Xuất khẩu hưởng lợi từ làn sóng AI

Trong bối cảnh xung đột tại Trung Đông tiếp tục gây áp lực lên chi phí sản xuất và nhu cầu tiêu dùng toàn cầu, hoạt động thương mại của Việt Nam vẫn duy trì đà tăng trưởng tích cực.

Theo thống kê của TCBS, tháng 5/2026, kim ngạch xuất khẩu tăng 18,1% so với cùng kỳ, mức tăng cao nhất trong 5 năm qua.

Động lực chính đến từ nhóm hàng điện tử, trong khi các ngành hàng truyền thống như dệt may và giày dép tiếp tục ghi nhận mức tăng trưởng âm, phản ánh sự phân hóa rõ nét giữa các nhóm ngành cũng như giữa khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước.

Theo TCBS, xuất khẩu Việt Nam vẫn có khả năng duy trì tốc độ tăng trưởng hai chữ số trong thời gian tới nhờ nhu cầu mạnh mẽ đối với các sản phẩm điện tử phục vụ hạ tầng trí tuệ nhân tạo (AI). Khi các tập đoàn công nghệ toàn cầu đẩy nhanh đầu tư vào trung tâm dữ liệu, Việt Nam đang từng bước mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng công nghệ.

Dữ liệu thương mại cho thấy sự dịch chuyển này ngày càng rõ nét. Tính đến tháng 2/2026, xuất khẩu các mặt hàng liên quan đến trung tâm dữ liệu từ Trung Quốc sang Mỹ giảm 28,1% so với cùng kỳ, trong khi xuất khẩu của Việt Nam sang thị trường này tăng trưởng ba chữ số.

Bên cạnh đó, TCBS cho rằng rủi ro thuế quan từ Mỹ quay trở lại chủ yếu là sự điều chỉnh trong phương thức thực thi chính sách, thay vì một cú sốc thuế quan mới đủ lớn để làm gián đoạn đáng kể dòng chảy thương mại.

Tuy nhiên, áp lực đối với cán cân thương mại đang gia tăng khi Việt Nam ghi nhận mức thâm hụt 6,7 tỷ USD trong tháng 5, cao nhất kể từ tháng 1/2011 theo dữ liệu TCBS theo dõi.

Nguyên nhân chủ yếu đến từ việc nhập khẩu máy vi tính và linh kiện điện tử phục vụ hoạt động sản xuất, khi xuất khẩu nhóm hàng này cũng tăng mạnh 46% so với cùng kỳ. Đồng thời, giá năng lượng duy trì ở mức cao khiến nhập khẩu dầu thô tăng 108% và xăng dầu tăng 36%, làm gia tăng áp lực nhập siêu.

TCBS cho rằng cán cân thương mại trong thời gian tới có thể thu hẹp mức thặng dư so với các năm trước do nhu cầu nhập khẩu phục vụ sản xuất điện tử tiếp tục duy trì ở mức cao, trong khi giá năng lượng chưa có dấu hiệu hạ nhiệt rõ rệt.

Một yếu tố khác cần theo dõi là triển vọng của khu vực sản xuất. Chỉ số PMI đã quay trở lại mức 52,8 điểm trong tháng 5 sau chuỗi suy giảm từ tháng 2, tuy nhiên sự cải thiện này phần lớn đến từ hoạt động tích trữ hàng hóa nhằm phòng ngừa rủi ro chuỗi cung ứng, thay vì phản ánh sự phục hồi bền vững của nhu cầu cuối cùng. Khi lượng hàng tồn kho giá thấp dần cạn kiệt, hoạt động sản xuất có thể đối mặt với nhiều áp lực hơn, đặc biệt trong bối cảnh chi phí năng lượng vẫn neo cao.

FDI duy trì đà tích cực, đầu tư công tiếp tục là trụ cột

Bên cạnh xuất khẩu, dòng vốn FDI tiếp tục cho thấy sức hấp dẫn của Việt Nam trong chiến lược tái cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu. Riêng trong tháng 5/2026, tổng vốn FDI đăng ký mới và điều chỉnh tăng khoảng 50% so với cùng kỳ. Tính chung 5 tháng đầu năm, tổng vốn FDI tăng 33%, trong đó vốn đăng ký mới tăng tới 111%.

