Ngân hàng Nhà nước (NHNN) vừa công bố phương án mua USD giao ngay với tỷ giá 25.500 đồng/USD, dự kiến triển khai từ ngày 11/11/2026, vào thứ Hai và thứ Tư hằng tuần. Giao dịch dành cho các tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài có trạng thái ngoại tệ dương, với khối lượng mua tối đa đủ để đưa trạng thái này về mức cân bằng.

Động thái trên diễn ra khi tỷ giá USD/VND trên thị trường liên ngân hàng hạ nhiệt, trong khi nhu cầu vốn bằng tiền đồng của hệ thống ngân hàng vẫn chịu áp lực. Theo giới phân tích, việc NHNN chuyển sang mua ngoại tệ giao ngay có thể mở thêm một kênh cung ứng thanh khoản, hỗ trợ các tổ chức tín dụng cân đối nguồn vốn trong những tháng cuối năm.

Nguồn tiền mới có giúp ngân hàng giảm áp lực vốn?

Nhận định về chính sách mới, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính – Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng điều đáng quan tâm không chỉ là mức giá NHNN đưa ra, mà còn nằm ở cách thức tiền đồng được bổ sung vào hệ thống.

Theo ông Huy, khi một ngân hàng bán USD cho NHNN, lượng ngoại tệ được chuyển về nhà điều hành, còn ngân hàng thương mại nhận lại khoản thanh toán bằng VND. Đây là giao dịch mua bán giao ngay, không có lịch hoàn trả tiền đồng gắn với giao dịch như nghiệp vụ hoán đổi ngoại tệ kỳ hạn sáu tháng trước đó.

Sự khác biệt này có ý nghĩa đối với việc cân đối nguồn vốn của các tổ chức tín dụng. Thay vì phải tính toán thời điểm hoàn trả khoản tiền nhận được từ nghiệp vụ hoán đổi, ngân hàng có thêm nguồn VND không gắn với nghĩa vụ hoàn trả theo kỳ hạn của giao dịch mua ngoại tệ.

Ông Huy đánh giá trong điều kiện cung cầu ngoại tệ thuận lợi, NHNN có thể đồng thời bổ sung dự trữ ngoại hối và hỗ trợ khả năng thanh toán của các ngân hàng, nhất là trong giai đoạn nhu cầu vốn cuối năm gia tăng.

Tuy nhiên, chuyên gia lưu ý số tiền thực tế được bổ sung không chỉ phụ thuộc vào lượng USD NHNN mua vào. Các hoạt động điều tiết thanh khoản khác của nhà điều hành cũng quyết định quy mô tiền đồng còn lại trong hệ thống.

Nếu nguồn vốn ngắn hạn bớt căng thẳng, lãi suất vay mượn trên thị trường liên ngân hàng có thể ổn định hơn. Dù vậy, khả năng giảm lãi suất huy động và cho vay đối với khách hàng không diễn ra tức thì.

Theo ông Huy, mỗi ngân hàng vẫn phải cân đối giữa nhu cầu tín dụng và tốc độ tăng tiền gửi, đồng thời tính đến kỳ hạn nguồn vốn cũng như mức độ rủi ro của các khoản vay. Vì thế, việc đánh giá tác động chính sách cần dựa trên diễn biến chi phí vốn qua nhiều tuần, thay vì chỉ quan sát một vài phiên giao dịch.

Những nhận định này được đưa ra trong bối cảnh lãi suất liên ngân hàng có dấu hiệu tăng trở lại. Theo báo cáo cập nhật vĩ mô ngày 10/11 của Chứng khoán An Bình (ABS), lãi suất VND qua đêm tăng từ 3,7% ngày 3/11 lên 4,6% ngày 9/11.

Cùng giai đoạn, dư nợ nghiệp vụ thị trường mở (OMO) tăng từ 116.381 tỷ đồng lên 124.862 tỷ đồng, phản ánh nhu cầu vốn ngắn hạn của hệ thống vẫn hiện hữu.

