Hôm 2/7, Theo cổng thông tin của Công an Tỉnh Thanh Hoá, Cơ quan Cảnh sát điều tra Công an tỉnh đã tiếp tục triệt phá đường dây buôn lậu kim cương xuyên quốc gia do người nước ngoài điều hành; khởi tố 22 bị can, thu giữ 1.100 viên kim cương các loại. Ước tính tổng doanh thu từ số kim cương đã bán ra trên thị trường khoảng 280 tỷ đồng.

Trong số những người bị cáo buộc có ông Đặng Ngọc Thảo (sinh năm 1974, trú phường Bình Thạnh, TP HCM), Giám đốc Công ty TNHH một thành viên Giám định PNJ (PNJ-Lab), đơn vị trực thuộc CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (PNJ).

Theo cơ quan điều tra, ông Thảo bị cáo buộc câu kết với các cá nhân trong đường dây để mua những viên kim cương nhập lậu có thông số không trùng khớp với giấy chứng nhận kiểm định GIA với giá rẻ.

Sau đó, lợi dụng kiến thức chuyên môn, ông Thảo mài bỏ mã số GIA được khắc trên viên kim cương, khắc lại mã số của PNJ-Lab và cấp giấy chứng nhận kiểm định mới của PNJ-Lab để hợp thức hóa nguồn gốc, bán ra thị trường nhằm thu lợi bất chính.

Ngày 3/7, CTCP Vàng bạc Đá quý Phú Nhuận (Mã: PNJ) phát thông cáo báo chí liên quan đến vụ việc.

Theo PNJ, doanh nghiệp đã nhận được thông tin từ cơ quan chức năng liên quan đến việc điều tra đối với ông Đặng Ngọc Thảo, nguyên Giám đốc PNJ-Lab - công ty thành viên do PNJ sở hữu 100% vốn điều lệ - về hành vi buôn lậu.

"Đây là vụ việc thuộc trách nhiệm pháp lý của cá nhân, đang được cơ quan chức năng xem xét theo quy định của pháp luật. PNJ tôn trọng quá trình điều tra và không đưa ra bất kỳ nhận định nào ngoài những thông tin đã được cơ quan có thẩm quyền công bố", PNJ cho hay.

Trước diễn biến sự việc được dư luận quan tâm, trao đổi với người viết, Luật sư Hà Hải -  Phó chủ nhiệm Đoàn luật sư TP HCM đã đưa ra một số khuyến nghị dành cho khách hàng, đối tác đã sử dụng giấy chứng nhận của PNJ Lab.

Người tiêu dùng trước hết nên bình tĩnh rà soát lại toàn bộ hồ sơ giao dịch

Ở khía cạnh người tiêu dùng, những ai đã mua kim cương có kết quả kiểm nghiệm từ PNJ-Lab thì sẽ phải làm như thế nào để đòi quyền lợi của mình?

Luật sư Hà Hải: Căn cứ theo các quy định tại Điều 430, 432, 445, 449 Bộ luật Dân sự 2015, việc mua bán kim cương là giao dịch mua bán tài sản. Theo đó, bên bán có trách nhiệm đảm bảo chất lượng hàng hóa theo thỏa thuận hoặc theo các nội dung đã công bố, giới thiệu và cam kết với khách hàng.

Đối với các giao dịch mua bán kim cương, hóa đơn, chứng thư kiểm định, phiếu bảo hành, chính sách thu đổi và các tài liệu liên quan đều là căn cứ quan trọng để xác định quyền, nghĩa vụ của các bên khi phát sinh tranh chấp.

Bên cạnh đó, theo Điều 4 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng 2023 quy định người tiêu dùng có quyền được cung cấp thông tin đầy đủ, chính xác về hàng hóa; được nhận hàng hóa đúng với nội dung đã giao kết hoặc cam kết; đồng thời có quyền yêu cầu bồi thường, khiếu nại hoặc khởi kiện nếu quyền lợi bị xâm phạm.

Do đó, người mua kim cương có chứng thư kiểm định từ PNJ-Lab, trước hết nên bình tĩnh rà soát lại toàn bộ hồ sơ giao dịch và chủ động liên hệ với đơn vị bán hàng để yêu cầu xác minh, giải thích các thông tin liên quan.

Trường hợp phát hiện hàng hóa không đúng với nội dung đã cam kết hoặc quyền lợi của người mua không được bảo đảm, người tiêu dùng có thể thực hiện quyền yêu cầu thương lượng, khiếu nại hoặc khởi kiện theo quy định của pháp luật.

Nếu những khách hàng đã mua kim cương từ các cửa hàng bên ngoài và có chứng nhận của PNJ-Lab, giờ mang đến những cửa hàng đó bán lại và bị cửa hàng từ chối mua thì phải làm sao, thưa ông?

Luật sư Hà Hải: Việc cửa hàng từ chối mua lại vì sản phẩm có chứng thư PNJ-Lab cần được xem xét trên cơ sở từng trường hợp cụ thể, dựa trên thỏa thuận của các bên hoặc các chính sách thu đổi, mua lại đối với sản phẩm do bên bán công bố. Chính vì vậy, người mua kim cương nên rà soát lại các cam kết của đơn vị bán hàng.