Không chỉ dòng vốn đăng ký, FDI thực hiện cũng duy trì xu hướng tăng khi giải ngân tăng 9,6% trong 5 tháng đầu năm. TCBS đánh giá triển vọng xuất khẩu khả quan cùng làn sóng đầu tư vào lĩnh vực công nghệ cao sẽ tiếp tục củng cố sức hút của Việt Nam. Các dự án quy mô lớn như nhà máy sản xuất chip của Samsung được kỳ vọng không chỉ tạo thêm việc làm mà còn thúc đẩy sự phát triển của hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh và các nhà cung cấp linh kiện trong nước.

Trong khi đó, đầu tư công tiếp tục được xem là động lực tăng trưởng quan trọng trong bối cảnh nhu cầu tiêu dùng nội địa vẫn hồi phục chậm và đóng góp từ thương mại có xu hướng giảm khi nhập khẩu tăng nhanh hơn xuất khẩu.

Tháng 5, giá trị giải ngân vốn đầu tư công đạt khoảng 53.000 tỷ đồng, tăng 43% so với tháng trước. Tuy nhiên, lũy kế 5 tháng đầu năm, tỷ lệ giải ngân mới đạt 18,4% kế hoạch năm, thấp hơn mức trung bình 5 năm gần đây. Những vướng mắc về giải phóng mặt bằng, thủ tục hành chính cùng tình trạng thiếu hụt và giá vật liệu xây dựng tăng cao, đặc biệt là cát và đá, vẫn là các yếu tố cản trở tiến độ triển khai dự án.

TCBS kỳ vọng Chính phủ sẽ đẩy nhanh tiến độ giải ngân trong các tháng còn lại của năm, với kịch bản tỷ lệ giải ngân đạt tối thiểu 90% kế hoạch, tương đương khoảng 1 triệu tỷ đồng.

Lạm phát vẫn là rủi ro cần theo dõi

Về mặt bằng giá, TCBS nhận định lạm phát tiếp tục là yếu tố cần theo dõi khi căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông vẫn tạo áp lực lên giá năng lượng và nguyên vật liệu toàn cầu. Trong tháng 5/2026, CPI tăng 5,6% so với cùng kỳ, mức cao nhất kể từ tháng 3/2020, trong khi lạm phát cơ bản tăng lên khoảng 4,7%.

Mặc dù tốc độ tăng giá của một số nhóm hàng như dịch vụ ăn uống, may mặc, nhà ở và vật liệu xây dựng đã chậm lại, mặt bằng giá chung vẫn duy trì xu hướng tăng.

Dù vậy, TCBS vẫn giữ nguyên dự báo lạm phát bình quân năm 2026 ở mức khoảng 4,5% nhờ ba yếu tố hỗ trợ. Thứ nhất, giá dầu đã hạ nhiệt so với đỉnh trong tháng 5 và được kỳ vọng tiếp tục giảm, qua đó giảm áp lực chi phí đầu vào. Thứ hai, các biện pháp điều hành giá của Chính phủ đối với các dịch vụ thiết yếu như y tế và giáo dục sẽ góp phần kiểm soát lạm phát.

Thứ ba, các phân tích của TCBS cho thấy tác động lan tỏa từ biến động giá dầu đến lạm phát cơ bản thường không kéo dài và suy giảm tương đối nhanh theo thời gian. Với giả định giá dầu tiếp tục đi xuống, lạm phát cơ bản nhiều khả năng đã đạt đỉnh trong tháng 4 và sẽ giảm dần trong các tháng tới.

Ở kịch bản tiêu cực hơn, nếu tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz kéo dài khiến nguồn cung dầu toàn cầu tiếp tục bị ảnh hưởng, lạm phát bình quân năm 2026 có thể tăng lên khoảng 5,5%, mức cao nhất kể từ năm 2013.