Trong một nỗ lực hồi sinh những đoàn lữ hành lạc đà thủa xưa, mạng lưới đường bộ, đường sắt và cảng biển tại Saudi Arabia, UAE và Oman đã được chuyển đổi thành tuyến hậu cần khẩn cấp, giúp dòng chảy thương mại thoát khỏi “gọng kìm” tại Eo biển Hormuz.

Ngay sau khi xung đột bùng phát giữa Mỹ - Israel và Iran, Bob Wilt, CEO của tập đoàn khai khoáng quốc gia Saudi Arabia (Maaden), đã lập tức cử đội ngũ quản lý đến các cảng biển Đỏ. Chỉ trong hai tuần, ông đã huy động thành công mạng lưới đường sắt và xe tải để vận chuyển phân bón xuyên quốc gia.

Chìa khóa của chiến dịch này là một lực lượng xe tải khổng lồ hoạt động xuyên ngày đêm. “Từ 600 chiếc ban đầu, con số vọt lên 1.600 rồi 2.000; hiện tại chúng tôi có 3.500 xe tải chạy liên tục từ vùng Vịnh đến Biển Đỏ”, ông Wilt cho biết. Vị CEO gốc Mỹ này khẳng định Maaden sẽ giải quyết xong lượng hàng tồn kho vào cuối tháng 5. Nỗ lực này đang góp phần đáng kể trong việc xoa dịu tình trạng thiếu hụt phân bón đang đe dọa an ninh lương thực toàn cầu.

Cuộc chiến tiêu hao kinh tế

Khi các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran vẫn rơi vào bế tắc, cuộc xung đột đã biến thành một cuộc chiến tiêu hao về kinh tế. Mỗi chuyến hàng băng qua sa mạc thành công đều làm giảm bớt áp lực từ việc đóng cửa eo biển, giúp chính phủ các nước vùng Vịnh có thêm thời gian để xoay chuyển cục diện trên bàn thương lượng.

Các tuyến đường bộ này là một phần của kế hoạch vẽ lại bản đồ logistics khu vực, tái định hướng dòng chảy thương mại rời xa vùng Vịnh vốn đang đầy rủi ro. Những ông lớn vận tải biển như MSC và Maersk hiện cũng đang chuyển sang vận chuyển hàng hóa bằng xe tải xuyên bán đảo Ả Rập. Mặc dù đường bộ không thể thay thế hoàn toàn năng lực của đường biển hay cạnh tranh về chi phí, nhưng nó đã trở thành bộ giảm xóc thiết yếu, duy trì thương mại và giúp kiềm chế lạm phát toàn cầu.

Chuỗi siêu thị Spinneys tại UAE thậm chí đã điều động các đoàn xe tải chở thực phẩm từ Anh, vượt qua Tây Âu, Ai Cập và Saudi Arabia, trong hành trình 16 ngày để đưa hàng đến Dubai. Trong khi đó, Etihad Rail Freight vừa thực hiện chuyến vận tải ô tô bằng đường sắt đầu tiên tại UAE, chuyển hàng trăm chiếc Nissan từ bờ biển phía Đông sang Abu Dhabi.

Trong nhiều thập kỷ, các nhà sản xuất vùng Vịnh luôn ưu tiên tốc độ và quy mô thông qua Eo biển Hormuz. Cuộc chiến lần này đã phơi bày rủi ro của việc xây dựng hệ thống chỉ dựa vào một điểm nghẽn duy nhất.

Cảng nhỏ Khor Fakkan của UAE vốn chỉ là một trạm trung chuyển ít tiếng tăm, nay đột ngột trở thành “phao cứu sinh”. Lưu lượng xe tải tại đây đã tăng vọt từ 100 xe lên 7.000 xe mỗi ngày. Gulftainer, đơn vị vận hành cảng, đã phải thuê thêm 900 nhân viên chỉ trong hai tuần để xử lý lượng container tăng từ 2.000 lên 50,000 chiếc mỗi tuần.

“Nó giống như việc bạn phải tập hợp cả một dàn nhạc ngay trong đêm để chơi bản giao hưởng của Mozart vậy”, Farid Belbouab, CEO của Gulftainer ví von.

Tương lai mới cho vùng Biển Đỏ

Đối với Maaden, cuộc khủng hoảng là bài kiểm tra năng lực cung ứng trên quy mô toàn cầu. Saudi Arabia đang định hướng Maaden trở thành nhà xuất khẩu phosphate lớn thứ ba thế giới - một nguyên liệu khai thác từ sa mạc nhưng trước đây luôn phải đi qua eo biển để xuất khẩu.

Việc vận chuyển nguyên liệu xuyên sa mạc tuy không hiệu quả về mặt chi phí do nhiều xe tải phải chạy rỗng chiều về, nhưng ông Wilt khẳng định giá hàng hóa tăng vọt đã bù đắp cho chi phí vận chuyển đắt đỏ này. Hiện tại, các lô hàng phosphate từ cảng Yanbu ở Biển Đỏ đã cập bến Djibouti, Thái Lan và Argentina.

“Chúng tôi không hề lập kế hoạch cho kịch bản này”, ông Wilt thừa nhận. Tuy nhiên, sau khi chứng minh được khả năng ứng biến, ông đang xem xét việc tái cấu trúc hoạt động của công ty để biến tuyến đường Biển Đỏ thành một hành lang xuất khẩu vĩnh viễn.

Các nhà phân tích tại công ty nghiên cứu hàng hóa CRU từng hoài nghi về khả năng đưa sản phẩm của Saudi Arabia ra thị trường trong thời chiến. Thế nhưng, chứng kiến thực tế hiện nay, Peter Harrisson, chuyên gia tại CRU, đã phải thốt lên rằng đây chính là một “phép màu logistics của Saudi Arabia”.