiếp cận của nhà đầu tư cá nhân?

Ông Nguyễn Thanh Lâm: Độ rộng thị trường là vấn đề thể hiện rất rõ trong thời gian gần đây. Trong hơn một tháng qua, VN-Index hồi phục mạnh nhưng phần lớn cổ phiếu vẫn quanh vùng đáy, thậm chí thấp hơn.

Riêng tháng 4/2026, VN-Index tăng gần 180 điểm, nhưng riêng nhóm cổ phiếu “họ Vin” đã đóng góp tới khoảng 160 điểm. Điều này cho thấy đà tăng mang tính cô đặc, phụ thuộc vào một số mã dẫn dắt thay vì sự lan tỏa chung.

Trong bối cảnh đó, hiệu suất đầu tư không còn đi cùng với diễn biến chỉ số. Nhà đầu tư có thể chứng kiến thị trường tăng điểm nhưng tài khoản không tăng nếu danh mục không có các cổ phiếu dẫn dắt. Đây là thay đổi rất quan trọng so với giai đoạn trước.

Ông Nguyễn Đình Thuận: Thị trường đã bước vào giai đoạn phân hóa sâu, không chỉ giữa các ngành mà còn ngay trong cùng một ngành. Dòng tiền hiện nay tập trung vào các doanh nghiệp có chất lượng dòng tiền tốt, khả năng duy trì biên lợi nhuận và triển vọng tăng trưởng rõ ràng.

Trong bối cảnh đó, nhà đầu tư cần thay đổi cách tiếp cận. Hai yếu tố cốt lõi là nền tảng cơ bản và điểm mua kỹ thuật. Việc lựa chọn cổ phiếu không chỉ dựa vào câu chuyện tăng trưởng, mà còn cần đánh giá vùng tích lũy, cấu trúc giá và hành vi dòng tiền.

Bên cạnh đó, quản trị danh mục đóng vai trò quan trọng hơn. Việc phân bổ tỷ trọng hợp lý, tránh dàn trải hoặc tập trung quá mức, sẽ giúp giảm thiểu rủi ro trong giai đoạn thị trường biến động và thiếu xu hướng rõ ràng.

Câu nói “Sell in May” lại được truyền tai khi bước qua tháng 5. Theo ông, yếu tố mùa vụ này còn phù hợp với thị trường Việt Nam trong bối cảnh hiện nay hay không, đặc biệt khi các yếu tố vĩ mô như lãi suất và tỷ giá chưa tạo áp lực lớn? Đâu sẽ là những chủ đề tiềm năng để xem xét giải ngân?

Ông Nguyễn Thanh Lâm: Khi xét trên dữ liệu lịch sử, hiệu ứng “Sell in May” không thực sự thuyết phục, khi xác suất thị trường tăng và giảm trong tháng 5 gần như tương đương. Do đó, yếu tố này mang tính tâm lý nhiều hơn là một quy luật có thể dự báo.

Tuy nhiên, rủi ro vẫn tồn tại khi các yếu tố địa chính trị chưa hạ nhiệt. Ở chiều ngược lại, vĩ mô trong nước đang có nhiều yếu tố hỗ trợ như lãi suất có dấu hiệu hạ nhiệt, tỷ giá tương đối ổn định và chính sách thúc đẩy tăng trưởng kinh tế.

Trong bối cảnh này, các nhóm ngành gắn với nội lực trong nước có thể tạo ra cơ hội rõ ràng hơn, bao gồm tiêu dùng, bất động sản, xây dựng hạ tầng và an ninh năng lượng. Đây là các lĩnh vực có khả năng hưởng lợi từ chính sách trong nước và ít phụ thuộc hơn vào biến động bên ngoài.

Ông Nguyễn Đình Thuận: “Sell in May” có thể được hiểu là giai đoạn thị trường thiếu thông tin sau mùa đại hội cổ đông và công bố kết quả kinh doanh quý I.

Khi các thông tin quan trọng đã phần lớn phản ánh vào giá, thị trường thiếu vắng các chất xúc tác mới đủ mạnh, khiến dòng tiền có xu hướng thận trọng hơn và tái cơ cấu danh mục.

Tuy nhiên, đây không phải là giai đoạn thị trường thiếu cơ hội, mà là giai đoạn cơ hội mang tính chọn lọc cao hơn. Các nhóm đáng chú ý gồm hạ tầng năng lượng, vật liệu xây dựng và hạ tầng công nghệ, đặc biệt là các doanh nghiệp tham gia vào chuỗi giá trị liên quan đến data center và AI.

Thanh khoản duy trì ở mức cao và margin có xu hướng tăng, theo ông dòng tiền hiện tại đang nghiêng về đầu tư trung hạn hay trading ngắn hạn, và mức đòn bẩy này còn hỗ trợ hay bắt đầu tiềm ẩn rủi ro đối với thị trường?

