Quy hoạch tổng thể Thủ đô Hà Nội tầm nhìn 100 năm vừa được HĐND thành phố thông qua vào ngày 28/3. Theo trờ trình của UBND TP Hà Nội, Quy hoạch đưa ra các định hướng mới, vượt trội, đột phá. Quy hoạch được gắn liền với chương trình, kế hoạch thực hiện, làm cơ sở để triển khai ngay các dự án động lực mang tính chiến lược của Thủ đô; phát triển đô thị gắn chặt với phát triển hạ tầng, đặc biệt là hệ thống đường sắt đô thị để khắc phục triệt để các điểm nghẽn của các đô thị lớn.

Cụ thể, TP Hà Nội đưa ra 11 nhóm giải pháp đột phá:

(1) Phát triển liên kết vùng: Xây dựng mô hình "Hạt nhân - Vệ tinh" gắn với chia sẻ chức năng, Hà Nội giữ vai trò là đô thị hạt nhân, trung tâm lan tỏa và động lực dẫn dắt toàn vùng Thủ đô, vùng Đồng bằng sông Hồng và Vùng kinh tế trọng điểm Bắc bộ. Các đô thị thuộc các tỉnh xung quanh (như Bắc Ninh, Hưng Yên, Thái Nguyên, Phú Thọ, Ninh Bình...) đóng vai trò là các đô thị vệ tinh, đối trọng.

Về cơ chế điều phối Vùng: Thành phố đề xuất cơ chế vận hành vùng theo "cơ chế mềm" nhưng có công cụ tài chính thực chất. Kiến nghị cho phép thành lập Quỹ phát triển Vùng Thủ đô để các địa phương cùng phối hợp đầu tư các dự án hạ tầng kết nối chiến lược (đường sắt liên vùng, vành đai), hệ thống sông, hồ, đê liên tỉnh để xử lý ngập cũng như xử lý các vấn đề môi trường mang tính liên tỉnh (như ô nhiễm lưu vực sông Nhuệ, sông Đáy, sông Tô Lịch,…, xử lý rác thải); di dời các cơ sở gây ô nhiễm trong vùng Thủ đô để đề xuất các giải pháp giảm ô nhiễm không khí.

(2) Đột phá lấy đường sắt đô thị làm chủ đạo, phát triển đô thị dựa trên mô hình TOD: Định hướng giao thông công cộng của Thủ đô lấy đường sắt đô thị (Metro) làm phương thức chủ đạo, mang tính dẫn dắt quy hoạch.

Quy hoạch bổ sung các tuyến liên vùng, nâng tổng chiều dài mạng lưới Metro lên khoảng 1.200 km để định hình không gian phát triển mới, trong đó có đường sắt Vùng/Liên vùng (ba tuyến); đường sắt đô thị nhanh (hai tuyến); đường sắt đô thị (11 tuyến), đường sắt nhẹ và vận chuyển tự động (6 tuyến).

Thành phố áp dụng triệt để mô hình TOD (phát triển định hướng giao thông công cộng) tại các khu vực xung quanh nhà ga Metro và các trục giao thông chính; cho phép mở rộng không gian, tăng mật độ xây dựng, nâng tầng cao và tăng hệ số sử dụng đất, vừa tạo ra các đô thị nén hiện đại, giải phóng mặt đất để làm không gian xanh, công viên vừa là công cụ tài chính cốt lõi để Thủ đô điều tiết, thu hồi phần giá trị gia tăng từ đất đai, tạo lập nguồn vốn để tái đầu tư.

(3) Đột phá về thiết chế tại các cực tăng trưởng, kéo giãn dân cư nội đô: Đề xuất thiết lập các đơn vị hành chính - kinh tế đặc biệt tại các cực phát triển trọng điểm. Tiêu biểu là định hướng xây dựng Khu thương mại tự do gắn với đô thị Sân bay phía Bắc (Đông Anh - Sóc Sơn) và đô thị Khoa học Công nghệ phía Tây (Hòa Lạc). Các mô hình này sẽ được áp dụng hệ thống cơ chế, chính sách vượt trội, tạo động lực mới để Thủ đô hội nhập và cạnh tranh quốc tế.

(4) Đột phá về mô hình: Kiến tạo Đô thị Thông minh - Xanh - Bền vững.

(5) Tái thiết đô thị toàn diện và chọn lọc: Chuyển từ tư duy cải tạo nhỏ lẻ sang tái thiết mang tính đồng bộ, toàn diện; cho phép nghiên cứu quy hoạch tái thiết, giải tỏa mức độ phù hợp theo từng ô phố để quy hoạch lại đồng bộ hạ tầng, quỹ đất dôi dư sau giải tỏa ưu tiên xây dựng các công trình hạ tầng đô thị và không gian xanh; phát triển nhà ở xã hội tại các khu vực TOD ngoại vi;...

