Buổi lễ nhậm chức nhiệm kỳ thứ hai của ông Trump diễn ra vào ngày 20/1/2025 trong điều kiện thời tiết mùa đông đặc biệt khắc nghiệt. Cái lạnh cắt da cùng những cơn gió mạnh buộc lễ tuyên thệ phải chuyển vào khu Rotunda trong Điện Capitol, thay vì tổ chức ngoài trời như thông lệ.

Dù vậy, đông đảo người ủng hộ ông Trump vẫn đổ về Washington để chào mừng sự trở lại của ông Trump tại Nhà Trắng. Khi ông tuyên thệ, nhiều người có thể cảm nhận rằng nước Mỹ sắp bước vào một giai đoạn mới với những thay đổi đáng kể so với 4 năm trước. 

Khác với nhiệm kỳ đầu tiên, lần này ông Trump bước vào Nhà Trắng với kinh nghiệm điều hành dày dặn và sự hiểu biết rõ rệt về cách thức vận hành của bộ máy liên bang. 

Điều đó giúp Nhà Trắng triển khai các chương trình nghị sự nhanh và dứt khoát hơn - từ tinh giản nhân sự, điều chỉnh dòng chảy thương mại toàn cầu cho đến siết chặt dòng người nhập cư. Nhiều động thái được giới quan sát đánh giá là có tính chất “lịch sử” và “phá vỡ truyền thống”. 

Nhưng mặt khác, tốc độ thay đổi dồn dập cũng tạo ra những cú sốc cho thị trường tài chính, cộng đồng doanh nghiệp và các đối tác của Mỹ. 

Cắt giảm nhân sự liên bang với quy mô lịch sử

Cuối nhiệm kỳ của cựu Tổng thống Joe Biden, lực lượng viên chức liên bang của Mỹ vào đạt khoảng 2,4 triệu người. Ông Trump đánh giá bộ máy này cồng kềnh và kém hiệu quả. Không lâu sau khi nhậm chức, ông đã chỉ đạo tiến hành kế hoạch cắt giảm nhân sự trên quy mô lớn. 

Đến tháng 11, Giám đốc Văn phòng Quản lý Nhân sự Scott Kuper ước tính số viên chức bị cắt giảm trong năm vào khoảng 317.000 người – tương đương hơn 13% lực lượng viên chức. 

So với lịch sử, con số trên đặc biệt nổi bật. Trong giai đoạn hậu Chiến tranh Thế giới thứ hai, hiếm tổng thống nào cắt giảm nhân sự liên bang trong thời kỳ kinh tế ổn định. 

Trường hợp gần đây nhất là ông Bill Clinton, người đã cho 339.000 nhân viên nghỉ việc trong 4 năm cầm quyền. Ông Trump gần đạt con số đó trong chưa đầy một năm. 

Tuy vậy, trong ngắn hạn, đợt cắt giảm được đánh giá là có tác động khá hạn chế với nền kinh tế vĩ mô. 

Theo Trung tâm Nghiên cứu Chính sách Kinh tế (CEPR), ngay cả trong kịch bản cắt giảm 600.000 viên chức trong hai năm, GDP Mỹ cũng chỉ suy giảm khoảng 0,3% - không đủ để khiến nền kinh tế rơi vào suy thoái.

Tuy nhiên, việc cắt giảm mạnh số lượng viên chức có thể gây ảnh hưởng tiêu cực đến khả năng cung cấp các dịch vụ công. Nói cách khác, nếu bộ máy công chức bị thu hẹp quá mức, năng lực triển khai chính sách của chính phủ sẽ giảm sút.  

Trong khi đó, các nhà kinh tế cho rằng khả năng thực thi chính sách hiệu quả là yếu tố then chốt để thúc đẩy tăng trưởng kinh tế dài hạn.

Khởi động cuộc chiến thương mại toàn cầu

Về lĩnh vực thương mại, chính quyền ông Trump theo đuổi chiến lược tăng thuế quan trên diện rộng. 

Mỹ triển khai hai loại thuế chính: thuế đối ứng theo quốc gia/vùng lãnh thổ và thuế quan theo ngành. Kể từ ngày 7/8, các mức thuế đối ứng mới của Mỹ chính thức có hiệu lực. 

Mỹ áp thuế tối thiểu 10% với hầu hết các đối tác thương mại, 15% đối với các quốc gia và vùng lãnh thổ có thặng dư thương mại hàng hóa nhỏ hoặc đạt thỏa thuận với Mỹ. 26 nền kinh tế khác chịu mức thuế cao hơn, dao động trong khoảng 18 - 41%. Việt Nam chịu mức thuế 20%.

Căng thẳng Mỹ - Trung tiếp tục là tâm điểm của giới quan sát. Trong giai đoạn leo thang, Washington từng nâng thuế đối với hàng hóa Trung Quốc lên 145%, Bắc Kinh đáp trả bằng mức thuế 125% đối với hàng Mỹ. 

