Ngày 1/8/2026 đánh dấu 6 năm Hiệp định Thương mại Tự do Việt Nam - EU (EVFTA) chính thức có hiệu lực.

Theo Hiệp hội Doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam (EuroCham), EVFTA đã góp phần chuyển hóa các cam kết chính trị giữa Việt Nam và Liên minh châu Âu thành những kết quả thương mại cụ thể, đồng thời củng cố niềm tin của cộng đồng doanh nghiệp và tăng mức độ tham gia của Việt Nam vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Số liệu từ cơ quan hải quan và thống kê cho thấy, tổng kim ngạch thương mại song phương giữa Việt Nam và EU trong giai đoạn từ tháng 1/1995 đến hết tháng 6/2026 đã vượt 900 tỷ USD.

Trong đó, khoảng 383,8 tỷ USD được tạo ra trong 6 năm kể từ khi EVFTA có hiệu lực vào tháng 8/2020, tương đương 42,6% tổng kim ngạch thương mại hai chiều của hơn ba thập kỷ.

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert nhận định việc gần một nửa tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU trong ba thập kỷ được ghi nhận dưới khuôn khổ EVFTA cho thấy tốc độ hội nhập đã tăng nhanh sau khi các rào cản tiếp cận thị trường từng bước được tháo gỡ.

Theo ông, EVFTA không chỉ làm thay đổi dòng chảy thương mại mà còn góp phần củng cố niềm tin kinh doanh, đưa Việt Nam trở thành một trong những điểm tựa kinh tế quan trọng của châu Âu tại khu vực châu Á.

EU hoàn tất xóa bỏ thuế quan với 99% hàng hóa Việt Nam

Bước sang năm thực thi thứ bảy, EVFTA đạt một cột mốc quan trọng về thuế quan khi EU hoàn tất lộ trình tự do hóa thương mại, mở rộng diện miễn thuế lên khoảng 99% mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam.

Trước thời điểm này, phần lớn hàng hóa Việt Nam đã tiếp cận thị trường EU với mức thuế ưu đãi, với tỷ lệ các dòng thuế được xóa bỏ ở mức khoảng 80%. Việc hoàn tất lộ trình từ phía EU được kỳ vọng tiếp tục cải thiện khả năng tiếp cận thị trường cho các nhà sản xuất và xuất khẩu Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, Việt Nam sẽ tiếp tục thực hiện lộ trình giảm thuế đối với hàng hóa từ EU trong bốn năm tới và dự kiến hoàn tất vào năm 2030, tương ứng với năm thứ 10 EVFTA có hiệu lực.

Trong nửa đầu năm 2026, tổng kim ngạch thương mại Việt Nam - EU đạt khoảng 41,4 tỷ USD. Việt Nam xuất khẩu 31,8 tỷ USD và nhập khẩu 9,7 tỷ USD hàng hóa từ thị trường châu Âu, qua đó ghi nhận thặng dư thương mại khoảng 22 tỷ USD.

Mức thặng dư này đã vượt con số 21,7 tỷ USD của cả năm 2019, thời điểm trước khi EVFTA chính thức được thực thi.

Phó Chủ tịch EuroCham Jean-Jacques Bouflet, người từng tham gia đoàn đàm phán của EU về EVFTA, cho rằng cán cân thương mại giữa hai bên không nên chỉ được đánh giá dưới góc độ được - mất.

Các mặt hàng châu Âu xuất khẩu sang Việt Nam như công nghệ cao, máy móc, thiết bị tiên tiến và dược phẩm có thể hỗ trợ nâng cao năng suất công nghiệp. Trong khi đó, những ngành có thế mạnh của Việt Nam như điện tử, cơ khí, dệt may, da giày, đồ gỗ và nông sản đóng vai trò bổ sung cho chuỗi cung ứng và thị trường tiêu dùng của châu Âu.

Theo EuroCham, EU hiện chiếm khoảng 12% tổng kim ngạch xuất khẩu toàn cầu của Việt Nam nhưng mới đóng góp khoảng 4% tổng giá trị nhập khẩu.

Hiệp hội này cho rằng việc tăng nhập khẩu công nghệ và thiết bị có giá trị cao từ châu Âu có thể góp phần cân bằng thương mại, đồng thời hỗ trợ quá trình hiện đại hóa công nghiệp và nâng cao năng lực cạnh tranh dài hạn của Việt Nam.

