Cuộc điều tra hình sự nhằm vào Chủ tịch Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) Jerome Powell đang được toàn cầu nhìn nhận như một nỗ lực của chính quyền Trump nhằm giành quyền kiểm soát chính sách tiền tệ. Theo Wall Street Journal ngày 19/1, các nhà kinh tế cho rằng, điều này có nguy cơ làm tổn hại niềm tin vào hệ thống tài chính Mỹ và đồng USD, đúng lúc Trung Quốc đang mở rộng việc sử dụng đồng Nhân dân tệ trên toàn thế giới.

Mối lo về sự suy yếu thể chế Mỹ

Bert Hofman, cựu Giám đốc quốc gia của Ngân hàng Thế giới (WB) phụ trách Trung Quốc, hiện giảng dạy tại Đại học Quốc gia Singapore, nhận định: "Thiết chế thể chế của Mỹ - thông qua các hành động như nhắm vào Fed - đang bị làm suy yếu. Việc nắm giữ USD trở thành một lựa chọn kém hấp dẫn hơn tương đối như một hình thức an toàn".

Đồng USD giữ vị thế thống trị một phần vì các quốc gia và doanh nghiệp coi hệ thống chính trị Mỹ là ổn định và đánh giá cao việc có những nơi đáng tin cậy để gửi gắm lượng USD dư thừa, đặc biệt là trái phiếu Kho bạc Mỹ. Việc kiểm soát chính trị đối với các ngân hàng trung ương ở những quốc gia như Thổ Nhĩ Kỳ đã dẫn đến lạm phát cao; nếu điều đó lặp lại ở Mỹ, nó sẽ làm suy yếu vai trò của nợ chính phủ Mỹ và làm giảm niềm tin vào đồng USD.

Thông tin về ông Powell đã đẩy giá vàng và bạc lên cao hơn nữa. Hai kim loại này đã hưởng lợi trong năm qua từ lực mua của các nhà đầu tư lo ngại lạm phát. 

Ray Attrill, Trưởng bộ phận chiến lược ngoại hối tại Ngân hàng Quốc gia Australia ở Sydney, cảnh báo: "Điều đó trên thực tế sẽ gieo mầm cho sự suy tàn đối với vị thế thống trị của đồng USD".

Sự nổi lên của đồng Nhân dân tệ

Nỗ lực toàn cầu hóa đồng tiền của Trung Quốc, gần đây được Bắc Kinh tái khẳng định tầm quan trọng trong một kế hoạch chính sách 5 năm, đã khiến các quan chức Mỹ lo ngại. Trước khi nhậm chức, Tổng thống Trump đã cảnh báo về việc Trung Quốc thúc đẩy toàn cầu hóa đồng Nhân dân tệ và kể từ đó đã đe dọa áp thuế đối với khối BRICS gồm các nền kinh tế mới nổi nếu họ tạo ra một lựa chọn thay thế cho đồng USD.

Ông Trump tuyên bố trong một cuộc họp nội các giữa năm ngoái: "Nếu chúng ta mất đi đồng USD với tư cách là tiêu chuẩn của thế giới, điều đó chẳng khác nào thua một cuộc chiến".

Tuy nhiên, các biện pháp kiểm soát chặt chẽ của Trung Quốc đối với dòng vốn và tỷ giá hối đoái khiến khả năng đồng Nhân dân tệ có thể đảm nhiệm toàn bộ các vai trò mà đồng USD hiện nay đang nắm giữ trở nên khó xảy ra. Ngay cả các nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng không nói rằng họ mong muốn điều đó, vì việc sử dụng đồng Nhân dân tệ rộng rãi hơn có thể đẩy giá trị đồng tiền này tăng lên so với USD, làm xói mòn lợi thế cạnh tranh của Trung Quốc và gây tổn hại cho các nhà xuất khẩu.

Thay vào đó, với những bước đi dần dần, Trung Quốc đang cạnh tranh với Mỹ về ảnh hưởng toàn cầu bằng cách làm suy giảm tính phổ biến của đồng USD trong một số lĩnh vực, chẳng hạn như thanh toán ngân hàng.

Trung Quốc đang mở rộng mạng lưới thanh toán tài chính do đồng Nhân dân tệ chi phối như một lựa chọn thay thế cho hệ thống SWIFT do Mỹ chi phối. Bắc Kinh đang cho các quốc gia đang phát triển vay nhiều hơn và khuyến khích các doanh nghiệp quốc tế phát hành trái phiếu định danh bằng đồng tiền Trung Quốc. Bắc Kinh cũng đang thúc đẩy Thượng Hải trở thành một trung tâm toàn cầu lưu trữ vàng vật chất định danh bằng đồng tiền này.

Theo số liệu chính thức, khoảng một nửa các giao dịch xuyên biên giới của Trung Quốc hiện được định danh bằng đồng tiền của chính nước này, so với gần như bằng không cách đây 15 năm.

Shuang Ding, nhà kinh tế tại Standard Chartered có trụ sở ở Hong Kong và cựu quan chức ngân hàng trung ương Trung Quốc, cho biết: "Các quan chức Trung Quốc muốn đồng nhân dân tệ được nhìn nhận là một đồng tiền mạnh và được sử dụng rộng rãi hơn trên toàn cầu".

Khoảng cách vẫn còn lớn nhưng đang thu hẹp

Hiện tại, mức độ sử dụng toàn cầu của đồng Nhân dân tệ vẫn kém xa so với đồng USD. Theo SWIFT, USD chiếm 47% các khoản thanh toán sử dụng mạng lưới này  và 80% tài trợ thương mại, so với lần lượt 3% và 8% của đồng Nhân dân tệ.

Tuy nhiên, một số quốc gia đang ngày càng sử dụng hệ thống thanh toán "kiểu SWIFT" của Trung Quốc. Nền tảng này, được gọi là Hệ thống Thanh toán Liên ngân hàng Xuyên biên giới (CIPS), đã trở thành nền tảng của các dòng tiền giữa Bắc Kinh và Moskva kể từ cuộc chiến ở Ukraine nổ ra năm 2022, khi các lệnh trừng phạt do Mỹ và EU áp dụng đã cắt Nga khỏi hệ thống tài chính phương Tây.

Theo dữ liệu của ngân hàng trung ương Trung Quốc, CIPS đã gần như tăng gấp đôi khối lượng và giá trị giao dịch hằng ngày kể từ cuộc chiến ở Ukraine.

Chi Lo, chiến lược gia thị trường tại BNP Paribas Asset Management ở Hong Kong, nhận định: "Mỹ đang tỉnh ngộ trước thực tế. Đồng Nhân dân tệ giờ đây đang trở thành một lực lượng mà họ không thể phớt lờ".

Tóm lại, dù Tổng thống Trump cho biết cuộc điều tra đối với ông Powell không liên quan đến những bất đồng về việc hạ lãi suất, và các động thái kinh tế của ông có thể củng cố đồng USD nếu thành công, nhưng lo ngại về sự can thiệp chính trị vào Fed vẫn là một mối đe dọa tiềm tàng đối với niềm tin toàn cầu vào hệ thống tài chính Mỹ.