Nợ xấu nhiều ngân hàng đẹp lên nhờ 'lá chắn' VAMC

Bức tranh chất lượng tài sản ngành ngân hàng tại cuối năm 2025 cho thấy tín hiệu cải thiện tích cực: tỷ lệ nợ xấu  (NPL) toàn ngành giảm về 1,84%, thấp nhất kể từ 2022 trong khi tỷ lệ nợ nhóm 2 cũng giảm về 1,15%, mức đáy hàng chục quý. Tỷ lệ bao phủ nợ xấu (LLR) tăng trở lại lên trên 100% khi nhà băng chủ động gia tăng trích lập dự phòng để kiểm soát nợ xấu. 

Thống kê từ BCTC, 19 trong số 28 ngân hàng trong hệ thống ghi nhận tỷ lệ nợ xấu tại cuối quý IV/2025 giảm so với đầu năm và 23/28 ngân hàng báo tỷ lệ nợ xấu giảm so với đầu năm. Bên cạnh quy mô dư nợ mở rộng mạnh mẽ giúp pha loãng tỷ lệ nợ xấu và nỗ lực xóa nợ của bản thân các nhà băng..., diễn biến NPL hệ thống giảm trong năm qua cũng phản ánh vai trò của Công ty TNHH MTV Quản lý tài sản của các tổ chức tín dụng Việt Nam (VAMC).

Thống kê từ BCTC của 28 ngân hàng trong hệ thống cho thấy có ít nhất 9 ngân hàng còn dư nợ trái phiếu đặc biệt tại VAMC tại thời điểm 31/12/2025. 

Tại NCB, đến cuối quý IV/2025, ngân hàng này đang nắm giữ hơn 19.000 tỷ đồng TPDN trên bảng cân đối, tăng 34% so với cùng kỳ 2024. Hầu hết trong đó là trái phiếu đặc biệt do VAMC phát hành liên quan đến việc mua lại nợ xấu, với thời gian đáo hạn chủ yếu tập trung vào 2029-2030. 

Với nỗ lực làm sạch bảng cân đối, tại thời điểm 31/12/2025, tỷ lệ nợ xấu nội bảng tại NCB đã giảm hàng chục điểm % so với đầu năm xuống 8,6%, tương ứng dư nợ xấu giảm gần 5.500 tỷ đồng.

Trong khoảng chục năm trở lại đây, số dư trái phiếu đặc biệt VAMC tại NCB thường xuyên duy trì ở mức cao (trên 5.000 tỷ đồng), và gia tăng mạnh mẽ trong năm 2024-2025. Ngân hàng cho biết đang tiến hành trích lập dự phòng theo năng lực tài chính dựa trên PACCL đã được NHNN phê duyệt, dù mức độ trích lập thể hiện trên BCTC vẫn còn khiêm tốn.

Một ngân hàng khác có số dư trái phiếu đặc biệt VAMC ở mức cao là Sacombank. Tại cuối năm 2025, Sacombank có khoảng hơn 9.000 tỷ trái phiếu VAMC (số liệu ước tính dựa trên khoản mục chứng khoán đầu tư giữ đến ngày đáo hạn), giảm từ mức gần 15.000 tỷ vào cuối năm 2024.

BCTC cũng cho thấy Sacombank đang tăng cường trích lập cho khoản mục này, với mức trích lập hơn 8.000 tỷ tại thời điểm cuối năm 2025, phản ánh nỗ lực sớm xử lý dứt điểm trái phiếu VAMC của ban lãnh đạo.

OCB, một nhà băng có tỷ lệ nợ xấu vượt 4% vào đầu năm 2025 cũng ghi nhận số dư trái phiếu đặc biệt VAMC tăng 1.313 tỷ đồng tại thời điểm 31/12/2025 (từ mức 0 đồng hồi đầu năm). Theo BCTC, tỷ lệ nợ xấu của OCB tại cuối quý IV/2025 đã giảm xuống 3,39%, tức giảm 0,95 điểm % so với cuối quý III và giảm 0,63 điểm % so với đầu năm. 

BaoViet Bank ghi nhận số dư trái phiếu VAMC tại cuối quý IV/2025 ở mức hơn 3.300 tỷ đồng. Ngân hàng dành gần 1.650 tỷ đồng dự phòng cho khoản nợ này. BVBank cũng ghi nhận hơn 1.400 tỷ đồng dư nợ trái phiếu đặc biệt VAMC tại cuối quý IV/2025, với dự phòng ở mức hơn 400 tỷ đồng...

Ngoại trừ NCB - nhà băng đang trong quá trình thực hiện phương án cơ cấu lại và OCB - nhà băng vừa ghi nhận dư nợ trái phiếu đặc biệt VAMC trong năm qua, hầu hết ngân hàng còn lại có dư nợ trái phiếu VAMC giảm, phản ánh nỗ lực tất toán sớm các khoản nợ xấu đã bán cho VAMC.

Để bán nợ cho VAMC không chỉ là 'kỹ thuật hạch toán'

VAMC được thành lập theo Nghị định 53/2013 của Chính phủ trong một bối cảnh đặc biệt: sau khi nền kinh tế trong nước trải qua những tác động tiêu cực của cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu, với tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống có thời điểm vượt 4%. Con số còn cao hơn nữa nếu tính cả nợ đã cơ cấu và tiềm ẩn rủi ro.