Trong trường hợp bên bán có cam kết mua lại nhưng từ chối do xuất phát từ việc sản phẩm có chứng thư kiểm định của PNJ-Lab, người tiêu dùng có thể yêu cầu giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật, các quy định của Bộ luật dân sự và Luật Bảo vệ người tiêu dùng.

Giả sử kim cương xuất phát từ PNJ-Lab là hàng buôn lậu, thì Công an sẽ thu hồi tất cả hay không?

Luật sư Hà Hải: Căn cứ theo Điều 89 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, vật chứng là vật được dùng làm công cụ, phương tiện phạm tội, vật mang dấu vết tội phạm, vật là đối tượng của tội phạm hoặc có giá trị chứng minh tội phạm.

Việc xử lý vật chứng được thực hiện theo Điều 106 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015: Vật chứng là công cụ, phương tiện phạm tội, vật cấm tàng trữ, lưu hành thì bị tịch thu, nộp ngân sách hoặc tiêu hủy; tiền bạc, tài sản do phạm tội mà có thì bị tịch thu, nộp ngân sách nhà nước; tài sản thuộc sở hữu hợp pháp của tổ chức, cá nhân không liên quan đến vụ án thì phải được trả lại.

Vì vậy, nếu kim cương được xác định là vật chứng hoặc tài sản do phạm tội mà có, cơ quan tiến hành tố tụng có thể thu giữ, tạm giữ để phục vụ điều tra và xử lý theo quy định.

Ngược lại, không thể mặc nhiên thu giữ toàn bộ kim cương đã lưu thông trên thị trường nếu chưa xác định được mối liên hệ cụ thể giữa tài sản đó với hành vi phạm tội trong vụ án.

Cần làm rõ trách nhiệm của bên bán trong trường hợp phát sinh tranh chấp

Với những dữ liệu ban đầu mà Công an đã cung cấp, theo ông, Giám đốc PNJ-Lab sẽ phải đối mặt với những án phạt nào trước pháp luật? 

Luật sư Hà Hải: Trường hợp cơ quan tiến hành tố tụng có đủ căn cứ chứng minh cá nhân có hành vi tham gia vào hoạt động buôn lậu hoặc giúp sức cho hành vi buôn lậu thì có thể xem xét trách nhiệm hình sự theo quy định tại Điều 188 Bộ luật Hình sự.

Việc quyết định hình phạt sẽ căn cứ vào nhiều yếu tố như tính chất, mức độ vi phạm, vai trò trong vụ án, giá trị hàng hóa, thiệt hại xảy ra cũng như các tình tiết tăng nặng, giảm nhẹ trách nhiệm hình sự theo quy định của pháp luật.

PNJ cho rằng đây là lỗi của cá nhân, vậy thực tế PNJ có bị liên đới gì hay không, thưa ông?

Luật sư Hà Hải: Việc một cá nhân bị điều tra hoặc bị truy cứu trách nhiệm hình sự không đồng nghĩa pháp nhân hoặc doanh nghiệp có liên quan đương nhiên phải chịu trách nhiệm.

Theo Điều 75 Bộ luật Hình sự 2015, pháp nhân thương mại chỉ phải chịu trách nhiệm hình sự khi có đủ các điều kiện luật định, như hành vi phạm tội được thực hiện nhân danh pháp nhân, vì lợi ích của pháp nhân, có sự chỉ đạo, điều hành hoặc chấp thuận của pháp nhân và chưa hết thời hiệu truy cứu trách nhiệm hình sự.

Do đó, việc một pháp nhân có liên quan có phải chịu trách nhiệm hay không sẽ phụ thuộc vào kết quả điều tra và chứng cứ thu thập được, đặc biệt là việc làm rõ hành vi bị điều tra là hành vi mang tính cá nhân hay được thực hiện nhân danh, vì lợi ích của pháp nhân.

Với diễn biến này, cùng với câu chuyện “khủng hoảng niềm tin” về kim cương gần đây, sắp tới, nếu ai đó muốn đầu tư kim cương, thì nên làm gì để giảm rủi ro xuống thấp nhất? 

Luật sư Hà Hải: Dưới góc độ pháp lý, người mua hoặc nhà đầu tư nên ưu tiên giao dịch với các tổ chức kinh doanh có uy tín, yêu cầu cung cấp đầy đủ hóa đơn, chứng từ, chứng thư kiểm định và  các tài liệu thể hiện nguồn gốc, chất lượng của sản phẩm.

Đồng thời, cần tìm hiểu kỹ các chính sách bảo hành, thu đổi, mua lại và trách nhiệm của bên bán trong trường hợp phát sinh tranh chấp.

Đối với các giao dịch có giá trị lớn, việc lưu giữ đầy đủ hồ sơ giao dịch và các cam kết của bên bán là rất quan trọng. Đây không chỉ là cơ sở để xác định giá trị tài sản mà còn là căn cứ pháp lý giúp người mua bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình nếu sau này phát sinh tranh chấp.

Cảm ơn ông vì những chia sẻ nói trên!