Nhưng sau các vòng đàm phán Mỹ và Trung Quốc đã giảm mạnh thuế quan với nhau. Theo thỏa thuận đình chiến mới nhất, hiện hàng Trung Quốc vào Mỹ chịu thuế đối ứng 10% và thêm 10% liên quan đến fentanyl; trong khi Trung Quốc áp thuế 10% lên hàng Mỹ. Các mức này chưa bao gồm thuế quan áp dụng từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump.

Song song với thuế đối ứng, Mỹ còn tăng thuế lên nhiều ngành trọng yếu như thép, nhôm, ô tô, gỗ… với thuế suất dao động trong khoảng 10% - 50%. Nhà Trắng vẫn đang điều tra những lĩnh vực khác như dược phẩm, khoáng chất quan trọng và máy bay thương mại, mở ra khả năng áp thêm thuế trong tương lai gần.

Một điểm nổi bật của cuộc chiến thương mại là tính bất ổn. Thuế quan hiệu lực trung bình của Mỹ có thời điểm tăng lên tới 28%, nhưng nay đã giảm xuống còn khoảng 16,8%. Nhưng đây vẫn là mức thuế quan cao nhất của Mỹ kể từ năm 1914.

Theo ước tính của Trung tâm nghiên cứu Yale Budget Lab, thuế quan và biện pháp trả đũa từ các nước sẽ khiến tốc độ tăng trưởng GDP Mỹ giảm khoảng 0,5 điểm % trong năm 2025 và 0,4 điểm % trong năm 2026. Về lạm phát, nếu thuế quan được chuyển hoàn toàn vào giá bán, giá tiêu dùng có thể tăng thêm 1,2% trong ngắn hạn.

Chính quyền ông Trump đặt mục tiêu trục xuất 1 triệu người nhập cư mỗi năm - hơn gấp đôi kỷ lục được thiết lập năm 2012 dưới thời Tổng thống Barack Obama. Ngay trong ngày đầu nhậm chức, ông Trump đã ký nhiều sắc lệnh siết chặt nhập cư và kể từ đó liên tục mở rộng các biện pháp hạn chế.

Nhà Trắng đã hạn chế quyền tị nạn tại biên giới phía nam, thắt chặt visa sinh viên và lao động công nghệ, đồng thời huy động hàng nghìn đặc vụ liên bang để tiến hành bắt giữ và trục xuất người nhập cư trái phép. 

Tới đầu tháng 12/2025, chính quyền ông Trump còn tạm dừng xử lý hồ sơ nhập cư của công dân thuộc 19 quốc gia.

Các biện pháp trên đã tạo ra tác động rõ rệt. Theo Bộ An ninh Nội địa (DHS), hơn hai triệu người nhập cư không giấy tờ đã tự nguyện rời Mỹ và hơn 527.000 người bị trục xuất. 

Một nghiên cứu công bố giữa năm 2025 cho thấy lần đầu tiên trong ít nhất 50 năm, số người nhập cư rời khỏi Mỹ nhiều hơn số người đến.

Giới chức Nhà Trắng đánh giá cao xu hướng này, cho rằng áp lực lên dịch vụ công đã giảm bớt, trong khi thị trường lao động trong nước sẽ có thêm nhiều cơ hội cho lao động sinh ra tại Mỹ.

Song các nhà kinh tế lại bày tỏ lo ngại. Theo phân tích của Quỹ Chính sách Quốc gia (NFAP), các chính sách hạn chế nhập cư có thể khiến tốc độ tăng trưởng kinh tế hàng năm giảm gần 1/3 vào năm 2035.  

Đó là bởi người nhập cư vừa là khách hàng tạo ra nhu cầu cho nền kinh tế, vừa là lực lượng lao động bổ trợ giúp tăng năng suất cho toàn bộ lực lượng lao động. 

Gây áp lực chưa từng có lên Fed  

Năm 2025 cũng đánh dấu căng thẳng chưa từng có giữa Nhà Trắng và Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Ông liên tục kêu gọi Fed giảm mạnh lãi suất, với lý do điều đó sẽ hỗ trợ tăng trưởng kinh tế và giảm chi phí vay nợ của chính phủ. 

Tuy nhiên, trọng tâm chính của chiến dịch này là những nỗ lực thay đổi nhân sự trong Fed.

Tổng thống Mỹ liên tục chế giễu ông Powell trên mạng xã hội và cáo buộc ông đã mắc sai phạm đối với dự án cải tạo trụ sở Fed. Ông thậm chí còn ám chỉ rằng vấn đề này có thể trở thành lý do để sa thải ông Powell. 

