Năm 2026 có thể trở thành một năm bùng nổ kỷ lục của các IPO (các đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng), nhưng động lực không nằm ở châu Âu.

Sự xuất hiện của các ‘ông lớn’ Mỹ khiến phần còn lại của thị trường IPO gần như mờ nhạt, phơi bày một thực tế không thể chối cãi: dòng vốn và sự chú ý của nhà đầu tư toàn cầu đang tập trung hoàn toàn vào Mỹ, nơi các cơ hội khổng lồ đang diễn ra.

Tin đồn về các IPO đình đám đã bắt đầu xuất hiện, với những cái tên có khả năng trở thành những công ty đại chúng lớn nhất thế giới: SpaceX, OpenAI, Anthropic và nhiều cái tên khác được cho là đang chuẩn bị gọi vốn hàng chục tỷ USD.

Quy mô của các thương vụ này thật đáng kinh ngạc. Theo MainFT, SpaceX đang sắp xếp một đợt bán cổ phiếu thứ cấp, dự kiến định giá công ty lên tới 800 tỷ USD, mở đường cho một IPO có khả năng vượt qua Saudi Aramco năm 2019 để trở thành thương vụ niêm yết lớn nhất lịch sử.

OpenAI được cho là nhắm mức định giá từ 750 tỷ USD trở lên trong vòng gọi vốn hiện tại, trong khi Anthropic đang đàm phán với mức định giá dự kiến vượt 300 tỷ USD.

Các “ông lớn” như Databricks và Canva cũng được cho là đang cân nhắc niêm yết. Thậm chí còn có tin đồn rằng hai ‘gã khổng lồ’ trong lĩnh vực tài chính nhà ở Mỹ, Fannie Mae và Freddie Mac, có thể được tư nhân hóa trở lại thông qua niêm yết trên thị trường chứng khoán.

Nếu chỉ một phần nhỏ trong số các thương vụ này thành hiện thực, chúng sẽ chiếm sóng tin tức toàn cầu và buộc dòng vốn dịch chuyển mạnh mẽ, có thể ảnh hưởng tới gần như mọi thị trường khác.

Những thương vụ này hút dòng tiền trong nhiều tháng và chiếm trọn khả năng tập trung tinh thần của giới đầu tư, để lại rất ít không gian cho các công ty tầm trung, hay những thương vụ “chỉ thú vị” mà không phải “thiết yếu.”

Đối với châu Âu, làn sóng IPO khổng lồ từ Mỹ càng lộ rõ sự chẩn đoán sai về vấn đề cốt lõi của thị trường vốn nội địa. Tại London, Frankfurt và Paris, các cuộc tranh luận vẫn dừng ở vấn đề kỹ thuật: minh bạch thông tin, tỷ lệ cổ phiếu tự do giao dịch,...

Những cải cách này cần thiết nhưng chỉ xử lý phần “hệ thống ống dẫn”, không giải quyết dòng chảy vốn thực tế.

Trước đây, nhiều doanh nghiệp châu Âu tin rằng niêm yết tại New York sẽ giúp họ hưởng định giá theo chuẩn Mỹ, tận dụng lợi thế địa lý. Nhưng thực tế khiến họ thất vọng.

Các tên tuổi như Birkenstock (biểu tượng giày Đức) hay công ty công nghệ tài chính Klarna (Thuỵ Điển) đều chọn niêm yết tại Mỹ nhưng gặp khó khăn trong việc duy trì giá IPO.

Thị trường Mỹ tuy thanh khoản dồi dào, nhưng cũng đòi hỏi sức hút và tầm nhìn cực lớn. Với một doanh nghiệp ngoại quốc, rủi ro bị “ngó lơ” trong thị trường Mỹ đông đúc là rất lớn, trừ khi công ty đó được coi là “phải có trong danh mục đầu tư”.

So sánh với thập niên 1990 cho thấy bức tranh hiện tại càng rõ ràng. Thời kỳ đó, các IPO của châu Âu thực sự là sự kiện lớn, chủ yếu nhờ cổ phần hóa các doanh nghiệp chủ lực quốc gia thuộc các ngành viễn thông, tiện ích và dịch vụ tài chính - những tài sản chiến lược, quy mô lớn và có vị thế thống lĩnh thị trường.

Ngày nay, châu Âu vẫn tạo ra những công ty chất lượng cao trong các lĩnh vực chuyên biệt như khoa học đời sống hay tự động hóa công nghiệp, nhưng hiếm khi tạo ra câu chuyện hấp dẫn toàn cầu như nhiều IPO công nghệ Mỹ.

Nếu năm 2026 thực sự trở thành năm của các "ông lớn" Mỹ, mọi nỗ lực của châu Âu về quy định niêm yết sẽ giống như sửa ống nước trong khi dòng sông vốn đã đổi hướng.

Vấn đề không phải là nơi các công ty châu Âu niêm yết, mà là tại sao chỉ có rất ít công ty châu Âu lọt vào danh sách “phải sở hữu” của nhà đầu tư toàn cầu ngay từ đầu.