55% doanh nghiệp châu Âu coi Việt Nam là thị trường cốt lõi

Hiệu quả thực thi EVFTA cũng được phản ánh trong chiến lược hoạt động của các doanh nghiệp châu Âu tại Việt Nam.

Theo Chỉ số Niềm tin Kinh doanh quý II/2026 của EuroCham, 55% doanh nghiệp châu Âu tham gia khảo sát coi Việt Nam là trung tâm hoạt động cốt lõi hoặc thị trường tăng trưởng trọng điểm. Khoảng 22% doanh nghiệp khác xác định Việt Nam là một cấu phần quan trọng trong mạng lưới hoạt động khu vực.

Trong nhóm doanh nghiệp châu Âu đang tham gia thương mại hai chiều, khoảng một nửa cho biết đã trực tiếp được hưởng lợi từ các ưu đãi thuế quan của EVFTA.

Có 33% doanh nghiệp áp dụng mức thuế ưu đãi cho ít nhất 20% tổng kim ngạch thương mại, trong khi gần 20% áp dụng ưu đãi đối với hơn một nửa lượng hàng hóa giao dịch.

Khoảng 66% doanh nghiệp ghi nhận các khoản tiết kiệm tài chính có thể đo lường được nhờ EVFTA. Phần lớn tiết kiệm được từ 5% đến 15% chi phí, trong khi 11% doanh nghiệp cho biết mức tiết kiệm vượt 30%.

Các doanh nghiệp thuộc lĩnh vực thương mại, logistics và hàng tiêu dùng ghi nhận mức hưởng lợi cao hơn bình quân. Cứ bốn doanh nghiệp được khảo sát trong nhóm này thì có một doanh nghiệp tiết kiệm từ 16% đến 30% chi phí, cao gấp đôi mức bình quân chung của các ngành.

Một doanh nghiệp nhập khẩu châu Âu tham gia khảo sát cho biết hơn 80% hoạt động thương mại EU - Việt Nam của doanh nghiệp hiện được hưởng ưu đãi thuế quan từ EVFTA.

Theo doanh nghiệp này, việc giảm chi phí nhập khẩu không chỉ hỗ trợ biên lợi nhuận mà còn tạo điều kiện giảm giá bán từ 5% đến 15%, qua đó nâng sức cạnh tranh của sản phẩm tại thị trường Việt Nam.

Đối với các doanh nghiệp logistics, tỷ lệ khách hàng tận dụng EVFTA ngày càng cao đã thúc đẩy nhu cầu đối với các dịch vụ giao nhận vận tải, kho bãi và phân phối trong toàn bộ chuỗi cung ứng.

Thủ tục thuế và quy tắc xuất xứ vẫn là điểm nghẽn

Trong bối cảnh hàng rào thuế quan dần được gỡ bỏ, các thủ tục hành chính và chi phí tuân thủ đang trở thành những trở ngại lớn đối với doanh nghiệp.

Trong nhóm doanh nghiệp gặp khó khăn khi tận dụng EVFTA, 50% cho biết công tác quản lý thuế nội địa, quy trình xử lý thuế phức tạp và việc hoàn thuế giá trị gia tăng kéo dài là các điểm nghẽn chính.

Khoảng 33% doanh nghiệp đề cập đến sự phức tạp của quy tắc xuất xứ, thủ tục cấp chứng nhận xuất xứ và sự khác biệt trong yêu cầu xác minh giữa Việt Nam với các quốc gia thành viên EU.

Có 17% doanh nghiệp cho rằng chi phí tuân thủ vẫn quá cao so với phần thuế có thể tiết kiệm được.

EuroCham dẫn trường hợp một doanh nghiệp sản xuất đa quốc gia đang cung cấp hàng hóa cho thị trường châu Âu, Australia và Bắc Mỹ. Mặc dù hoạt động trong lĩnh vực có nhiều tiềm năng hưởng lợi từ EVFTA, chưa đến 20% lô hàng xuất khẩu sang EU của doanh nghiệp này đủ điều kiện hưởng thuế ưu đãi.

Tỷ lệ tận dụng thấp được cho là xuất phát từ sự khác biệt trong cách hiểu và giải thích hồ sơ giữa Việt Nam và các quốc gia thành viên EU, cùng với việc các yêu cầu liên quan đến xuất xứ liên tục thay đổi.