Sau khi thị trường trái phiếu phản ứng dữ dội, Nhà Trắng đã phải dịu giọng về việc cách chức ông Powell. Tuy nhiên, căng thẳng vẫn leo thang khi ông Trump quyết định sa thải Thống đốc Lisa Cook – thành viên có quyền bỏ phiếu trong Ủy ban thị trường mở (FOMC). 

Đây được xem là thách thức lớn nhất đối với tính độc lập của Fed trong nhiều thập kỷ. Hiện bà Cook vẫn đảm nhiệm nhiệm vụ khi tòa án xem xét tính hợp pháp của quyết định.

Ngoài ra, việc một thống đốc Fed rời nhiệm sở sớm tạo cơ hội để ông Trump bổ nhiệm ông Stephen Miran – cố vấn kinh tế thân cận – vào ghế trống. Trong các cuộc họp chính sách, ông Miran ủng hộ mạnh mẽ việc cắt giảm lãi suất với quy mô lớn. 

Các chuyên gia lo ngại rằng áp lực của Nhà Trắng có thể làm xói mòn tính độc lập của ngân hàng trung ương – một trong những trụ cột ổn định của kinh tế Mỹ.

​Can thiệp bất thường vào doanh nghiệp tư nhân  

Washington từ trước đến nay luôn đề cao chủ nghĩa thị trường tự do. Chính phủ chỉ can thiệp sâu vào nền kinh tế trong các trường hợp khẩn cấp. 

Ví dụ, trong khủng hoảng tài chính 2008, chính phủ Mỹ nắm giữ cổ phần tạm thời trong hãng bảo hiểm AIG, nhà sản xuất xe GM, Chrysler và một số ngân hàng lớn. Khi tình hình kinh tế cải thiện, Washington thường nhanh chóng thoái vốn.

Song, năm 2025 chứng kiến một thay đổi chưa từng có. Thay vì rót vốn vào những tập đoàn gặp khó khăn, chính quyền Trump mua cổ phần tại các doanh nghiệp đang hoạt động ổn định và có vai trò quan trọng với an ninh quốc gia. 

Theo New York Times, tổng số tiền vốn cam kết đầu tư của chính quyền ông Trump đã vượt 10 tỷ USD, trong đó riêng Intel nhận gần 9 tỷ USD.

Sự can thiệp bất thường của chính phủ vào thị trường tư nhân làm dấy lên một số lo ngại, bao gồm nguy cơ ngân sách bị tổn thất nếu doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả. 

Nhưng trong bối cảnh Trung Quốc chiếm vị thế thống trị trong những lĩnh vực chiến lược như đất hiếm, ngày càng nhiều chính trị gia - kể cả từ Đảng Dân chủ – ủng hộ việc chính phủ chủ động nắm giữ cổ phần để bảo vệ lợi ích quốc gia. 

Riêng về Intel, khoản đầu tư được xem là nỗ lực củng cố năng lực sản xuất chip tiên tiến và phát triển AI – lĩnh vực sẽ định đoạt cuộc đua công nghệ toàn cầu. 

Tranh cãi ngân sách dẫn tới đợt đóng cửa chính phủ lịch sử 

Năm 2025, Mỹ chứng kiến đợt đóng cửa chính phủ dài nhất lịch sử, vượt qua kỷ lục 35 ngày của giai đoạn 2018 - 2019 cũng dưới thời Tổng thống Trump. Trong 50 năm qua, chính phủ Mỹ đã trải qua 22 lần đóng cửa, riêng ông Trump góp tới 4 lần.

Đợt đóng cửa năm 2025 chủ yếu bắt nguồn từ tranh cãi về Đạo luật Chăm sóc Sức khỏe Giá cả Phải chăng (ACA). 

Đảng Dân chủ phản đối dự luật ngân sách của Đảng Cộng hòa vì dự luật không gia hạn các khoản trợ cấp ACA mở rộng, dự kiến hết hiệu lực vào tháng 11/2025. 

Đảng Dân chủ nhấn mạnh việc chấm dứt trợ cấp sẽ khiến chi phí chăm sóc sức khỏe tăng mạnh đối với hàng triệu người Mỹ, trong khi Đảng Cộng hòa lập luận rằng gia hạn là không bền vững về mặt tài khóa.

Từ ngày 1/10 đến 12/11/2025, đợt đóng cửa kéo dài 43 ngày, gây ảnh hưởng nặng nề trên toàn quốc: hàng trăm nghìn nhân viên liên bang phải nghỉ việc, các công viên quốc gia và bảo tàng đóng cửa, nhiều dịch vụ công bị gián đoạn. 

Cuối cùng, hai đảng được thỏa thuận tạm thời, cấp ngân sách đến ngày 30/1/2026, đồng nghĩa với việc chính phủ có khả năng sẽ sớm đóng cửa lần nữa.