Theo tờ báo tài chính lớn Handelsblatt (Đức), tăng trưởng kinh tế Trung Quốc trong quý III/2026 nhỉnh hơn dự báo, nhưng các số liệu mới cho thấy những điểm yếu nghiêm trọng của thị trường nội địa. Khoảng cách giữa các ngành công nghệ phát triển mạnh và đời sống kinh tế của phần lớn người dân ngày càng lớn, làm gia tăng nguy cơ xung đột thương mại với Liên minh châu Âu (EU) và Đức.

Theo số liệu Cục Thống kê quốc gia Trung Quốc công bố ngày 19/10, tổng sản phẩm quốc nội (GDP) của nước này tăng 4,5% trong quý III/2026 so với cùng kỳ năm trước, cao hơn mức tăng 4,3% của quý II. Tuy nhiên, con số này vẫn thấp hơn mức 5% của quý I và mức 4,8% cùng kỳ năm 2025. Trong 9 tháng đầu năm, kinh tế Trung Quốc tăng 4,6%, thấp hơn cùng kỳ năm ngoái. Đà tăng nhẹ trong quý III cho thấy hoạt động kinh tế đang ổn định ở mức thấp, trong khi tốc độ tăng trưởng tiến sát ngưỡng dưới mục tiêu cả năm 4,5-5% của Bắc Kinh.

Frederic Neumann, chuyên gia kinh tế trưởng phụ trách châu Á của ngân hàng HSBC tại Hong Kong, nhận định kinh tế Trung Quốc đang vận hành trên “hai đường ray tách biệt”: Một bên là các doanh nghiệp công nghệ trí tuệ nhân tạo (AI), ô tô điện và hybrid, robot đang vươn lên nhóm dẫn đầu thế giới; Bên còn lại là phần lớn người dân phải đối mặt với việc làm bấp bênh, thu nhập thấp và tài sản bất động sản mất giá.

*Công nghệ tăng tốc, tiêu dùng nội địa suy yếu

Trong 9 tháng đầu năm, sản lượng ngành công nghệ cao của Trung Quốc tăng 14,3%, so với mức 9,6% cùng kỳ năm 2025. Ngành chế tạo thiết bị tăng 10,2%. Sản lượng thiết bị in 3D, robot công nghiệp và pin lithium-ion lần lượt tăng 62,5%, 29,1% và 39,5%. Đầu tư vào các lĩnh vực công nghệ cao tiếp tục tăng ngay cả khi tổng đầu tư toàn nền kinh tế suy giảm.

Trái ngược với sự phát triển của các ngành công nghệ chiến lược, lĩnh vực kinh tế truyền thống vẫn gặp khó khăn do khủng hoảng bất động sản, chính quyền địa phương nợ nần, dân số suy giảm và sức mua yếu. Doanh số bán lẻ trong 9 tháng đầu năm chỉ tăng 1,1%, thấp hơn nhiều so với mức tăng 4,5% cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng Chín, mức tăng cũng chỉ đạt 1,1%, so với 3% cùng kỳ năm 2025.

Thu nhập khả dụng thực tế bình quân đầu người tăng 4,4% trong 9 tháng, thấp hơn mức 5,2% của cùng kỳ năm trước. Chi tiêu tiêu dùng thực tế bình quân đầu người chỉ tăng 2,7%, so với 4,7% năm 2025. Những số liệu này cho thấy người dân vẫn thận trọng trong chi tiêu, cản trở nỗ lực của Bắc Kinh nhằm chuyển tiêu dùng nội địa thành động lực tăng trưởng chủ chốt.

*Xuất khẩu tăng mạnh, nguy cơ căng thẳng thương mại gia tăng

Trong bối cảnh sức cầu trong nước yếu, Trung Quốc tiếp tục dựa nhiều vào xuất khẩu. Trong 9 tháng đầu năm, kim ngạch xuất khẩu hàng hóa tính bằng nhân dân tệ tăng 16,4%, so với 7,1% cùng kỳ năm ngoái. Riêng tháng Chín, xuất khẩu tăng 29,6% so với cùng kỳ năm trước; nếu tính bằng USD, mức tăng lên tới 36,3%.