(6) Khai thác không gian đa tầng - đa lớp: Xây dựng hệ thống bể ngầm chứa nước, thoát nước đa năng tích hợp dưới các không gian giao thông, bãi đỗ xe ngầm, công viên... nhằm giải quyết dứt điểm vấn nạn ngập úng nội đô; đẩy mạnh khai thác không gian ngầm đa tầng tại các khu vực TOD, phấn đấu đưa tỷ lệ ngầm hóa tại khu vực lõi đô thị lên trên 40% khu vực phát triển đô thị.

Hà Nội cũng sẽ đưa "kinh tế không gian tầm thấp" (độ cao dưới 3.000 m) vào không gian quy hoạch đô thị; thiết lập các mạng lưới "điểm đầu mối", "điểm vệ tinh" và "hành lang bay" an toàn phục vụ các phương tiện công nghệ mới (drone vận chuyển y tế/logistics, taxi bay), mở ra dư địa phát triển một ngành công nghiệp công nghệ cao hoàn toàn mới cho Thủ đô; nghiên cứu khai thác không gian tầm cao trong tương lai.

(7) Sông Hồng – biểu tượng phát triển của Thủ đô tạo bước tiến mới: Sông Hồng được xác định là trục không gian xanh, trục cảnh quan sinh thái, văn hóa và kinh tế trung tâm của Thủ đô. Quy hoạch thiết lập "Con đường di sản" chạy dọc hai bên bờ sông; cải tạo, tái thiết đô thị hai bên sông; cải tạo bãi giữa, bãi nổi thành các công viên sinh thái, không gian sáng tạo, giải trí mang tầm vóc quốc tế, bảo đảm nguyên tắc thuận thiên, hài hòa tuyệt đối với yêu cầu thoát lũ.

(8) Phát triển Cảng hàng không thứ 2 – Vùng Thủ đô Hà Nội tại phía Nam (xã Ứng Hòa, Chuyên Mỹ): Dành quỹ dự trữ không gian và hạ tầng chiến lược để phát triển; định hướng khu vực này phát triển theo mô hình đô thị sân bay, hình thành trung tâm dịch vụ vận tải, logistics trung chuyển đa phương thức.

(9) Đột phá trong cải thiện môi trường thực hiện đồng bộ các giải pháp để giải quyết dứt điểm vấn nạn ô nhiễm môi trường: Trọng tâm là chiến lược làm sống lại hệ thống các dòng sông (sông Tô Lịch, sông Nhuệ, sông Đáy,...); chuyển đổi toàn bộ phương tiện giao thông công cộng sang năng lượng sạch, thiết lập các vùng phát thải thấp;

Hà Nội sẽ áp dụng mô hình kinh tế tuần hoàn, công nghệ xử lý rác thải phát điện, áp dụng công nghệ tiên tiến, phân loại, tái chế, hướng tới mục tiêu Thành phố không rác thải chôn lấp; mở rộng phát triển rừng, công viên rừng, với cấu trúc “Rừng trong Thành phố - Thành phố trong rừng”

(10) Quỹ đất dự trữ: Xác định quan điểm phát triển bền vững, không khai thác cạn kiệt nguồn tài nguyên đất đai trong ngắn hạn.

Theo đó, quy hoạch xác định và phân bổ một tỷ lệ quỹ đất dự trữ chiến lược tại các khu vực sở hữu lợi thế về hạ tầng và cảnh quan (khu vực trung tâm, nội đô, các khu vực đầu cầu xây dựng mới, các nút giao thông trọng yếu, các khu vực định hướng dài hạn,...). Quỹ đất này sẽ được đưa vào diện bảo vệ nghiêm ngặt, tạm thời không cấp phép phát triển các dự án xây dựng trong giai đoạn trước mắt (được tổ chức là các khu công viên cây xanh), nhằm tạo lập dư địa phát triển dài hạn cho các công trình trọng điểm quốc gia, các mô hình kinh tế mới và đáp ứng nhu cầu phát sinh của các thế hệ tương lai.

(11) Triển khai thực hiện quy hoạch: Thực hiện quy hoạch bằng kế hoạch và hành động cụ thể; các định hướng không gian đều được gắn kết chặt chẽ với mô hình cân đối nguồn lực và các cơ chế đặc thù, vượt trội từ Luật Thủ đô.

Giai đoạn đến năm 2035, Hà Nội tập trung nguồn lực quyết liệt để hoàn thành hệ thống hạ tầng khung (mạng lưới Metro, vành đai liên vùng, các cầu lớn qua sông); ưu tiên áp dụng các cơ chế thử nghiệm có kiểm soát, nhượng quyền khai thác hạ tầng và chớp thời cơ thu hồi giá trị gia tăng từ đất đai (qua mô hình TOD) để kiến tạo nguồn vốn thực thi quy hoạch.