Chuyên gia: Doanh nghiệp Thái Lan mua công ty Việt làm ăn có lãi, đâu là bài học cho doanh nghiệp nội địa?
Khoảng cách giữa doanh nghiệp nội địa và khu vực FDI
Tại Diễn đàn Đầu tư và Kinh doanh quốc tế do Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam (VOV) tổ chức ngày 18/11 tại Hà Nội, các chuyên gia nhận định Việt Nam đang đứng trước nhiều cơ hội mở rộng không gian tăng trưởng, song năng lực nội tại của cộng đồng doanh nghiệp vẫn là một trong những thách thức lớn của quá trình hội nhập.
Trong 10 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt hơn 1.010 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu đạt hơn 499 tỷ USD, tăng 27,5%, còn nhập khẩu đạt hơn 511 tỷ USD, tăng 37,4%.
Đáng chú ý, khu vực kinh tế trong nước chỉ đóng góp gần 94 tỷ USD vào tổng kim ngạch xuất khẩu, tương đương 18,8%, với tốc độ tăng trưởng 8,2%, thấp hơn đáng kể mức tăng chung của cả nước. Trong khi đó, khu vực FDI chiếm 81,2% kim ngạch xuất khẩu, tương ứng hơn 405 tỷ USD.
Sự chênh lệch này cho thấy tăng trưởng về quy mô thương mại chưa đồng nghĩa với việc doanh nghiệp nội địa đã nâng cao được vị thế tương ứng trong chuỗi giá trị toàn cầu.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia, cho rằng điều đáng quan tâm hiện nay là năng lực của doanh nghiệp trong nước, khi khu vực FDI vẫn chiếm khoảng 80% kim ngạch xuất khẩu và 73% kim ngạch nhập khẩu.
Theo ông, định hướng thu hút FDI trong giai đoạn tới cần gắn chặt hơn với việc nâng cao sức cạnh tranh của khu vực kinh tế trong nước, tăng khả năng liên kết giữa doanh nghiệp nội địa với các tập đoàn nước ngoài, qua đó chuyển hóa nguồn lực quốc tế thành động lực phát triển của nền kinh tế.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, thành viên Hội đồng Tư vấn chính sách tài chính - tiền tệ quốc gia.
Bài học từ những thương vụ M&A của doanh nghiệp Thái Lan
Đề cập đến năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam, TS. Cấn Văn Lực dẫn kinh nghiệm từ các doanh nghiệp Thái Lan, đặc biệt trong hoạt động mua bán và sáp nhập (M&A).
“Tôi đánh giá rất cao họ về việc quản trị. Họ sang Việt Nam mua bán sáp nhập một số công ty Việt Nam rất thành công”, ông Lực nói và cho biết các doanh nghiệp này đã nhanh chóng kinh doanh có lãi sau khi thực hiện thương vụ.
Từ kinh nghiệm này, chuyên gia khuyến nghị doanh nghiệp Việt Nam cần chú trọng nâng cao chất lượng quản trị, phát triển nguồn nhân lực, đầu tư công nghệ và tối ưu hóa cơ cấu vốn, thay vì chỉ tập trung mở rộng quy mô sản xuất.
Ở góc độ đầu tư quốc tế, dòng vốn của doanh nghiệp Việt Nam đang ghi nhận sự gia tăng đáng kể. Theo số liệu tại diễn đàn, tổng vốn đầu tư đăng ký ra nước ngoài trong 9 tháng đầu năm 2026 đạt 2,77 tỷ USD, cao hơn gấp đôi mức 1,36 tỷ USD của cả năm 2025.
Trong đó, 121 dự án được cấp mới với tổng vốn đăng ký 1,28 tỷ USD, vốn điều chỉnh tăng thêm đạt 1,49 tỷ USD.
Tuy nhiên, theo TS. Võ Trí Thành, Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh, đầu tư ra nước ngoài không đơn thuần nhằm mở rộng sự hiện diện hay khẳng định vị thế doanh nghiệp. Giá trị lớn hơn của quá trình này nằm ở khả năng tiếp cận công nghệ, huy động nguồn lực tài chính quốc tế, học hỏi kinh nghiệm quản trị và nâng cao năng lực kinh doanh.
