Theo báo cáo cập nhật ngành chứng khoán 6 tháng đầu năm 2026 của VIS Rating, ngành chứng khoán Việt Nam trải qua nửa đầu năm trong bối cảnh mặt bằng lãi suất cao và những bất ổn địa chính trị ảnh hưởng đến tâm lý nhà đầu tư và hoạt động giao dịch cổ phiếu, dù thị trường được FTSE nâng hạng.

Chi phí vốn gia tăng và lợi suất đầu tư cổ phiếu suy giảm gây áp lực lên khả năng sinh lời của toàn ngành, đặc biệt tại các công ty quy mô vừa và nhỏ có tỷ trọng đầu tư cổ phiếu cao.

Trong khi đó, nhờ nguồn vốn mới, nhóm công ty chứng khoán liên kết với ngân hàng ghi nhận tốc độ tăng trưởng các mảng kinh doanh cốt lõi cao hơn các công ty cùng ngành. Tuy nhiên, tăng trưởng ngày càng tập trung vào một số khách hàng lớn trong hoạt động cho vay ký quỹ và một số tổ chức phát hành trái phiếu doanh nghiệp, qua đó làm gia tăng rủi ro tập trung tín dụng.

Rủi ro tín dụng tập trung vào một số khách hàng lớn

Tỷ lệ khẩu vị rủi ro của toàn ngành tăng lên 21% trong quý II/2026, từ mức 19% năm 2025. Theo VIS Rating, nguyên nhân chủ yếu đến từ sự gia tăng đầu tư vào trái phiếu của một số doanh nghiệp bất động sản lớn tại các công ty chứng khoán liên kết ngân hàng như TCX, VPX, HDS và TPS.

Nhóm xếp hạng tín nhiệm chỉ ra rằng các công ty nắm giữ trái phiếu của những doanh nghiệp bất động sản và nghỉ dưỡng đang gặp khó khăn như TPS và VND có thể mất nhiều thời gian hơn để thu hồi các khoản đầu tư. Lãi suất cao làm suy giảm dòng tiền của tổ chức phát hành và làm chậm quá trình xử lý tài sản bảo đảm.

Trong hoạt động cho vay ký quỹ, mức độ tập trung tín dụng cũng gia tăng khi nhu cầu vay của khách hàng cá nhân ở mức thấp. Diễn biến này thúc đẩy các công ty chứng khoán liên kết với ngân hàng mở rộng cho vay đối với một số khách hàng lớn.

VIS Rating dự báo rủi ro tập trung tín dụng của toàn ngành có khả năng tiếp tục gia tăng trong nửa cuối năm 2026, khi dư nợ ngày càng tập trung vào một số tổ chức phát hành trái phiếu và khách hàng vay ký quỹ lớn. Điều này có thể làm suy giảm khả năng chống chịu của các công ty nếu các khách hàng này gặp áp lực tài chính.

Chi phí vốn cao gây áp lực lên khả năng sinh lời

ROAA toàn ngành giảm từ 5,6% năm 2025 xuống 4,3% trong nửa đầu năm 2026. VIS Rating cho biết chi phí vốn tăng làm thu hẹp biên lợi nhuận cho vay ký quỹ, trong khi mặt bằng định giá cổ phiếu suy giảm làm giảm lợi nhuận từ hoạt động tự doanh.

Các công ty lớn, trong đó có một số công ty liên kết với ngân hàng, duy trì khả năng sinh lời ổn định hơn nhờ tăng thu nhập phí tư vấn phát hành trái phiếu, như HDS, TCX và VPX, cùng lợi nhuận ổn định từ đầu tư trái phiếu và chứng chỉ tiền gửi tại SSI và VCK. Tuy nhiên, các nguồn thu này chỉ bù đắp một phần áp lực suy giảm lợi nhuận chung.

Trong khi đó, nhóm công ty quy mô vừa và nhỏ có danh mục đầu tư cổ phiếu lớn như VIX, SHS, CTS và VDS chịu ảnh hưởng nặng nề hơn. Mức độ biến động lợi nhuận trước thuế toàn ngành tăng từ 140% lên 145%.

VIS Rating dự báo ROAA toàn ngành sẽ duy trì ở mức 4,2%-4,5% trong năm 2026, thấp hơn năm 2025, do chi phí vốn ở mức cao tiếp tục gây áp lực lên lợi nhuận từ các hoạt động kinh doanh cốt lõi.

Nhìn chung, VIS Rating dự báo rủi ro tập trung tín dụng sẽ tiếp tục tăng trong nửa cuối năm 2026 khi các công ty chứng khoán mở rộng hoạt động kinh doanh. Trong bối cảnh đó, khả năng tiếp cận nguồn vốn nước ngoài và nguồn vốn dài hạn từ phát hành trái phiếu - nhất là tại các công ty chứng khoán có liên kết với ngân hàng - được đánh giá sẽ phần nào giảm áp lực tái cấp vốn.