Áp lực lạm phát gia tăng từ cả yếu tố bên ngoài và trong nước

Sáng 9/7, Học viện Tài chính đã tổ chức Diễn đàn thường niên "Diễn biến thị trường, giá cả ở Việt Nam" lần thứ hai năm 2026.

Trong kỷ yếu diễn đàn, ThS. Tạ Thị Thu Việt, Phó Trưởng ban Ban Thống kê Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, phân tích CPI bình quân 6 tháng đầu năm tăng 4,38% so với cùng kỳ. Mức tăng này góp phần duy trì ổn định kinh tế vĩ mô và hỗ trợ tăng trưởng, song cũng đồng nghĩa dư địa để hoàn thành mục tiêu kiểm soát lạm phát khoảng 4,5% trong cả năm không còn nhiều.

Theo bà Việt, áp lực lạm phát trong nửa cuối năm sẽ đến từ cả các yếu tố bên ngoài lẫn trong nước.

Ở bình diện quốc tế, căng thẳng địa chính trị, xung đột quân sự tại một số khu vực cùng xu hướng gia tăng các biện pháp bảo hộ thương mại có thể tiếp tục làm biến động giá năng lượng, lương thực và nguyên vật liệu trên thị trường thế giới. Những yếu tố này không chỉ làm gia tăng chi phí sản xuất toàn cầu mà còn tạo áp lực lạm phát nhập khẩu đối với Việt Nam.

Bên cạnh đó, chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn tiềm ẩn nguy cơ gián đoạn, trong khi chi phí logistics quốc tế và giá nguyên liệu đầu vào được dự báo duy trì ở mức cao. Theo đại diện Cục Thống kê, điều này sẽ làm tăng chi phí nhập khẩu nguyên vật liệu, tác động trực tiếp đến giá thành sản xuất của doanh nghiệp và mặt bằng giá hàng hóa tiêu dùng.

Một yếu tố khác cần theo dõi là diễn biến tỷ giá. Theo bà Việt, đồng USD nhiều khả năng vẫn duy trì ở mức cao khi nhiều ngân hàng trung ương lớn tiếp tục theo đuổi chính sách tiền tệ thận trọng nhằm kiểm soát lạm phát. Đồng USD mạnh lên sẽ làm tăng chi phí nhập khẩu nhiên liệu, máy móc, thiết bị và nguyên liệu đầu vào, qua đó tạo thêm áp lực đối với công tác điều hành giá.

Ở góc độ thị trường tiền tệ, ThS. Vũ Thị Đào, Viện Kinh tế - Tài chính, cho biết chỉ số DXY bình quân 6 tháng đầu năm giảm so với cùng kỳ năm trước, phản ánh kỳ vọng về chu kỳ nới lỏng tiền tệ của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed). Tuy nhiên, tỷ giá USD/VND vẫn tăng do chênh lệch lãi suất VND - USD trên thị trường liên ngân hàng ở mức âm và nhu cầu ngoại tệ phục vụ nhập khẩu gia tăng. Theo bà, diễn biến tỷ giá sẽ tiếp tục là một trong những yếu tố cần theo dõi khi đánh giá áp lực lạm phát nhập khẩu trong thời gian tới.

CPI năm 2026 được dự báo tăng 4,2-4,8%

Ở trong nước, theo bà Tạ Thị Thu Việt, mục tiêu tăng trưởng kinh tế cao sẽ kéo theo nhu cầu về điện năng, nhiên liệu và nguyên vật liệu phục vụ sản xuất tiếp tục gia tăng. Cùng với việc đẩy mạnh giải ngân đầu tư công, nhu cầu vật liệu xây dựng cho các dự án hạ tầng và nhà ở có thể khiến giá vật liệu và chi phí xây dựng tiếp tục neo ở mức cao.

Bên cạnh đó, việc thực hiện lộ trình điều chỉnh giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý theo cơ chế thị trường như điện và dịch vụ công cũng có thể tạo thêm áp lực lên CPI nếu thời điểm điều chỉnh không phù hợp.

Đáng chú ý, chính sách giảm thuế đối với xăng dầu dự kiến hết hiệu lực sau ngày 30/9/2026 được đánh giá là một biến số lớn. Theo bà Việt, nếu giá dầu thế giới vẫn ở mức cao, việc kết thúc chính sách hỗ trợ thuế có thể tạo ra cú sốc chi phí đẩy, lan tỏa sang nhiều nhóm hàng hóa và dịch vụ.

Đồng quan điểm, Trần Thị Huế, Viện Kinh tế - Tài chính, nhận định biến động giá dầu trong nửa đầu năm cho thấy thị trường năng lượng toàn cầu vẫn rất nhạy cảm trước các cú sốc địa chính trị. Giá dầu thế giới đã truyền dẫn khá rõ vào giá xăng dầu trong nước, qua đó tạo áp lực lên CPI, đặc biệt thông qua nhóm giao thông và chi phí vận tải. Theo bà, điều hành giá xăng dầu trong thời gian tới cần tiếp tục bảo đảm tính linh hoạt, minh bạch và chủ động xây dựng các kịch bản ứng phó với biến động của thị trường quốc tế.

