“Đòn phản công” sau nhiều năm im lặng

Trong nhiều năm kể từ khi được chọn dẫn dắt ngân hàng trung ương Mỹ, Chủ tịch Jerome Powell thường phản ứng với những lời chỉ trích gay gắt của Tổng thống Donald Trump bằng cách tránh leo thang căng thẳng.

Sự im lặng đó đã bị phá vỡ vào tối 11/1. Trong một video bất thường kéo dài hai phút, ông Powell cáo buộc rằng chính quyền ông Trump đang sử dụng lời đe doạ truy tố hình sự để gây áp lực buộc Fed phải giảm lãi suất.

Ông Powell coi cuộc điều tra của Bộ Tư pháp không khác gì một thách thức trực diện đối với khả năng hoạt động độc lập khỏi áp lực chính trị của Fed.

Trát triệu tập đến vào cuối ngày 9/1. Ông Powell, một luật sư được đào tạo bài bản, đã dành cả cuối tuần để họp cùng các cố vấn, cân nhắc cách đáp trả.

Thông qua đoạn video công bố hai ngày sau đó, người đứng đầu ngân hàng trung ương Mỹ đã phát đi một thông điệp rõ ràng: ông sẽ không cho phép cuộc điều tra diễn ra trong câm lặng.

Một cuộc điều tra hình sự đối với một chủ tịch Fed đương nhiệm là chưa từng có tiền lệ. Và thông điệp của ông Powell cũng vậy. Nó được gói gọn trong sự thẳng thắn mà nhiều năm qua ông thường lảng tránh.

“Lời đe doạ truy tố hình sự là hệ quả khi Fed thiết lập lãi suất dựa trên đánh giá tốt nhất của chúng tôi về những gì sẽ mang lại lợi ích cho công chúng, chứ không phải theo sở thích của tổng thống”, ông tuyên bố.

“Mối đe doạ mới này không liên quan đến vai trò giám sát của Quốc hội. Fed, thông qua điều trần và các tiết lộ công khai khác, đã hết sức nỗ lực thông báo cho Quốc hội về dự án cải tạo trụ sở. Đó chỉ là những cái cớ”, ông tiếp tục.

Lần đầu tiên, ông công khai cáo buộc chủ nhân Nhà Trắng đang cố giành quyền kiểm soát Fed. Điều nhà lãnh đạo Fed lo sợ là trong tương lai, lãi suất sẽ được ấn định dựa trên “áp lực chính trị hoặc sự đe doạ” thay vì nhu cầu của nền kinh tế.

Cuộc chiến pháp lý lần này tập trung vào cáo buộc của chính quyền ông Trump về những sai phạm trong dự án cải tạo trụ sở Fed và lời điều trần mà ông Powell đưa ra trước Ủy ban Ngân hàng Thượng viện vào tháng 6 năm ngoái.

Theo một báo cáo của tổng thanh tra Fed, tính đến tháng 2/2025, dự án cải tạo các toà nhà cũ kỹ của ngân hàng trung ương đã tiêu tốn tổng cộng 2,4 tỷ USD, vượt dự toán ban đầu gần 600 triệu USD.

Trong một cuộc phỏng vấn với NBC News vào tối 11/1, Tổng thống Trump nói ông không hay biết về trát triệu tập của Bộ Tư pháp và các cuộc điều tra hình sự sẽ không liên quan đến những bất đồng về lãi suất giữa Nhà Trắng và ông Powell.

Một ngày sau, Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt nhấn mạnh với các phóng viên rằng ông Trump không ra lệnh điều tra. Mặt khác, nữ quan chức vẫn lên tiếng bảo vệ quyền chỉ trích ngân hàng trung ương của ông Trump.

Cuộc phản công có thể chưa dừng lại

Nhiệm kỳ chủ tịch Fed của ông Powell dự kiến sẽ kết thúc vào tháng 5 năm nay, nhưng ông có thể giữ chức thống đốc Fed đến tháng 1/2028, tiếp tục tham gia hoạch định chính sách tiền tệ.

Nếu đẩy ông Powell ra khỏi Fed, ông Trump có thể đưa hai người mới vào, một lãnh đạo Fed và một giữ vai trò thống đốc. Chiến lược này có thể dễ dàng đẩy lãi suất chuẩn đi xuống hơn so với trong kịch bản ông Powell vẫn ở lại.

