Một chi phí bất ngờ tăng vọt

Một lượng lớn người Trung Quốc đã chuyển sang sử dụng xe điện trong những năm gần đây. Theo dữ liệu từ Hiệp hội Xe con Trung Quốc (CPCA), các phương tiện năng lượng mới chiếm hơn 60% doanh số bán xe mới trong tháng 5.

Tuy nhiên, cuộc chuyển đổi lại đang khoét sâu thêm lỗ hổng tài khóa của nước này. Ô tô điện thường nặng hơn ô tô xăng, vì vậy chi phí sửa chữa đường sá đang tăng vọt. Trong khi đó, chủ xe điện lại không đóng góp vào nguồn thu từ thuế nhiên liệu - khoản tiền lâu nay được dùng để duy tu hệ thống đường bộ.

Tuy Trung Quốc có thu phí đối với một số đường cao tốc, hầu hết các con đường ở nước này đều không tạo ra nguồn thu trực tiếp. Trong nhiều thập kỷ qua, chính phủ Trung Quốc dựa vào thuế tiêu thụ xăng dầu để chi trả cho công tác bảo trì.

Theo Viện Nghiên cứu và Quy hoạch Giao thông Trung Quốc, năm 2021, thuế xăng dầu đã giúp chi trả hơn 80% chi phí bảo trì hàng năm cho các tuyến đường thông thường. Số tiền này được chính quyền trung ương thu và phân bổ lại cho các địa phương để triển khai công tác sửa chữa.

Tuy nhiên, nhu cầu bảo trì đang tăng nhanh khi mạng lưới đường bộ ngày càng có tuổi, trong khi hàng triệu xe điện tiếp tục gia tăng áp lực lên hạ tầng giao thông.

Cũng theo nghiên cứu trên, vào cuối năm 2020, mạng lưới đường bộ của Trung Quốc trải dài gần 5,2 triệu km, trong đó gần 5 triệu km cần bảo trì thường xuyên - tăng 60,9% so với năm 2008.

Làn sóng xe điện đang làm trầm trọng thêm vấn đề trêm. Theo các chuyên gia, xe điện nặng hơn đáng kể so với các phương tiện truyền thống do có hệ thống pin lớn, khiến mặt đường bị mòn nhanh hơn nhiều.

Tại một sự kiện hồi tháng 4, ông William Li Bin, CEO của hãng xe điện Nio, ước tính nếu trọng lượng xe tăng 20%, mức độ hư hại đối với mặt đường có thể tăng hơn gấp đôi theo thời gian.

Trọng lượng trung bình của ô tô tại Trung Quốc hiện nay lớn hơn nhiều so với một thập kỷ trước. Theo số liệu từ Bộ Công nghiệp và Thông tin Trung Quốc, trọng lượng trung bình của một chiếc ô tô con tại nước này đã tăng từ khoảng 1,3 tấn vào năm 2012 lên 1,7 tấn vào năm 2024.

Theo tờ South China Morning Post (SCMP), nguồn kinh phí bảo trì đường bộ đang làm dấy lên các cuộc tranh luận tại Trung Quốc. Những người lái xe xăng phàn nàn rằng chủ xe điện gần như không phải trả bất cứ khoản phí nào để sửa chữa đường, dù họ là nguyên nhân chính gây ra tình trạng thiếu hụt ngân sách.

Không có giải pháp dễ dàng

Chính phủ Trung Quốc đang cân nhắc một giải pháp mang tính công nghệ: thu phí phương tiện dựa trên quãng đường di chuyển và trọng lượng xe. Tuy nhiên, đề xuất này có nguy cơ vấp phải phản ứng từ người dân và các hãng ô tô trong bối cảnh nền kinh tế sa sút.

Các nhà phân tích cũng chỉ ra rằng Bắc Kinh sẽ không muốn làm tăng gánh nặng đối với các hộ gia đình, vốn đang chịu áp lực từ thị trường lao động khó khăn và cuộc khủng hoảng bất động sản kéo dài.

Ngoài ra, không ít người lo ngại loại thuế mới sẽ làm giảm doanh số xe điện - một trong những động lực tăng trưởng kinh tế quan trọng. Số khác sợ rằng các nhà sản xuất xe sẽ hạ thấp tiêu chuẩn an toàn nhằm giảm trọng lượng xe.

Ông Shi Xijue, một chủ sở hữu xe điện tại tỉnh Sơn Đông, cho biết: “Nếu các quan chức đánh thuế theo trọng lượng xe thì trong thị trường cạnh tranh khốc liệt này, tôi e các nhà sản xuất ô tô sẽ cắt giảm chi phí hoặc thu nhỏ kích thước pin để tiết kiệm tiền cho người mua.

Điều đó có thể ảnh hưởng đến sự an toàn và khả năng hoạt động ổn định của xe. Nó có thể gây ra một phản ứng dây chuyền thảm khốc”.

Trung Quốc đang thử nghiệm quy định mới tại tỉnh Hải Nam - một hòn đảo ngoài khơi bờ biển phía nam - cũng là nơi thiếu hụt nghiêm trọng kinh phí sửa chữa đường sá.

Từ năm 2021, Hải Nam đã triển khai hệ thống theo dõi phương tiện bằng hệ thống định vị vệ tinh Bắc Đẩu và tự động thu phí. Công nghệ này cho phép theo dõi chính xác quãng đường di chuyển của phương tiện, qua đó có khả năng đặt nền móng cho cơ chế thu phí theo số km sử dụng trên phạm vi toàn quốc.

Tuy nhiên, việc triển khai thuế này trên toàn Trung Quốc sẽ là một thách thức chính trị và hành chính khổng lồ. Không giống như cấu trúc thống nhất của Hải Nam, mạng lưới đường bộ trên đại lục rất phân mảnh, với đường cao tốc, đường phố đô thị và đường nông thôn được quản lý bởi các cơ quan khác nhau.