Áp lực thanh khoản hiện hữu

Theo số liệu từ Cục Thống kê (Bộ Tài chính), tính đến hết quý I/2026, tăng trưởng tín dụng toàn hệ thống ước đạt 2,4% so với đầu năm, vượt xa mức tăng khoảng 0,8% của huy động.

Trong một nhận định mới đây, Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam (MAS) nhận định mặc dù lãi suất huy động đã điều chỉnh tăng, với mức tăng bình quân khoảng 0,18 điểm % cho kỳ hạn ngắn và 0,46 điểm % cho kỳ hạn dài; thanh khoản vẫn chưa có sự cải thiện rõ nét. Điều này phản ánh sự chênh lệch giữa tín dụng và huy động không chỉ nằm ở vấn đề lãi suất mà là sự cộng hưởng của nhiều yếu tố.

Thứ nhất, dòng tiền vẫn chưa được khơi thông.

Theo chuyên gia, kể từ sau cuộc khủng hoảng trên thị trường TPDN, trong giai đoạn 2023-2025, tăng trưởng dư nợ kinh doanh BĐS mạnh hơn mặt bằng chung. Tuy nhiên, giá bán neo ở mức cao, với đa phần các sản phẩm mới vẫn nằm ở phân khúc trung - cao cấp và triển vọng thu nhập không ổn định khiến lượng giao dịch vẫn khá trầm lắng. Lượng giao dịch quý I theo thống kê của Bộ Xây dựng giảm 14% svck và giảm 24% so với quý IV/2025. Điều này cho thấy khả năng dòng tiền vẫn đang tồn đọng tại các dự án BĐS.

Định hướng của NHNN trong việc kiểm soát chặt chẽ hơn tín dụng vào lĩnh vực BĐS từ đầu năm nay cũng phần nào cho thấy nhà điều hành muốn giải quyết điểm nghẽn này. Nói cách khác, các doanh nghiệp phát triển BĐS cần bán các sản phẩm trước khi phát triển dự án mới.

Thứ hai, những quy định mới cũng tác động đáng kể đến luân chuyển dòng tiền trong nền kinh tế và cần thời gian thích nghi và điều chuyển dòng tiền trở lại hệ thống như luật hóa đầu tư tài sản số (không phải tiền điện tử), hạn chế đầu cơ các loại tài sản như ngoại tệ và vàng, chính sách thuế mới và việc chuẩn hóa hoạt động hộ kinh doanh và cá nhân.

Ảnh hưởng này thể hiện qua tăng trưởng chung cao nhưng tăng trưởng bán lẻ hàng hóa (tiêu dùng) vẫn đang ở mức một chữ số (năm 2025 +8,52% svck).

Nhìn chung, nhìn vào chỉ số thanh khoản của các ngân hàng và tình hình lãi suất tại thị trường liên ngân hàng, MAS nhận định áp lực thanh khoản của hệ thống là không hề nhỏ.

Các NHTM không chỉ cần duy trì các chỉ số thanh khoản phù hợp với luật định mà còn đáp ứng nhu cầu phát vay mới.

Khi các NHTM lớn tăng lãi suất, nhóm vừa và nhỏ cũng phải tăng lãi suất nhưng với biên độ lớn hơn nhằm tránh bị suy giảm cân đối tiền gửi. Bên cạnh đó, nhóm này cũng phải cân nhắc giữa biên lợi suất (vốn đã thấp) và khả năng thanh toán của khách hàng (vốn không được chất lượng như những ngân hàng lớn).

Lãi suất có thể cách đỉnh không quá xa

Trong bối cảnh thanh khoản hệ thống chịu áp lực, theo chuyên gia, "hạn chế" lãi suất tăng tiếp đi kèm với cam kết hỗ trợ thanh khoản là định hướng phù hợp và cần thiết.

Bởi thứ nhất, huy động tuy tăng nhưng vẫn đang trong kịch bản của các NHTM (+30-50 điểm cơ bản). Trong khi đó, lãi suất cho vay bình quân tăng có phần nhanh hơn (+50-130 điểm cơ bản), cho thấy cầu tín dụng vẫn đang cao hơn.

"Nếu để thị trường tự điều chỉnh, nguy cơ hình thành vòng xoáy tăng lãi suất do cạnh tranh và phần bù rủi ro là đáng kể", MAS lưu ý.

Bên cạnh đó, lãi suất liên ngân hàng tăng nhiều khả năng từ căng thẳng thanh khoản tại các tổ chức tín dụng nhỏ, việc kiểm soát lãi suất thị trường 1 và cam kết hỗ trợ thanh khoản thị trường 2 sẽ hỗ trợ nhóm này trong ngắn và trung hạn. 

Thông tư 02/2026 mở rộng đối tượng cho vay đặc biệt cũng cho thấy những bước chuẩn bị cho giải pháp hỗ trợ thanh khoản từ phía nhà điều hành và đảm bảo không xảy ra rủi ro hệ thống. 

Ngoài ra, việc không quy định trần huy động sẽ cho phép điều hành linh hoạt hơn tùy thuộc vào bối cảnh, mục tiêu vĩ mô, và diễn tiến thị trường. 

Nhìn chung, các chuyên gia cho rằng việc các NHTM đồng thuận giảm lãi suất gần đây theo chỉ thị từ phía NHNN nên được hiểu theo hướng ổn định mặt bằng chung chứ không phải nới lỏng.

Thực tế, NHNN vẫn duy trì lãi suất điều hành ở vùng thấp và điều tiết thanh khoản phù hợp theo từng giai đoạn.

Dựa trên tình hình hiện tại, các chuyên gia nhận định lãi suất chưa kỳ vọng đã tạo đỉnh nhưng có thể cách đỉnh không quá xa (ước tăng thêm 20-30 điểm cơ bản), để cân đối giữa các yếu tố như lạm phát, tỷ giá, cung tiền.