Ngoài ra, việc điều chỉnh tiền lương từ tháng 7/2026 được dự báo sẽ góp phần cải thiện thu nhập và thúc đẩy sức mua trong nền kinh tế. Tuy nhiên, theo bà Việt, nếu nguồn cung hàng hóa được bảo đảm và thị trường được điều hành hiệu quả thì tác động của yếu tố này đến lạm phát sẽ được hạn chế. Các yếu tố thời tiết cực đoan, thiên tai và dịch bệnh cũng tiếp tục là những rủi ro có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lương thực, thực phẩm trong những tháng cuối năm.

Đánh giá về triển vọng lạm phát, Phạm Minh Thụy, Phó Trưởng phòng phụ trách Phòng Nghiên cứu Kinh tế - Tài chính, Viện Kinh tế - Tài chính, cho biết CPI bình quân 6 tháng đầu năm 2026 tăng 4,38% - mức cao nhất của cùng kỳ trong 12 năm trở lại đây. Theo ông, CPI bình quân cả năm 2026 được dự báo tăng trong khoảng 4,2-4,8%, phản ánh áp lực điều hành vẫn ở mức lớn và mục tiêu kiểm soát lạm phát quanh 4,5% sẽ phụ thuộc đáng kể vào diễn biến của giá hàng hóa thế giới cũng như hiệu quả phối hợp chính sách trong nước.

Theo tính toán của ThS. Tạ Thị Thu Việt, để giữ CPI bình quân cả năm ở mức khoảng 4,5%, CPI bình quân mỗi tháng từ nay đến cuối năm chỉ nên tăng khoảng 0,2% so với tháng trước. Đây là dư địa điều hành tương đối hẹp, đòi hỏi công tác quản lý giá phải chủ động, linh hoạt và bám sát diễn biến thị trường.

Để ứng phó với các áp lực trên, bà Việt cho rằng cần tiếp tục theo dõi sát diễn biến giá dầu thô và nguyên vật liệu chiến lược trên thị trường thế giới nhằm chủ động xây dựng các kịch bản điều hành giá. Đối với xăng dầu, cần chuẩn bị phương án sau thời điểm chính sách giảm thuế kết thúc, bao gồm điều tiết phù hợp và nghiên cứu lộ trình điều chỉnh thuế nhằm hạn chế nguy cơ xảy ra "sốc giá".

Cùng với đó, Cục Thống kê kiến nghị rà soát lộ trình điều chỉnh giá các hàng hóa, dịch vụ do Nhà nước quản lý theo hướng công khai, minh bạch, phù hợp với diễn biến kinh tế vĩ mô; tránh điều chỉnh đồng thời nhiều mặt hàng trong cùng một thời điểm để giảm áp lực cộng hưởng lên CPI.

Bà Việt cũng nhấn mạnh cần tiếp tục bảo đảm cân đối cung - cầu, nhất là đối với các mặt hàng thiết yếu; tăng cường công tác dự báo, kiểm soát chi phí trung gian và chi phí vận tải, đồng thời xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ, găm hàng hoặc lợi dụng biến động thị trường để tăng giá bất hợp lý.

Ở góc độ nghiên cứu chính sách, Phan Thị Thu Hoài, Viện Kinh tế - Tài chính, cho rằng lạm phát của Việt Nam hiện mang tính chất đa nguồn, chịu tác động đồng thời từ giá năng lượng, tỷ giá, lương thực, logistics, chính sách tiền tệ và kỳ vọng thị trường. Vì vậy, điều hành giá không thể chỉ dựa vào các biện pháp hành chính hoặc công cụ tiền tệ đơn lẻ mà cần một cách tiếp cận tổng hợp hơn.

Theo bà Hoài, trọng tâm trong thời gian tới là điều hành giá theo tín hiệu thị trường, tăng cường phối hợp giữa chính sách tài khóa và tiền tệ, nâng cao năng lực dự báo sớm, bảo đảm nguồn cung hàng hóa thiết yếu và đẩy mạnh ứng dụng dữ liệu lớn (Big Data), trí tuệ nhân tạo (AI) trong phân tích, dự báo diễn biến giá cả. Đồng thời, việc minh bạch thông tin cũng đóng vai trò quan trọng nhằm ổn định kỳ vọng lạm phát và nâng cao hiệu quả điều hành.

Trong khi đó, TS. Vũ Đình Ánh, Viện Kinh tế - Tài chính, nhận định xu hướng lãi suất ngân hàng trong năm 2026 và có thể kéo dài sang năm 2027 nhiều khả năng sẽ tăng, với mức độ phụ thuộc vào yêu cầu kiểm soát lạm phát, cân đối tăng trưởng tín dụng, ổn định kinh tế vĩ mô và hiệu quả đầu tư, đặc biệt là đầu tư công. Theo ông, việc điều hành lãi suất sẽ tiếp tục là một trong những công cụ quan trọng để vừa hỗ trợ tăng trưởng, vừa kiểm soát lạm phát trong bối cảnh nền kinh tế phải ứng phó với nhiều biến động từ bên ngoài.