Nhập khẩu xăng dầu tăng mạnh, dầu thô giảm

Theo số liệu của Cục Hải quan, lượng nhập khẩu xăng dầu trong quý I tăng mạnh. Theo đó, Việt Nam chi 2,9 tỷ USD nhập khẩu gần 3,4 triệu tấn xăng dầu các loại tăng 44% về lượng và gần 78% về giá trị so với cùng kỳ năm ngoái.

Giá xăng dầu nhập khẩu vào Việt Nam quý đầu tiên của năm tăng vọt trong bối cảnh căng thẳng khu vực Trung Đông leo thang. Tính đến tháng 3, giá xăng dầu các loại nhập khẩu vào Việt Nam bình quân khoảng 1.221 USD/tấn, gần như gấp đôi so với tháng 1.

Tính đến ngày 9/4, Cục Hải quan chưa cập nhật số liệu về các nguồn nhập khẩu xăng dầu trong quý I. Theo số liệu mới nhất, trong hai tháng đầu năm nay, Việt Nam chủ yếu nhập khẩu từ từ các nước châu Á.  Trong đó, Singapore là nguồn cung xăng dầu lớn nhất của Việt Nam với tỷ trọng khoảng 36%, tiếp đến là Malaysia với tỷ trọng 24%.

Trái ngược với xăng dầu, nhập khẩu dầu thô có xu hướng giảm sút. Theo đó, trong quý I, Việt Nam chi 1,6 tỷ USD để nhập khẩu 3,1 triệu tấn dầu thô, giảm 15% về lượng và 24% về giá trị.  Giá dầu thô nhập khẩu vào Việt Nam có xu hướng đi lên, tăng khoảng 39% trong quý I.

Khác với mặt hàng xăng dầu, nguồn cung dầu thô của Việt Nam chủ yếu đến từ khu vực Trung Đông - nơi tình hình chiến sự leo thang khiến eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa. Trong hai tháng đầu năm, Kuwait chiếm tới 96% tỷ trọng nhập khẩu dầu thô của Việt Nam. 

Eo biển Hormuz là tuyến đường biển chiến lược quan trọng nhất thế giới, chiếm khoảng 20% lưu lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu. Mỗi ngày, hàng triệu thùng dầu thô từ các quốc gia vùng Vịnh như Arab Saudi, Iran, Iraq, UAE và Kuwait đi qua eo biển này, đóng vai trò huyết mạch năng lượng toàn cầu.

Chia sẻ tại buổi họp báo chiều ngày 9/4, ông Bùi Nguyễn Anh Tuấn, Phó Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước cho biết các lô hàng nhập khẩu đã ký kết vẫn đang được triển khai.

Mặc dù chịu tác động bởi xung đột khu vực Trung Đông, nhưng theo cập nhật của các doanh nghiệp đầu mối, các lô hàng đã ký kết cơ bản đã hoàn thành theo đúng kế hoạch. Một số lô hàng chậm tiến độ do việc vận chuyển bị gián đoạn, nhưng đa phần tình hình vận chuyển của các lô hàng vẫn rất tích cực.

"Trên thực tế, trong tháng 3, các doanh nghiệp đã tăng cường nhập khẩu khối lượng rất lớn, cùng với lượng tồn kho trong nước, nguồn cung đủ để đảm bảo nguồn cung cho tháng 4 và tháng 5", ông Tuấn khẳng định.

Theo số liệu của Cục Hải quan, riêng trong tháng 3, Việt Nam nhập khẩu gần 1,2 triệu tấn xăng dầu, tăng 47% so với cùng kỳ năm ngoái.

Hiện, Việt Nam có hai nhà máy lọc dầu là Bình Sơn và Nghi Sơn, nếu vận hành tối đa 100% công suất thì đáp ứng được khoảng 60 - 70% nguyên liệu xăng dầu thành phẩm trong nước, còn khoảng 30% nhập khẩu.

Các nhà máy này hiện cũng đang hoạt động tối đa công suất. Theo Bộ Công Thương, tính đến ngày 24/3, nguồn cung xăng dầu  trong nước cơ bản vẫn được bảo đảm.

Cụ thể, sản lượng tại Nhà máy Lọc dầu Dung Quất tăng 10,5%, đủ nguyên liệu sản xuất đến hết tháng 4, đầu tháng 5. Nhà máy Lọc hóa dầu Nghi Sơn vẫn duy trì sản xuất đến hết tháng 4. Hoạt động nhập khẩu cũng ghi nhận mức tăng tích cực.

Đồng thời, ông Tuấn cũng thông tin thêm các doanh nghiệp cũng đã chủ động đa dạng hóa nguồn cung, không để phụ thuộc quá nhiều vào khu vực Trung Đông. Trong đó, Nga là một lựa chọn thay thế để cung cấp dầu thô cho nhà máy lọc dầu.

“Việc đa dạng hóa nguồn cung này cũng đã giảm thiểu rủi ro, đồng thời nâng cao tính linh hoạt trong điều hành thị trường”, ông Tuấn cho biết.

