Theo báo cáo “Market Waves – Làn sóng IPO thứ ba và lịch sử các đợt huy động vốn trên thị trường chứng khoán Việt Nam” của BSC Research, thị trường chứng khoán Việt Nam từng ghi nhận hai làn sóng IPO lớn trong hơn một thập kỷ qua, trước khi bước vào giai đoạn trầm lắng kéo dài và hiện nay là sự quay trở lại của làn sóng thứ ba.

Hai làn sóng đầu tiên và khoảng trống nhiều năm

Làn sóng IPO thứ nhất diễn ra trong giai đoạn 2007–2009, gắn với thời kỳ đầu phát triển của thị trường chứng khoán Việt Nam. Quy mô các thương vụ IPO khi đó còn tương đối nhỏ, mang tính thử nghiệm, nhưng đóng vai trò đặt nền móng cho sự hình thành và mở rộng của thị trường vốn.

Làn sóng IPO thứ hai quay trở lại từ năm 2016 và đạt đỉnh trong giai đoạn 2017–2018, với cao trào vào năm 2018. Riêng trong năm này, tổng giá trị IPO trên thị trường chứng khoán Việt Nam đạt khoảng 73.500 tỷ đồng, mức cao nhất trong lịch sử.

Hoạt động IPO giai đoạn này tập trung chủ yếu/đăng ký giao dịch, với hàng loạt thương vụ quy mô lớn thuộc nhóm ngân hàng, bất động sản và doanh nghiệp Nhà nước, như TCB, VHM, VRE, VPB, HDB, BSR, POW hay OIL... Động lực của làn sóng này đến từ môi trường vĩ mô thuận lợi, dòng vốn ngoại tích cực và tiến trình cổ phần hóa, thoái vốn doanh nghiệp Nhà nước được đẩy mạnh.

Sau giai đoạn cao trào, hoạt động IPO nhanh chóng suy giảm. Từ năm 2019 đến 2022, số lượng và quy mô IPO sụt giảm rõ rệt khi Luật Chứng khoán sửa đổi siết chặt điều kiện chào bán và niêm yết, trong khi thị trường trải qua nhiều biến động. Trong giai đoạn này, doanh nghiệp có xu hướng chuyển sang các kênh huy động vốn khác như phát hành riêng lẻ hoặc chào bán cổ phần cho cổ đông hiện hữu, thay vì thực hiện IPO.

Làn sóng IPO thứ ba và sự đổi vai của công ty chứng khoán

BSC Research đánh giá từ năm 2025, thị trường bắt đầu ghi nhận sự gia tăng trở lại của hoạt động IPO và niêm yết, mở ra làn sóng IPO thứ ba, được kỳ vọng diễn ra trong giai đoạn 2025–2027.

Bối cảnh của làn sóng này gắn với nhiều yếu tố mới, trong đó có kỳ vọng Việt Nam được FTSE Russell nâng hạng lên thị trường mới nổi thứ cấp, dự kiến có hiệu lực từ năm 2026, cùng với các cải cách về hạ tầng và khung pháp lý của thị trường chứng khoán.

Điểm khác biệt đáng chú ý của làn sóng IPO thứ ba nằm ở cơ cấu ngành dẫn dắt. Thay vì ngân hàng hay bất động sản như giai đoạn 2016–2018, các công ty chứng khoán lại nổi lên là nhóm đi đầu trong các thương vụ IPO và tăng vốn.

Theo thống kê, riêng năm 2025, thị trường ghi nhận ba công ty chứng khoán thực hiện IPO, với tổng giá trị huy động vượt 35.000 tỷ đồng. Tính chung cả năm, tổng giá trị tăng vốn toàn thị trường vượt 106.000 tỷ đồng, trong đó nhóm dịch vụ tài chính chiếm tỷ trọng đáng kể.

Báo cáo của BSC Research cho thấy sự nổi lên của các công ty chứng khoán trong làn sóng IPO thứ ba gắn với đặc thù hoạt động của nhóm trung gian tài chính. Khi thanh khoản thị trường cải thiện, nhu cầu vốn cho hoạt động cho vay ký quỹ, đầu tư tự doanh và phát triển sản phẩm tăng lên, kéo theo yêu cầu mở rộng quy mô vốn.

Trong bối cảnh đó, IPO và tăng vốn trở thành một trong những kênh huy động quan trọng của các công ty chứng khoán.

Bên cạnh yếu tố hoạt động, kỳ vọng nâng hạng thị trường cũng được xem là động lực thúc đẩy các công ty chứng khoán chuẩn bị sớm về quy mô và chuẩn mực. Việc nâng hạng không chỉ liên quan đến dòng vốn đầu tư, mà còn đặt ra yêu cầu cao hơn đối với năng lực của các định chế trung gian, từ vốn điều lệ, quản trị doanh nghiệp đến mức độ minh bạch thông tin. Trong bối cảnh này, IPO và niêm yết được coi là bước đi phù hợp để các công ty chứng khoán củng cố nền tảng và đáp ứng các yêu cầu mới của thị trường.

Ngoài ra, báo cáo cũng ghi nhận áp lực cạnh tranh nội ngành ngày càng gia tăng. Số lượng công ty chứng khoán trên thị trường ở mức cao, trong khi cuộc đua giành thị phần môi giới, cho vay và khách hàng tổ chức diễn ra ngày càng gay gắt. Điều này khiến nhu cầu tăng vốn và nâng cao năng lực tài chính trở nên rõ rệt hơn trong giai đoạn hiện nay.

Hiệu ứng thu hút thanh khoản

Một điểm được nhấn mạnh là các đợt IPO và huy động vốn quy mô lớn thường đi kèm với hiện tượng hút thanh khoản khỏi thị trường thứ cấp trong ngắn hạn. Thống kê cho thấy sau những giai đoạn huy động vốn lớn, thanh khoản thị trường thường suy giảm trong khoảng một đến ba tháng, trước khi dần ổn định trở lại. Dòng tiền có xu hướng dịch chuyển từ giao dịch cổ phiếu sang tham gia IPO hoặc các đợt phát hành mới.

Hiệu ứng này giúp lý giải vì sao trong một số thời điểm, thị trường có thể rung lắc hoặc giao dịch kém sôi động, ngay cả khi hoạt động IPO diễn ra tích cực và triển vọng trung, dài hạn được đánh giá khả quan hơn.

IPO là hệ quả của chu kỳ, không phải điểm khởi đầu

Ở góc nhìn tổng thể, BSC Research cho rằng thị trường chứng khoán Việt Nam đang bước vào chu kỳ tăng giá mới, với sự hỗ trợ từ chính sách vĩ mô, dòng tiền trong nước và kỳ vọng nâng hạng. Trong bức tranh đó, làn sóng IPO thứ ba, với vai trò nổi bật của các công ty chứng khoán, được xem là hệ quả của bối cảnh thị trường và chu kỳ vốn, hơn là yếu tố khởi phát xu hướng.

Dù vậy, các chuyên gia cũng lưu ý làn sóng IPO không đồng nghĩa mọi thương vụ đều mang lại hiệu quả như nhau. Khả năng hấp thụ vốn của thị trường, mức độ cạnh tranh trong từng ngành và chất lượng của từng doanh nghiệp vẫn là những yếu tố quyết định trong trung và dài hạn.

Với nhà đầu tư, việc các công ty chứng khoán đồng loạt IPO có thể được coi là một tín hiệu về bối cảnh và kỳ vọng của thị trường, song vẫn cần được nhìn nhận một cách chọn lọc và thận trọng.