EuroCham cho biết tổ chức này đang tham gia các cuộc đối thoại công - tư nhằm làm rõ quy định và hỗ trợ doanh nghiệp tận dụng tốt hơn hiệp định.

Trong Tuần lễ Đối thoại Sách trắng diễn ra vào tháng 5/2026, EuroCham đã làm việc với Bộ Công Thương về các thủ tục liên quan đến quy tắc xuất xứ và việc áp dụng thuế suất ưu đãi, đặc biệt tại các khu kinh tế và đối với hàng hóa đi qua kho ngoại quan.

Ngày 30/7/2026, EuroCham tiếp tục tổ chức chương trình Đối thoại và Tập huấn Hải quan tại TP HCM, cung cấp hướng dẫn cho doanh nghiệp về thủ tục hải quan và việc áp dụng ưu đãi EVFTA.

Yêu cầu cải thiện thủ tục và khung pháp lý trở nên cấp thiết hơn khi nhiều chính sách phát triển bền vững của châu Âu bắt đầu có hiệu lực.

Bên cạnh việc giảm thuế quan, EVFTA còn bao gồm các nội dung về hợp tác hải quan, tiêu chuẩn kỹ thuật, sở hữu trí tuệ, phát triển bền vững và minh bạch trong quản lý.

Các tiêu chuẩn môi trường, quy định truy xuất nguồn gốc và yêu cầu thẩm định chuỗi cung ứng đang ngày càng ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng tiếp cận thị trường EU của doanh nghiệp.

Các quy định được EuroCham nhắc đến gồm Thỏa thuận Xanh châu Âu, Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon và Quy định chống phá rừng của EU.

Theo ông Jean-Jacques Bouflet, năng lực hiểu và thực thi các tiêu chuẩn này sẽ trở thành yếu tố ngày càng quan trọng đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp.

Việc duy trì lợi thế xuất khẩu của Việt Nam vì vậy sẽ phụ thuộc nhiều hơn vào khả năng tuân thủ, thay vì chỉ dựa vào lợi thế chi phí hoặc ưu đãi thuế quan.

EuroCham cho rằng việc đơn giản hóa thủ tục hải quan, đẩy nhanh hoàn thuế, số hóa hồ sơ và làm rõ quy tắc xuất xứ sẽ giúp nhiều doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, tiếp cận đầy đủ hơn các cơ hội từ EVFTA.

Kỳ vọng EVIPA thúc đẩy dòng vốn châu Âu

Trong khi thương mại hàng hóa tăng nhanh, dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài từ châu Âu vào Việt Nam được đánh giá có tốc độ tăng trưởng chậm hơn.

Theo EuroCham, các nhà đầu tư châu Âu vẫn đặc biệt quan tâm đến tính dự báo của chính sách, hiệu quả xử lý thủ tục hành chính và các cơ chế bảo hộ pháp lý khi đưa ra quyết định phân bổ vốn dài hạn.

Điều này đặt ra yêu cầu hoàn tất việc phê chuẩn Hiệp định Bảo hộ Đầu tư EU - Việt Nam từ tất cả các quốc gia thành viên EU.

Nếu EVFTA tập trung vào tự do hóa thương mại hàng hóa, EVIPA được kỳ vọng thiết lập cơ chế bảo hộ đầu tư và giải quyết tranh chấp hiện đại, tạo nền tảng thu hút dòng vốn châu Âu vào các lĩnh vực như năng lượng sạch, hạ tầng số và sản xuất công nghệ cao.

Chủ tịch EuroCham Bruno Jaspaert cho rằng, sau khi quan hệ Việt Nam - EU được nâng cấp lên Đối tác Chiến lược Toàn diện vào tháng 1/2026, EVFTA tiếp tục đóng vai trò nền tảng cho một giai đoạn hợp tác kinh tế mới.

Theo ông, giá trị của hiệp định không chỉ nằm ở tăng trưởng kim ngạch thương mại mà còn ở việc tạo ra một mô hình tham chiếu cho quan hệ giữa EU với các nền kinh tế mới nổi tại châu Á.

Việc thực thi EVFTA cũng được kỳ vọng hỗ trợ tiến trình hợp tác sâu rộng hơn giữa EU và ASEAN trong bối cảnh chuỗi cung ứng và thương mại toàn cầu tiếp tục có nhiều biến động.