ABS cho rằng việc mua USD giao ngay có thể bổ sung nguồn VND không gắn kỳ hạn hoàn trả, khác với nguồn vốn OMO phải đáo hạn hoặc khoản tiền nhận được từ các giao dịch hoán đổi ngoại tệ.

Kịch bản 153.000 tỷ đồng và triển vọng lãi suất

Để lượng hóa tác động, ABS xây dựng ba kịch bản về quy mô NHNN mua ngoại tệ đến ngày 31/3/2027, tương ứng với các mức cung ứng tiền đồng khác nhau.

Ở kịch bản thấp, nếu NHNN mua 2 tỷ USD, hệ thống ngân hàng sẽ nhận khoảng 51.000 tỷ đồng. Với kịch bản cơ sở 6 tỷ USD, lượng VND được thanh toán đạt 153.000 tỷ đồng. Trường hợp mua 10 tỷ USD, con số tương ứng lên tới 255.000 tỷ đồng.

Đáng chú ý, quy mô 153.000 tỷ đồng trong kịch bản cơ sở tương đương khoảng 123% dư nợ OMO tại thời điểm báo cáo. Nếu kịch bản cao xảy ra, tỷ lệ này tăng lên 204%.

Từ các giả định trên, ABS nhận định NHNN có thể giảm quy mô chào vốn qua OMO khi lượng tiền đồng được cung ứng từ hoạt động mua ngoại tệ đủ lớn. Trong kịch bản cơ sở, lãi suất liên ngân hàng qua đêm có khả năng trở về vùng 3-4%/năm.

Tuy nhiên, đây mới là dự báo của đơn vị phân tích, không phải lượng tiền NHNN đã thực tế đưa vào hệ thống. Việc mua ngoại tệ còn phụ thuộc vào diễn biến tỷ giá và lượng USD các ngân hàng sẵn sàng bán.

Theo ABS, tại ngày 9/11, tỷ giá liên ngân hàng ở mức 25.547 đồng/USD, chỉ cao hơn giá mua của NHNN khoảng 0,18%. Khoảng cách này có thể khiến khối lượng giao dịch trong những phiên đầu chưa lớn.

Bên cạnh mục tiêu thanh khoản, ABS đánh giá hoạt động mua ngoại tệ còn tạo điều kiện phục hồi dự trữ ngoại hối. Theo ba kịch bản, dự trữ có thể tăng lên lần lượt 89,6 tỷ USD, 93,6 tỷ USD và 97,6 tỷ USD.

Dẫu vậy, mức bao phủ nhập khẩu trong kịch bản cao nhất cũng chỉ đạt khoảng 2,07 tháng, cho thấy nhu cầu bổ sung dự trữ ngoại hối vẫn hiện hữu.

Một yếu tố có thể hạn chế dư địa nới lỏng thanh khoản là lạm phát. ABS dẫn số liệu CPI tháng 10 tăng 5,09% so với cùng kỳ, cao hơn mục tiêu khoảng 4,5%, khiến nhà điều hành phải cân nhắc giữa hỗ trợ thanh khoản và ổn định kinh tế vĩ mô.

Đơn vị phân tích dự báo NHNN sẽ duy trì lãi suất điều hành, kết hợp mua ngoại tệ và OMO, đồng thời có thể trung hòa một phần lượng tiền cung ứng bằng cách để các khoản OMO đáo hạn.

Trở lại vấn đề lãi suất ngân hàng, ông Nguyễn Quang Huy cho rằng sự cải thiện thanh khoản ngắn hạn có thể tạo điều kiện ổn định chi phí vốn, nhưng việc giảm lãi suất huy động và cho vay còn phụ thuộc vào khả năng cân đối vốn của từng tổ chức tín dụng.

Theo đó, tác động thực tế của phương án mua USD cần tiếp tục được theo dõi qua khối lượng giao dịch, diễn biến lãi suất liên ngân hàng, tỷ giá và hoạt động điều tiết tiền tệ trong những tuần tới.