Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản tháng 5/2026 đạt 1,02 tỷ USD, tăng 0,6% so với cùng kỳ năm trước. Lũy kế 5 tháng đầu năm, xuất khẩu toàn ngành đạt 4,67 tỷ USD, tăng 11%, cho thấy đà phục hồi tiếp tục được duy trì. Tuy nhiên, bối cảnh thị trường đang xuất hiện nhiều yếu tố bất định khi doanh nghiệp thận trọng hơn trong việc ký kết đơn hàng, thị trường xuất khẩu ngày càng phân hóa và các yêu cầu về tuân thủ tiếp tục gia tăng.

Tôm tiếp tục là mặt hàng xuất khẩu chủ lực với kim ngạch đạt 1,9 tỷ USD, tăng 11,5%, chiếm hơn 40% tổng giá trị xuất khẩu thủy sản. Động lực tăng trưởng đến từ nhu cầu phục hồi tại một số thị trường châu Á, sự gia tăng của các sản phẩm chế biến và xuất khẩu tôm hùm sang Trung Quốc.

Dù vậy, ngành tôm đang đối mặt với nhiều thách thức. Tại nhiều địa phương, người nuôi có xu hướng chuyển sang nuôi tôm cỡ lớn nhằm tối ưu giá trị sản phẩm, trong khi một số thị trường nhập khẩu lại gia tăng nhu cầu đối với tôm cỡ nhỏ phục vụ phân khúc tiêu dùng tiết kiệm. Sự chênh lệch giữa cung và cầu có thể ảnh hưởng đến tiến độ ký kết đơn hàng và kế hoạch thu mua nguyên liệu của doanh nghiệp. Bên cạnh đó, tôm Việt Nam tiếp tục chịu áp lực cạnh tranh về giá từ Ecuador, Ấn Độ và Indonesia, đồng thời đối mặt với các biện pháp phòng vệ thương mại tại Hoa Kỳ.

Đối với cá tra, kim ngạch xuất khẩu 5 tháng đầu năm đạt 905 triệu USD, tăng 12,6% so với cùng kỳ. Nguồn cung ổn định cùng lợi thế về giá giúp mặt hàng này tiếp tục duy trì sức cạnh tranh trong bối cảnh người tiêu dùng tại nhiều thị trường ưu tiên các sản phẩm có giá thành hợp lý.

Tuy nhiên, áp lực chi phí sản xuất đang gia tăng khi giá cá giống duy trì ở mức cao từ năm 2025 đến nay, cùng với chi phí thức ăn, vận chuyển và các đầu vào khác tăng lên. Điều này khiến nhiều hộ nuôi thận trọng trong việc mở rộng sản xuất, có thể tác động đến nguồn cung nguyên liệu và biên lợi nhuận của doanh nghiệp trong thời gian tới. Ngoài ra, xuất khẩu cá tra sang Hoa Kỳ vẫn chịu ảnh hưởng bởi các rào cản thương mại và yêu cầu khắt khe về truy xuất nguồn gốc, chất lượng sản phẩm.

Ở chiều tích cực, nguồn cung cá thịt trắng toàn cầu đang có dấu hiệu thu hẹp khi sản lượng cá minh thái giảm khoảng 30%, trong khi chi phí nhiên liệu tăng mạnh khiến giá nguyên liệu leo thang. Diễn biến này có thể mở ra cơ hội cho cá tra Việt Nam và cá rô phi gia tăng thị phần nếu duy trì được nguồn cung ổn định và lợi thế cạnh tranh về giá.

Trái ngược với tôm và cá tra, xuất khẩu cá ngừ trong 5 tháng đầu năm giảm 6%, xuống còn 372 triệu USD. Nguyên nhân chủ yếu đến từ tình trạng thiếu hụt nguyên liệu trong nước và các yêu cầu ngày càng khắt khe về truy xuất nguồn gốc tại các thị trường nhập khẩu. Các quy định liên quan đến chống khai thác bất hợp pháp (IUU), bảo vệ động vật biển và kiểm soát nhập khẩu thủy sản đang làm gia tăng chi phí tuân thủ, đồng thời ảnh hưởng đến khả năng ký kết đơn hàng mới.

Nhóm hải sản khác ghi nhận kết quả tích cực hơn. Xuất khẩu mực, bạch tuộc đạt 304 triệu USD, tăng 18%; cua ghẹ và giáp xác khác đạt 160 triệu USD, tăng 19%; nhuyễn thể có vỏ đạt 122 triệu USD, tăng 22,8%. Tuy nhiên, các mặt hàng này vẫn chịu tác động từ chi phí nhiên liệu, logistics và yêu cầu ngày càng chặt chẽ về chứng nhận nguồn gốc nguyên liệu.

Về thị trường, Trung Quốc và Hồng Kông tiếp tục là điểm sáng lớn nhất với kim ngạch đạt 1,2 tỷ USD, tăng 40,5% so với cùng kỳ. Nhu cầu gia tăng đối với tôm, cá tra, cua ghẹ, nhuyễn thể và các sản phẩm thủy sản giá trị cao đã góp phần thúc đẩy tăng trưởng xuất khẩu. Tuy nhiên, thị trường này đang chuyển mạnh sang nhập khẩu chính ngạch và siết chặt các yêu cầu về chất lượng, an toàn sinh học, mã số vùng nuôi và truy xuất nguồn gốc.

Trong khi đó, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm 10%, còn 689 triệu USD; thị trường EU giảm 2,2%, xuống 435,6 triệu USD. Đây tiếp tục là những thị trường đặt ra nhiều yêu cầu về thuế quan, phòng vệ thương mại, an toàn thực phẩm và phát triển bền vững. Ngược lại, Nhật Bản tăng 0,4%, Hàn Quốc tăng 4% và ASEAN tăng 16,8%, góp phần giúp doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường và giảm phụ thuộc vào các thị trường truyền thống.

Từ kết quả đạt được trong 5 tháng đầu năm, VASEP dự báo xuất khẩu thủy sản năm 2026 có thể tăng trưởng khoảng 8-10%, với kim ngạch vượt mốc 12 tỷ USD nếu nhu cầu tại Trung Quốc tiếp tục duy trì tích cực, cá tra giữ được lợi thế cạnh tranh và ngành tôm cải thiện được áp lực chi phí. Ngược lại, những thách thức liên quan đến chi phí logistics, yêu cầu tuân thủ, các biện pháp phòng vệ thương mại và tình trạng thiếu hụt nguyên liệu có thể khiến tốc độ tăng trưởng của ngành chậm lại trong nửa cuối năm.