Đà xuất khẩu mạnh làm gia tăng thặng dư thương mại của Trung Quốc với EU và Đức, đồng thời thúc đẩy EU xem xét các biện pháp mạnh hơn nhằm ứng phó với sức ép cạnh tranh từ hàng hóa Trung Quốc.

Ở chiều ngược lại, Bắc Kinh cũng dự kiến tăng cường kiểm soát xuất khẩu một số công nghệ chủ chốt. Danh sách dự thảo được công bố hôm 16/10 gồm 40 công nghệ thuộc các lĩnh vực như AI, y sinh và năng lượng Mặt trời, với các yêu cầu hạn chế xuất khẩu và cấp phép mới. Các biện pháp này chưa được thông qua và vẫn đang ở giai đoạn dự thảo.

*Đầu tư tư nhân giảm, doanh nghiệp “xác sống” gia tăng

Một trong những điểm yếu lớn của kinh tế Trung Quốc là khoảng cách giữa năng lực sản xuất và nhu cầu trong nước. Trong 9 tháng đầu năm, đầu tư tài sản cố định giảm 7,2%, so với mức giảm 0,5% cùng kỳ năm 2025. Đầu tư của khu vực tư nhân giảm tới 10,4%, trong khi cùng kỳ năm trước giảm 3,1%.

Logan Wright, đối tác tại tổ chức nghiên cứu Rhodium Group của Mỹ và tác giả cuốn sách Broken China, cho rằng đà suy yếu của kinh tế Trung Quốc bắt nguồn từ những vấn đề trong hệ thống tài chính. Theo ông, giai đoạn mở rộng tín dụng chưa từng có, vốn hỗ trợ tăng trưởng trong thời gian dài, đang đi đến hồi kết. Vì vậy, Bắc Kinh có ít dư địa hơn để thúc đẩy kinh tế bằng các biện pháp tiền tệ và tài khóa.

Đáng lo ngại là số lượng doanh nghiệp “xác sống” ngày càng tăng. Đây là những doanh nghiệp không tạo ra đủ lợi nhuận từ hoạt động kinh doanh để thanh toán lãi vay. Theo các nhà phân tích của ngân hàng Natixis (Pháp), tỷ lệ doanh nghiệp thuộc nhóm này trong số các công ty Trung Quốc niêm yết đạt 12,5% vào tháng 6/2026, tăng từ khoảng 6% năm 2019. Trong lĩnh vực năng lượng tái tạo, tỷ lệ này lên tới khoảng 30%, theo Natixis và Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc.

Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF) trong tháng Mười cảnh báo số lượng doanh nghiệp “xác sống” gia tăng tại châu Á, trong đó có Trung Quốc. Trước đó, trong báo cáo công bố tháng Chín, IMF kêu gọi Bắc Kinh cải cách mô hình tăng trưởng, cho rằng nhiều yếu tố từng thúc đẩy sự phát triển vượt bậc của Trung Quốc đang dần chạm tới giới hạn.

Một nguyên nhân khiến các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả tiếp tục tồn tại là áp lực cạnh tranh giữa các địa phương. Quan chức địa phương được đánh giá dựa trên các chỉ tiêu tăng trưởng, việc làm, thu ngân sách, đầu tư và môi trường, khiến họ không muốn đóng cửa doanh nghiệp đang gặp khó khăn.

Hiện tượng này được gọi là “Neijuan”, hay cạnh tranh nội bộ mang tính triệt tiêu, khi các doanh nghiệp liên tục hạ giá để giành thị phần, tiêu hao nguồn lực nhưng không tạo ra lợi nhuận tương xứng. Carlo D’Andrea, Phó Chủ tịch Phòng Thương mại châu Âu tại Trung Quốc, nhận xét rằng không thị trưởng hay tỉnh trưởng nào muốn đóng cửa một doanh nghiệp thuộc lĩnh vực này.