Giảm thuế còn 0% để thúc đẩy hoạt động nhập khẩu xăng dầu

Việc giá xăng dầu nhập khẩu tăng cao đã ảnh hưởng trực tiếp đến giá xăng dầu trong nước. So sánh với đầu năm nay, giá xăng các loại tại thời điểm tối ngày 9/4 tăng khoảng 21 - 24% so với đầu năm. Trong khi đó, giá dầu diesel tăng gấp đôi còn dầu mazut tăng 69%.

Tuy nhiên, mức tăng này đã được hạn chế nhờ việc sử dụng quỹ bình ổn và giảm một loạt loại thuế về 0% trong đó có thuế nhập khẩu.

Nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho việc nhập khẩu xăng dầu, ngày 7/3, Chính phủ ban hành Nghị định số 72 về việc giảm thuế nhập khẩu về 0% với một số mặt hàng xăng, dầu, áp dụng đến hết ngày 30/4.

Mới đây, ngày 6/4, Bộ Tài chính đề nghị kéo dài thời gian áp dụng Nghị định số 72 việc giảm thuế nhập khẩu về 0% với một số mặt hàng xăng, dầu đến hết 30/6/2026.

Theo Bộ Tài chính, chính sách thuế 0% đã tạo điều kiện cho doanh nghiệp tiếp cận các nguồn hàng thay thế có xuất xứ ngoài khu vực ASEAN và Hàn Quốc góp phần quan trọng vào việc đảm bảo cung ứng cho thị trường nội địa.

Tuy nhiên, xung đột quân sự tại Trung Đông vẫn tiếp tục diễn biến phức tạp và khó lường, nguồn cung vẫn hạn hẹp, giá xăng dầu  thế giới vẫn tiếp tục gia tăng. Thời gian áp dụng mức thuế suất ưu đãi 0% kết thúc vào ngày 30/4 sẽ gây khó khăn cho các doanh nghiệp khi đàm phán các lô hàng giao vào tháng 5, tháng 6.

Vì vậy, việc kéo dài thời gian giảm thuế sẽ giúp doanh nghiệp xây dựng kế hoạch nhập khẩu, ký kết hợp đồng và tổ chức sản xuất kinh doanh một cách liên tục, hiệu quả, ổn định trong trung và dài hạn trong bối cảnh xung đột, chiến tranh trên thế giới tiếp tục diễn biến phức tạp.

Thông tin tại cuộc họp báo Bộ Tài chính quý I diễn ra chiều 9/4,ông Lưu Đức Huy, Phó cục trưởng Cục Quản lý, giám sát chính sách thuế, phí và lệ phí, Bộ Tài chính, cho biết các doanh nghiệp đầu mối xăng dầu của thường nhập khẩu từ các nguồn ASEAN để áp dụng mức thuế suất FTA 0%.

Tuy nhiên, các nguồn nhập khẩu xăng dầu từ Singapore hay Hàn Quốc thì cần phải có Giấy Chứng nhận xuất xứ hàng hoá (C/O) theo đúng mẫu của họ nên sẽ phát sinh thêm chi phí.

Khi xung đột Trung Đông xảy ra, nguồn xăng dầu bù đắp này rất khó để áp dụng thuế suất 0%, ông Lưu lý giải.Thứ hai là, Công ty Lọc hóa dầu Nghi Sơn có nguồn nhập khẩu dầu thô để lọc chủ yếu từ Trung Đông (Kuwait), nên cũng bị phụ thuộc.

Vì vậy, trong thời gian đầu cấp bách, theo chỉ đạo của lãnh đạo Chính phủ và sự phối hợp của Bộ Công Thương, Bộ Tài chính đã tham mưu trình Chính phủ ban hành Nghị định 72 giảm thuế nhập khẩu ưu đãi (MFN) đối với 15 mặt hàng liên quan đến xăng dầu và nguyên liệu sản xuất xăng dầu về 0%, tức là bằng với mức của FTA.

Như vậy, các doanh nghiệp có cơ hội mua xăng dầu từ bất cứ đâu, không cần quan tâm có C/O ASEAN hay không. Sau khi Chính phủ ban hành Nghị định 72 (có hiệu lực từ ngày 19/3 đến ngày 30/4), Tập đoàn Xăng dầu đã ký ngay được một số hợp đồng xăng dầu để đáp ứng nhu cầu và đảm bảo dự trữ trong các tháng tới.

Bên cạnh việc đa dạng hóa nguồn cung, Bộ Tài chính cũng đã báo cáo Chính phủ áp dụng mức thuế bảo vệ môi trường là 0 đồng, áp dụng mức thuế tiêu thụ đặc biệt là 0% và với thuế GTGT thì các cơ sở kinh doanh bán ra hoặc nhập khẩu xăng dầu được khấu trừ thuế GTGT đầu vào (tương tự như Luật số 109 về thuế GTGT sửa đổi đối với mặt hàng nông sản).

Chính phủ cũng đã trình Quốc hội ban hành Nghị quyết theo đúng thẩm quyền để áp dụng giảm thuế cho ba loại thuế này, dự kiến áp dụng từ ngày 16/4 tiếp nối quyết định của Thủ tướng cho đến hết ngày 30/6.

"Việc giá dầu tăng cao do xung đột Trung Đông, Chính phủ đã coi như đây là tình huống khẩn cấp quốc gia, nếu không lập tức ứng phó, giảm thuế, phí giá xăng dầu  sẽ rất kinh khủng", ông Huy cho biết.