Có lẽ tính toán của chính quyền ông Trump là như vậy, nhưng chưa chắc ông Powell sẽ rút lui như Nhà Trắng mong muốn. Ngược lại, những động thái leo thang mới nhất có khả năng sẽ thúc đẩy ông Powell tiếp tục cuộc phản công.

Thay vì ra đi trong im lặng, ông Powell có thể lựa chọn ở lại Fed và dẫn dắt một cuộc phản kháng chống lại người kế nhiệm - một ứng viên nhiều khả năng sẽ thúc đẩy mong muốn hạ lãi suất của ông Trump bất chấp tình hình kinh tế.

Ông Donald Kohn, Phó Chủ tịch Fed trong cuộc khủng hoảng tài chính năm 2008, cũng nhận định tương tự. Trong cuộc phỏng vấn mới đây với Bloomberg, ông Kohn nói: “Chà, chuyện này có thể khiến ông Powell tiếp tục ở lại”.

“Họ nghĩ rằng họ đang ép ông ấy ra đi. Tôi nghĩ thông điệp ông ấy gửi đến họ hôm qua trong video là ‘Không, các người không thể ép tôi ra đi, tôi sẽ không đi đâu cả, tôi sẽ chiến đấu đến cùng. Tôi sẽ không để các người phá hoại thể chế này’”, cựu quan chức Fed diễn giải.

Ở diễn biến khác, cuộc điều tra hình sự nhắm vào ông Powell cũng có thể gây hại cho nỗ lực bổ nhiệm chủ tịch Fed mới của chính quyền ông Trump. Ngay lúc này, chính các nghị sĩ cùng đảng với ông Trump đang lên tiếng phản đối dữ dội nhất.

Thượng nghị sĩ Đảng Cộng hoà Thom Tillis - thành viên quan trọng thuộc Ủy ban Ngân hàng Thượng viện - tuyên bố sẽ phản đối bất kỳ ứng viên Fed nào cho đến khi đám mây pháp lý trên đầu ông Powell được giải quyết.

Hai thành viên Đảng Cộng hoà khác trong Ủy ban Ngân hàng Thượng viện cũng lên tiếng phản đối là Dave McCormick và Kevin Cramer. Bản thân ông McCormick không tin ông Powell có tội.

Giờ đây, tất cả ứng viên chủ tịch Fed của ông Trump - bao gồm cố vấn thân cận Kevin Hassett - đều gặp trở ngại tại Thượng viện. Để trở thành lãnh đạo Fed, ứng viên cần được Thượng viện phê chuẩn. Thiếu sự ủng hộ từ các nghị sĩ Đảng Cộng hoà, cánh cửa sẽ hẹp dần.

Ngay cả một số thành viên cấp cao trong chính quyền ông Trump cũng không đồng tình. Theo CNN, Bộ trưởng Bộ Tài chính Scott Bessent nói với một số người rằng ông không hài lòng với cuộc điều tra và lo ngại quyết định đó sẽ tác động tiêu cực đến thị trường.

Và, ngay cả trong kịch bản ứng viên chủ tịch Fed của ông Trump được Thượng viện phê chuẩn, hành trình lãnh đạo của người này tại ngân hàng trung ương Mỹ cũng có thể không dễ dàng.

Đó là vì Fed đang rơi vào một tình huống nhạy cảm, khi hai nhiệm vụ chính của các nhà hoạch định chính sách mâu thuẫn nhau: lạm phát vẫn duy trì trên mức mục tiêu 2%, trong khi thị trường lao động đang suy yếu.

Fed đã cắt giảm lãi suất ba lần liên tiếp kể từ tháng 9 năm ngoái, qua đó đưa chi phí đi vay liên ngân hàng xuống phạm vi mục tiêu 3,5 - 3,75%.

Song, các động thái đó lại đi kèm với những bất đồng nội bộ bất thường. Điều này cho thấy ngay cả một chủ tịch Fed được đồng nghiệp kính trọng như ông Powell cũng không đạt được sự đồng thuận tuyệt đối.

Nếu vậy, một nhà lãnh đạo gặp sự phản đối ngay từ những ngày còn đề cử liệu có thể thống nhất nội bộ Fed hay không?

Đó là còn chưa kể đến việc nhiều quan chức Fed đang muốn tạm ngừng hạ lãi suất để theo dõi các dữ liệu kinh tế mới, trong khi ứng viên chủ tịch Fed của ông Trump khả năng cao sẽ muốn giảm nhanh, giảm mạnh lãi suất.