Chỉ vài ngày sau khi liên quân Mỹ-Israel không kích Iran, Anthony Reid ngồi trong căn nhà tại Dallas, tự hỏi liệu một cú sốc năng lượng có thể kéo sập kinh tế toàn cầu có phải là thời điểm vàng để thực hiện một cú tất tay.

Reid nhìn chằm chằm vào màn hình điện thoại, cân nhắc việc dồn toàn bộ tiền tiết kiệm vào cổ phiếu Robinhood. Anh có lý do để do dự. Đó là một khoản tiền quá lớn đối với một tài xế giao hàng Amazon 30 tuổi còn chân ướt chân ráo bước vào thị trường.

Hơn nữa, sự gián đoạn nguồn cung dầu thô do chiến sự tại Iran hoàn toàn có thể thổi bùng lạm phát và “nghiền nát” các danh mục đầu tư.

Thế nhưng, Reid - người cha của hai đứa trẻ - cũng thuộc lòng tôn chỉ: Thời điểm tốt nhất để xuống tiền là khi đám đông đang hoảng loạn. “Kệ nó đi,” anh nhớ lại khoảnh khắc đó và dứt khoát nhấn nút “Mua”.

Khi thị trường “miễn nhiễm” với nỗi sợ

Thông thường, tin xấu là tin xấu. Đôi khi, tin xấu lại được diễn dịch thành tin tốt. Nhưng hiện tại, chúng ta đang ở trong một trạng thái khác: Tin xấu thậm chí còn không lọt nổi vào “tầm ngắm” của nhà đầu tư.

Từ các tay lướt sóng trong ngày đến các quỹ đầu cơ khổng lồ, tất cả đều đang lao vào cổ phiếu với tốc độ chóng mặt và không ngại gia tăng đòn bẩy rủi ro. Những người thận trọng có thừa lý do để bi quan: Eo biển Hormuz vẫn đang bị phong tỏa, các tàu chở dầu chưa thể lưu thông. Hai phía vẫn không ngừng tung ra những lời đe dọa đanh thép khi vòng đàm phán hòa bình bị đình trệ.

Bất chấp tất cả, ba chỉ số chính của chứng khoán Mỹ đã xóa sạch đà giảm thời hậu chiến và bắt đầu thiết lập những đỉnh cao mới. Nhóm Magnificent 7 đã kịp “bỏ túi” 2.500 tỷ USD giá trị vốn hóa chỉ trong vỏn vẹn 8 ngày. Những cổ phiếu vốn đã “nguội lạnh” như Allbirds bỗng dưng tăng vọt gần 600% chỉ sau một đêm, đơn giản chỉ vì họ vừa gắn thêm nhãn dán “AI” vào mô hình kinh doanh.

Sự tách rời khỏi thực tại

Giới phân tích cảnh báo thị trường đang bị lôi kéo bởi các thuật toán săn đuổi động lượng (momentum) và tâm lý đặt cược “chỉ sống một lần” (YOLO). Hệ quả là giá cổ phiếu đang dần mất kết nối với thực tại, hoặc ít nhất là đang “giả điếc” trước những xung đột địa chính trị.

Đồng thời, phố Wall đang đặt một niềm tin tuyệt đối rằng: Thị trường chính là chiếc gông kìm đối với ông Trump. Họ tin rằng ông sẽ làm mọi cách để ngăn chặn một đợt bán tháo, kể cả việc phải đính chính lại những phát ngôn ngông cuồng trên mạng xã hội trước đó.

“Các nhà đầu tư kỳ cựu tin rằng đợt tăng giá này là minh chứng cho triết lý cổ điển: Hãy bám trụ thị trường ngay cả khi bão tố. Những rủi ro ngắn hạn chẳng thể làm lu mờ sức mạnh nội tại của nền kinh tế Mỹ - một thực thể đã tôi luyện qua hàng loạt cuộc khủng hoảng nhờ sự hậu thuẫn từ Washington”.

Sean Lambert, một “cá mập” trên thị trường phái sinh dầu mỏ, chia sẻ về biểu tượng bánh “taco” xuất hiện dày đặc trong nhóm Slack của mình. Đó là mật hiệu cho chiến thuật “Trump Always Chickens Out” (Trump luôn chùn bước) - niềm tin rằng vị Tổng thống này sẽ luôn xuống nước vào phút chót để cứu vãn giá cổ phiếu.

Tại văn phòng ở Manhattan, các nhà giao dịch làm việc miệt mài bên 6 màn hình máy tính, nơi mỗi biến động nhỏ của dòng chảy năng lượng thế giới có thể định đoạt số phận hàng triệu USD. Khi giá dầu nhảy vọt 31% vào một đêm, rồi lại lao dốc ngay sau một dòng tweet của Trump, Lambert nhận ra rằng: Thực hay giả không quan trọng, quan trọng là bảng điện tử đang phản ứng thế nào.

Niềm tin mù quáng hay trí tuệ đám đông?

Sự phục hồi ngoạn mục hiện tại phản ánh chính xác tâm lý “Buy the Dip” (Bắt đáy) từng thúc đẩy thị trường trong đại dịch Covid-19.

Đối với những người như Danner Drake, một kỹ sư 54 tuổi, việc chứng khoán giảm sâu là một cơ hội mua sắm không thể bỏ lỡ. Khi Nasdaq bước vào vùng điều chỉnh, ông lập tức chuyển đổi danh mục sang các quỹ ETF đòn bẩy gấp 3 lần. Drake, người đã đi qua bong bóng dot-com và suy thoái 2008, chia sẻ một niềm tin sắt đá:

“Chẳng quan trọng lý do thị trường giảm là gì, dù là chiến tranh Iran hay Covid. Cứ hễ thấy giá rớt, tôi lại mua thêm”.

Cuộc chơi này đầy rẫy rủi ro. Ngay cả khi hòa bình lập lại, kỷ nguyên của chủ nghĩa dân tộc kinh tế và chi phí năng lượng cao vẫn có thể đeo bám thị trường. Nhưng hiện tại, như Matthew McLennan từ First Eagle Investments nhận định: “Thị trường đơn giản là chưa muốn lo lắng về điều đó”.