Ông Nguyễn Thanh Lâm: Margin nếu tính theo số tuyệt đối đã lập đỉnh khoảng 405.000 tỷ đồng vào cuối quý I/2026. Tuy nhiên, nếu xét theo tỷ lệ, margin trên vốn hóa thị trường đã giảm từ 5,5% xuống khoảng 4,5%.

Điều này cho thấy mức độ rủi ro không gia tăng như con số tuyệt đối có thể gợi ý, mà phản ánh sự mở rộng quy mô thị trường. Đồng thời, tỷ lệ margin trên vốn chủ sở hữu của các công ty chứng khoán cũng giảm từ 116% xuống khoảng 99,7%, cho thấy hệ thống đã lành mạnh hơn nhờ các đợt tăng vốn.

Ông Nguyễn Đình Thuận: Dòng tiền hiện tại có xu hướng nghiêng về hoạt động trading ngắn hạn. Margin giúp duy trì thanh khoản và tốc độ luân chuyển vốn giữa các nhóm ngành, nhưng cũng khiến thị trường nhạy hơn với biến động.

Khi tỷ lệ sử dụng đòn bẩy cao, thị trường dễ bị ảnh hưởng bởi các cú sốc thông tin bất ngờ. Việc margin tăng nhưng chỉ số chưa bứt phá tương ứng cũng là dấu hiệu cần theo dõi, vì có thể phản ánh sự tích lũy rủi ro trong hệ thống.

Theo ông đâu là yếu tố có khả năng dẫn dắt thị trường trong thời gian tới và rủi ro lớn nhất nhà đầu tư cá nhân cần lưu ý là gì?

Ông Nguyễn Thanh Lâm: Theo tôi, câu chuyện nâng hạng đã chuyển từ kỳ vọng sang giai đoạn triển khai cụ thể. FTSE Russell đã công bố lộ trình với thời điểm hiệu lực dự kiến từ tháng 9/2026 và kéo dài đến 2027.

Các ước tính cho thấy dòng vốn thụ động có thể đạt khoảng 1–1,5 tỷ USD, trong khi dòng vốn chủ động có thể lên tới 6–10 tỷ USD. Đây là quy mô đủ lớn để tạo ra tác động đáng kể đến mặt bằng định giá và dòng tiền trên thị trường.

Các cổ phiếu vốn hóa lớn, có tỷ trọng cao trong rổ chỉ số và đáp ứng tiêu chí của các quỹ ngoại sẽ là nhóm hưởng lợi trực tiếp. Do đó, câu chuyện nâng hạng không chỉ là yếu tố tâm lý mà đã dần trở thành một biến số cụ thể trong chiến lược phân bổ vốn.

Bên cạnh đó, yếu tố chính sách trong nước cũng đóng vai trò quan trọng. Việc thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, phát triển thị trường vốn và giảm phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng sẽ tạo nền tảng cho sự phát triển dài hạn của thị trường chứng khoán.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất vẫn đến từ các yếu tố bên ngoài, đặc biệt là địa chính trị và chu kỳ chính sách toàn cầu. Nếu giá năng lượng tiếp tục biến động mạnh hoặc căng thẳng kéo dài, các tính toán vĩ mô có thể bị đảo lộn.

Ông Nguyễn Đình Thuận: Tôi cho rằng hai yếu tố dẫn dắt chính trong giai đoạn tới sẽ là chính sách tiền tệ trong nước và kỳ vọng nâng hạng thị trường.

Tuy nhiên, rủi ro lớn nhất không nằm ở bản thân câu chuyện nâng hạng, mà nằm ở khoảng cách giữa kỳ vọng và thực tế. Khi thị trường đã phản ánh trước thông tin tích cực nhưng dòng vốn chưa vào ngay, khả năng xuất hiện các nhịp tăng nóng và “bull trap” là điều cần lưu ý.

Ngoài ra, môi trường vĩ mô toàn cầu vẫn tiềm ẩn nhiều biến số. Nếu lạm phát tại Mỹ quay trở lại và buộc Fed duy trì lãi suất cao trong thời gian dài hơn dự kiến, áp lực lên đồng USD và tỷ giá sẽ gia tăng.

Khi đó, dư địa điều hành chính sách trong nước có thể bị thu hẹp, ảnh hưởng đến dòng tiền và tâm lý thị trường. Do đó, nhà đầu tư cần theo dõi sát các yếu tố như tỷ giá, dòng vốn ngoại và định hướng chính sách để có kịch bản ứng phó phù hợp.

Trân trọng cám ơn chuyên gia đã trả lời phỏng vấn!