Tầm nhìn chiến lược về “Bản đồ số” vùng dân tộc thiểu số

Phát biểu tại cuộc họp về mô hình kiến trúc Cơ sở dữ liệu (CSDL) về Dân tộc diễn ra mới đây tại Hà Nội, Thứ trưởng Bộ Dân tộc và Tôn giáo Nguyễn Hải Trung khẳng định, việc xây dựng CSDL về dân tộc là một trong những nhiệm vụ trọng tâm, mang tính đột phá của Bộ trong giai đoạn 2025 - 2026. CSDL này không đơn thuần là những con số thống kê khô khan, mà phải trở thành một “hệ sinh thái dữ liệu sống”, phản ánh chân thực, kịp thời hơi thở đời sống, kinh tế và văn hóa của đồng bào các dân tộc thiểu số trên cả nước.

Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung cơ bản thống nhất với mô hình kiến trúc CSDL đã đề xuất, nhưng đặc biệt lưu ý: Công nghệ chỉ là công cụ, “linh hồn” của hệ thống chính là nội dung dữ liệu. Để đạt được mục tiêu này, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung đã giao nhiệm vụ cụ thể cho các đơn vị liên quan, tập trung vào 3 nhóm nhiệm vụ trọng tâm với tinh thần “vừa chạy vừa xếp hàng”, khẩn trương nhưng phải chính xác và khoa học.

Vụ Chính sách và Học viện Dân tộc sẽ chủ trì nhóm nhiệm vụ quan trọng nhất, đó là xác định và chuẩn hóa nội dung dữ liệu. Một hệ thống CSDL mạnh phải trả lời được hai câu hỏi lớn: "Ai là đối tượng?" và "Họ đang sống như thế nào?".

Về thông tin người dân tộc, hệ thống cần định danh rõ nét từng cá nhân thông qua các trường thông tin cơ bản như họ tên, giới tính, thành phần dân tộc, cho đến các thông tin chuyên sâu như trình độ học vấn, chuyên môn kỹ thuật và đặc biệt là mức thu nhập. Những dữ liệu này sẽ là căn cứ xác thực để Nhà nước triển khai các gói hỗ trợ an sinh xã hội, đào tạo nghề và giải quyết việc làm một cách chính xác nhất, tránh tình trạng chồng chéo hoặc bỏ sót đối tượng.

Về thông tin vùng dân tộc, CSDL phải bao quát được bức tranh tổng thể về kinh tế - xã hội tại địa bàn. Đó là thực trạng kinh tế vùng, hạ tầng giao thông, hệ thống y tế, cơ sở giáo dục. Đặc biệt, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung nhấn mạnh việc đưa các thông tin về phong tục tập quán, bản sắc văn hóa vào CSDL. Điều này giúp các nhà hoạch định chính sách có cái nhìn đa chiều, đảm bảo các dự án phát triển kinh tế không làm mai một đi giá trị văn hóa truyền thống của từng dân tộc.

Theo ông Bùi Quốc Thắng, Quyền Giám đốc Trung tâm Chuyển đổi số, Bộ Dân tộc và Tôn giáo, để một dự án công nghệ quy mô lớn đi vào thực tiễn, nguồn lực tài chính và quy trình thủ tục hành chính là yếu tố then chốt. Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung đã giao Vụ Kế hoạch - Tài chính chủ động phối hợp chặt chẽ với các đơn vị liên quan để tháo gỡ các nút thắt về vốn và thủ tục đầu tư.

Trong cuộc đua với thời gian, công nghệ đóng vai trò là động cơ thúc đẩy. Trung tâm Chuyển đổi số phối hợp cùng Tập đoàn FPT, đơn vị có kinh nghiệm hàng đầu trong lĩnh vực công nghệ thông tin được giao trọng trách thiết lập hạ tầng kỹ thuật.

Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung nhấn mạnh, hệ thống CSDL về dân tộc phải được xây dựng trên nền tảng công nghệ hiện đại, có khả năng bảo mật cao, dễ dàng kết nối và chia sẻ dữ liệu với các bộ, ngành khác (như CSDL quốc gia về dân cư của Bộ Công an). Hệ thống phải đảm bảo tính mở, sẵn sàng nâng cấp và tích hợp các công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo (AI) để phân tích dữ liệu, đưa ra các dự báo về xu hướng nghèo đói, dịch bệnh hoặc biến động dân cư tại vùng sâu, vùng xa.

Quyết tâm cao độ cho mục tiêu 31/12/2026

Xác định đây là nhiệm vụ trọng tâm xuyên suốt năm 2026, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung yêu cầu tất cả các đơn vị phải đặt mình vào trạng thái "vận hành khẩn cấp". Để đảm bảo tiến độ hoàn thành và đưa vào vận hành trước ngày 31/12/2026, Thứ trưởng đã đưa ra phương thức quản trị mới, đó là:

Thành lập Tổ công tác chuyên trách. Đây là đội ngũ "tinh nhuệ" bao gồm cán bộ từ các vụ, đơn vị liên quan và chuyên gia công nghệ. Tổ công tác sẽ làm việc tập trung, xóa bỏ rào cản hành chính giữa các phòng ban.

Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung yêu cầu Tổ công tác báo cáo kết quả định kỳ hàng tuần, đi kèm sản phẩm cụ thể, nhằm giúp lãnh đạo Bộ bám sát tiến độ và tháo gỡ khó khăn ngay khi phát sinh; đồng thời, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền. Để rút ngắn thời gian, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung chỉ đạo áp dụng tối đa việc phân cấp trong khâu phê duyệt dự án và đấu thầu. Việc ủy quyền cho các đơn vị chủ động quyết định trong phạm vi trách nhiệm sẽ giúp loại bỏ các thủ tục trình ký rườm rà, đẩy nhanh tiến độ triển khai thực tế.

Việc xây dựng CSDL về dân tộc không chỉ là một dự án công nghệ thông tin đơn thuần, mà là hiện thực hóa khát vọng đổi mới phương thức làm công tác dân tộc. Khi dữ liệu được "số hóa", các chính sách của Đảng và Nhà nước sẽ đến với đồng bào nhanh hơn, trúng hơn và hiệu quả hơn.

“Với sự chỉ đạo quyết liệt của Bộ Dân tộc và Tôn giáo, sự nỗ lực của các đơn vị như Vụ Chính sách, Học viện Dân tộc, Vụ Kế hoạch - Tài chính, Trung tâm Chuyển đổi số cùng đối tác FPT, chúng ta có quyền tin tưởng rằng vào cuối năm 2026, một hệ thống CSDL hiện đại sẽ chính thức vận hành, tạo bước ngoặt lớn cho sự phát triển bền vững của vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi trong kỷ nguyên số”, Thứ trưởng Nguyễn Hải Trung nhấn mạnh.