*Thị trường lao động và bất động sản tiếp tục gây sức ép

Tỷ lệ thất nghiệp bình quân tại khu vực thành thị Trung Quốc trong 9 tháng đầu năm ở mức 5,2%, tương đương cùng kỳ năm ngoái. Tuy nhiên, người trẻ chịu tác động rõ rệt hơn. Tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 16-24 tuổi tăng lên 18,9% trong tháng Tám, từ mức 17,9% tháng Bảy, bằng mức cao nhất ghi nhận trong tháng 8/2025 kể từ khi phương pháp thống kê được điều chỉnh.

Năm nay, khoảng 12,7 triệu sinh viên tốt nghiệp gia nhập thị trường lao động. Bên cạnh tăng trưởng yếu, việc ứng dụng AI ngày càng rộng cũng được xem là một yếu tố làm gia tăng sức ép việc làm. Một bộ phận thanh niên rút khỏi thị trường lao động và tạm thời không tìm việc, khiến tình trạng thiếu việc làm có thể nghiêm trọng hơn số liệu chính thức phản ánh. Trong khi đó, hơn 200 triệu người Trung Quốc làm các công việc như giao hàng hoặc kinh doanh nhỏ qua livestream theo số liệu chính thức; một số ước tính đưa con số lên ít nhất 300 triệu người. Riêng số lao động trên các nền tảng giao đồ ăn và gọi xe được ước tính vượt 53 triệu người trong năm 2025, tăng khoảng 10 triệu so với hai năm trước. Các công việc này góp phần duy trì việc làm, nhưng đồng thời làm gia tăng số lao động có việc làm bấp bênh.

Khủng hoảng bất động sản tiếp tục ảnh hưởng đến tâm lý tiêu dùng. Giá nhà tại nhiều khu vực đã giảm trong khoảng 5 năm qua, khiến bất động sản không còn là kênh tích lũy tài sản đáng tin cậy như trước. Trong 9 tháng đầu năm, đầu tư phát triển bất động sản giảm 20,6%, so với mức giảm 13,9% cùng kỳ năm 2025. Doanh số nhà mới tính theo diện tích giảm 13,2%, còn tính theo giá trị giảm 13,9%. Số dự án khởi công mới giảm 24,9%.

Theo ông Neumann ở HSBC, giá bất động sản giảm tiếp tục kìm hãm chi tiêu tiêu dùng do làm suy giảm tài sản của dân cư, đặc biệt trong bối cảnh dân số già hóa. Năm 2025, dân số Trung Quốc giảm 3,39 triệu người, xuống còn khoảng 1,41 tỷ người, đánh dấu năm giảm thứ tư liên tiếp.

Tỷ lệ sinh tại Trung Quốc hiện được ước tính chỉ khoảng một con/phụ nữ, thậm chí ở Thượng Hải chỉ khoảng 0,6. Theo dự báo của Liên hợp quốc, dân số Trung Quốc có thể giảm khoảng 100-150 triệu người vào năm 2050 so với hiện nay, kéo theo sự thu hẹp đáng kể của lực lượng lao động.

Những số liệu trên cho thấy quá trình hiện đại hóa công nghiệp của Trung Quốc vẫn tiến triển nhanh, nhưng thành quả chưa chuyển hóa tương xứng thành sức mua và đầu tư tư nhân. Khi xuất khẩu tiếp tục giữ vai trò trụ cột tăng trưởng, sự mất cân đối này có thể khiến Trung Quốc phụ thuộc nhiều hơn vào thị trường nước ngoài, đồng thời làm gia tăng căng thẳng thương mại với EU, Đức và các đối tác khác.