Cơ chế hoạt động của VAMC trong thời kỳ đầu dựa trên việc mua nợ xấu từ các TCTD bằng trái phiếu đặc biệt. Cơ chế này cho phép các TCTD chuyển nợ xấu ra ngoại bảng, đồng thời trích lập dự phòng rủi ro trong 5 năm và có thể dùng trái phiếu đặc biệt để vay tái cấp vốn từ NHNN. Về mặt kỹ thuật, đây là giải pháp quan trọng giúp kéo tỷ lệ nợ xấu nội bảng của ngân hàng xuống dưới ngưỡng 3%, qua đó duy trì hệ số an toàn vốn và bảo vệ xếp hạng tín nhiệm. Quan trọng hơn, cơ chế tạo “đệm” thanh khoản để các TCTD tiếp tục mở rộng hoạt động tín dụng, thay vì co cụm vì áp lực nợ xấu. 

Trao đổi với báo chí, TS Nguyễn Quốc Hùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngân hàng Việt Nam nhận định sự ra đời của VAMC vào thời điểm đó là một quyết định mang tính ổn định hệ thống, với mục tiêu xử lý nợ xấu để đảm bảo an toàn cho các TCTD, khơi thông tín dụng và hỗ trợ doanh nghiệp phục hồi.

Đến tháng 6/2023, sau 10 năm triển khai, VAMC cho biết đã mua lũy kế hơn 27.000 khoản nợ xấu bằng trái phiếu đặc biệt với giá mua nợ hơn 378.000 tỷ đồng và tổng dư nợ gốc nội bảng hơn 412.000 tỷ đồng; góp phần quan trọng trong việc đưa tỷ lệ nợ xấu nội bảng của hệ thống các TCTD về dưới 3%. 

Bên cạnh những kết quả tích cực, TS Nguyễn Quốc Hùng cũng chỉ ra một số hạn chế mang tính cấu trúc trong hoạt động của VAMC, như quy mô vốn điều lệ quá nhỏ so với khối lượng nợ xấu toàn hệ thống; cơ chế mua bằng trái phiếu đặc biệt với phần lớn khoản nợ sau khi mua vẫn được ủy quyền cho chính TCTD theo dõi và thu hồi trong khi bản thân VAMC chưa thực sự tham gia sâu vào quá trình tái cấu trúc khoản nợ, chưa đóng vai trò dẫn dắt thị trường mua bán nợ...

Nghị quyết 79-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế Nhà nước ban hành ngày 6/1/2026 đã xác định vai trò then chốt của VAMC trong xử lý nợ xấu, làm sạch bảng cân đối kế toán và nâng cao năng lực tài chính cho hệ thống ngân hàng. Song song với vai trò, Nghị quyết cũng đặt ra những yêu cầu rõ ràng: nâng cao năng lực, hiệu quả hoạt động của VAMC theo cơ chế thị trường, thúc đẩy thị trường mua bán nợ chuyên nghiệp, minh bạch, bền vững.

Ví VAMC như là “lá chắn” bảo vệ sức khỏe hệ thống ngân hàng, tuy nhiên TS. Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh rằng để thực hiện đúng tinh thần của Nghị quyết 79, cần một cuộc tái cơ cấu đơn vị này. Trong đó, tập trung vào việc chuyển từ mô hình “mua nợ để giữ” sang xử lý nợ chủ động: VAMC cần trực tiếp phân tích, đánh giá khoản nợ, tái cơ cấu doanh nghiệp, thu hồi và xử lý tài sản bảo đảm. Hành lang pháp lý cũng cần hoạn thiện theo hướng trao “quyền năng đặc biệt” cho VAMC trong thu giữ, xử lý tài sản bảo đảm và cơ chế tố tụng rút gọn...

Cũng theo ông Hùng, việc tăng vốn điều lệ VAMC lên tối thiểu 15.000 - 20.000 tỷ đồng là cần thiết để đơn vị này có đủ năng lực mua nợ theo giá thị trường, tạo vòng quay vốn nhanh 10.000 - 15.000 tỷ đồng mỗi chu kỳ...

“Kỳ vọng lớn nhất là VAMC không chỉ xử lý nợ xấu mang tính giai đoạn, mà sẽ trở thành trung tâm tái cấu trúc tài sản chuyên nghiệp của quốc gia", TS Nguyễn Quốc Hùng nhấn mạnh.

Gần đây, hồi tháng 12/2025, NHNN đã tổ chức lấy ý kiến Dự thảo Thông tư thay thế Thông tư số 19/2013 về mua bán và xử lý nợ xấu của VAMC, với nhiều sửa đổi quan trọng theo hướng tăng quyền chủ động cho VAMC trong xử lý nợ xấu.

Một trong những điểm sửa đổi quan trọng nhất là Thông tư hướng đến bãi bỏ yêu cầu NHNN chấp thuận phương án mua nợ theo giá trị thị trường. Thay vào đó, VAMC được chủ động quyết định việc mua nợ, căn cứ trên năng lực tài chính, tình hình thực tế và kế hoạch kinh doanh, phù hợp với chủ trương cắt giảm thủ tục hành chính và tăng tính tự chủ của doanh nghiệp nhà nước. 

Trước đó, NHNN cũng công bố Dự thảo Nghị định về Thành lập, tổ chức và hoạt động của VAMC và Thông tư hướng dẫn thực hiện Nghị định này; với nội dung đáng chú ý là yêu cầu TCTD Việt Nam có tỷ lệ nợ xấu từ 3% trở lên hoặc một tỷ lệ khác do Thống đốc NHNN quy định buộc phải bán nợ xấu của VAMC, nếu không sẽ bị NHNN xem xét và áp dụng các biện pháp xử lý. Theo Dự thảo Thông tư, trường hợp bán nợ xấu theo yêu cầu của NHNN, VAMC sẽ mua bằng trái phiếu đặc biệt.