"Bình thường hóa" sẽ tốn thời gian

Việc Mỹ và Iran đạt được thỏa thuận mở lại eo biển Hormuz đã giúp giảm bớt nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu trong dài hạn, qua đó làm suy giảm rủi ro thế giới rơi vào một cuộc suy thoái nghiêm trọng.

Nhưng nền kinh tế toàn cầu vẫn chưa thực sự an toàn. Tuy tăng trưởng kinh tế vẫn vững vàng trong gần 4 tháng xung đột Trung Đông, những gián đoạn tại eo biển Hormuz sẽ cần nhiều tháng mới có thể được khắc phục hoàn toàn.

Ví dụ, thủy lôi tại Hormuz cần được rà phá trước khi tàu thuyền có thể tự do lưu thông trở lại. Các mỏ dầu và nhà máy lọc dầu phải dừng sản xuất hoặc bị hư hại trong chiến tranh cũng cần thời gian để khôi phục hoạt động.

Trong khi đó, tình trạng bất ổn vẫn sẽ phủ bóng lên ngành vận tải biển khi Washington và Tehran bước vào giai đoạn đàm phán chi tiết về chương trình hạt nhân của Iran cùng các vấn đề còn tồn đọng khác.

Ông Simon MacAdam, nhà kinh tế cấp cao tại Capital Economics, bình luận: “Việc Hormuz trở lại rõ ràng là điều tích cực, nhưng điều đó không có nghĩa là nền kinh tế toàn cầu sẽ tránh được những tổn thất từ những gì đã xảy ra”.

Khủng hoảng Hormuz đã phơi bày những rạn nứt ngày càng sâu sắc trong nền kinh tế và thương mại toàn cầu.

Ảnh hưởng sẽ tiếp tục lan tỏa

Trước đây, các quốc gia có xu hướng hợp tác để dỡ bỏ rào cản thương mại, nhưng nay họ chuyển sang ưu tiên cho an ninh kinh tế và tận dụng các đòn bẩy vì lợi ích quốc gia. Các chính phủ sẽ chạy đua để xây dựng lại kho dự trữ đã cạn kiệt do khủng hoảng, đồng thời đổ nguồn lực vào năng lực sản xuất và dự trữ năng lượng trong nước để chuẩn bị cho cuộc khủng hoảng tiếp theo. 

Ông Stefan Angrick, nhà kinh tế cấp cao cuộc Moody’s Analytics, nhận xét: “Nền kinh tế thế giới không còn như xưa mà phân mảnh hơn nhiều. Chúng ta không còn có thể trông chờ xu hướng toàn cầu hóa sẽ giữ giá cả ở mức thấp”.

Trước mắt, hậu quả rõ ràng nhất của nền hòa bình mong manh tại Trung Đông là lạm phát dai dẳng. Các tổ chức quản lý chính sách tiền tệ - bao gồm Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) và Ngân hàng Trung ương Anh (BoE) - vốn được kỳ vọng sẽ cắt giảm lãi suất trong năm nay, nhưng kế hoạch đó đã tan thành mây khói khi chi phí năng lượng phi mã.

Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB) đã tăng lãi suất vào tuần trước. Tân Chủ tịch Fed Kevin Warsh và các đồng nghiệp giữ nguyên lãi suất tại cuộc họp ngày 17/6, nhưng phát tín hiệu rằng việc thắt chặt chính sách có thể sớm được xem xét.

Giá dầu thô đã hạ nhiệt sau khi Mỹ - Iran đạt thỏa thuận. Trên thị trường tương lai, giá dầu thô Brent dao động ở mức khoảng 78 USD/thùng, thấp hơn đáng kể mức đỉnh hơn 118 USD ghi nhận trong tháng 3. Tương tự, giá xăng ở Mỹ và nhiều nước cũng đã đi xuống, giúp giảm áp lực cho người tiêu dùng.

Nhưng tác động của cú sốc năng lượng vẫn chưa được phản ánh đầy đủ trong toàn bộ nền kinh tế. Đối với các lĩnh vực như thực phẩm và điện năng, ảnh hưởng của cuộc khủng hoảng mới chỉ bắt đầu xuất hiện và có thể tiếp tục gia tăng trong những tháng tới, ngay cả khi hoạt động vận tải qua Hormuz dần được khôi phục.

Giá thực phẩm có thể tăng trong suốt một năm sau cú sốc giá năng lượng. Nhà nông thường mua các đầu vào như phân bón theo hợp đồng cố định giá, trong khi chuỗi cung ứng kéo dài cũng khiến chi phí cao mất nhiều thời gian hơn để được chuyển từ trang trại tới kệ hàng siêu thị.

Hóa đơn tiền điện cũng cần thời gian để phản ánh những biến động về năng lượng vì giá cả ở nhiều quốc gia được điều tiết hoặc cố định thông qua các hợp đồng dài hạn.

Ông Philip Lane, nhà kinh tế trưởng tại ECB, phát biểu trong tuần này: “Sẽ có những tác động gián tiếp đến thực phẩm, hàng hóa và dịch vụ trong năm nay và cả năm sau”.

Nền kinh tế toàn cầu khá bền bỉ trong cú sốc năng lượng, do đó các nhà kinh tế cũng không kỳ vọng tăng trưởng sẽ bùng nổ khi cuộc khủng hoảng dần lắng xuống.

Sự bùng nổ của đầu tư và xuất khẩu trong các lĩnh vực liên quan đến AI đã hỗ trợ cho nền kinh tế toàn cầu trong thời gian qua, ngay cả khi lạm phát gây áp lực lên chi tiêu tiêu dùng.

Tuần trước, World Bank dự báo kinh tế thế giới sẽ tăng trưởng 2,5% trong năm nay, chỉ thấp hơn một chút so với mức 2,6% được dự báo trước khi chiến sự bùng phát.