Cùng quan điểm, TS. Trần Hải Linh, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nhân và Đầu tư Việt Nam - Hàn Quốc (VKBIA), cho rằng nguồn lực quốc tế không chỉ giới hạn ở vốn đầu tư mà còn bao gồm công nghệ, tri thức, hệ thống phân phối, mạng lưới đối tác và nhân lực chất lượng cao.
Vấn đề đặt ra là doanh nghiệp Việt Nam cần tận dụng những nguồn lực này để từng bước làm chủ các công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn, thay vì chủ yếu tham gia vào hoạt động gia công, sản xuất.
Sản xuất thiết bị điện tử tại công ty TNHH Foster VN tại KCN VSIP 2 (Bình Dương) - công ty vốn đầu tư Nhật. Ảnh: Thanh niên.
Vươn ra thế giới nhưng tránh đầu tư dàn trải
Chương trình vươn ra thị trường quốc tế (Go Global) giai đoạn 2026-2030, được Thủ tướng Chính phủ phê duyệt tại Quyết định số 626/QĐ-TTg ngày 6/4/2026, đang mở thêm cơ hội để doanh nghiệp Việt Nam tiếp cận thị trường và nguồn lực quốc tế.
Theo các chuyên gia, chương trình đặt mục tiêu đào tạo năng lực quốc tế hóa cho tối thiểu 10.000 lượt doanh nghiệp; tư vấn, xây dựng chiến lược vươn ra toàn cầu cho 1.000 doanh nghiệp; hỗ trợ chuyên sâu 100 doanh nghiệp đầu tư ra nước ngoài, trong đó 30% thực hiện đầu tư thông qua M&A.
Dù dư địa mở rộng còn lớn, TS. Nguyễn Văn Hội, Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chiến lược, Chính sách Công Thương, lưu ý doanh nghiệp không nên nóng vội khi gia nhập thị trường quốc tế.
Việc lựa chọn thị trường cần dựa trên nhu cầu thực tế, khả năng tiếp cận khách hàng, biên lợi nhuận dự kiến, năng lực cung ứng và nguồn vốn. Quy mô thị trường lớn hay tốc độ tăng trưởng cao chưa hẳn là yếu tố bảo đảm hiệu quả đầu tư.
Đặc biệt, trong bối cảnh các hàng rào kỹ thuật, yêu cầu về xuất xứ hàng hóa, tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững ngày càng khắt khe, chi phí tuân thủ cũng trở thành một yếu tố ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng cạnh tranh của doanh nghiệp.
Ông Hội khuyến nghị doanh nghiệp thực hiện chiến lược mở rộng theo nguyên tắc “dò đá qua sông”, tiến hành thử nghiệm, đánh giá hiệu quả trước khi gia tăng quy mô, đồng thời kiểm soát rủi ro về tỷ giá, dòng tiền và biến động chính sách tại thị trường sở tại.
Trong khi đó, TS. Cấn Văn Lực đề xuất mỗi doanh nghiệp xây dựng chiến lược quốc tế hóa riêng, ưu tiên lựa chọn 2-3 thị trường mục tiêu, chuẩn hóa hệ thống quản trị theo thông lệ quốc tế và đa dạng hóa các kênh huy động vốn.
Về phía cơ quan quản lý, các chuyên gia kiến nghị đổi mới hoạt động xúc tiến thương mại theo hướng kết hợp xúc tiến đầu tư, chuyển giao công nghệ, hỗ trợ pháp lý và kết nối mạng lưới phân phối tại nước ngoài.
Khi quy mô thương mại đã vượt mốc 1.000 tỷ USD, thách thức của Việt Nam không còn chỉ nằm ở việc tăng kim ngạch xuất khẩu, mà là nâng cao tỷ trọng đóng góp và giá trị mà doanh nghiệp nội địa có thể tạo ra. Khả năng sở hữu thương hiệu, công nghệ, hệ thống phân phối và chủ động đầu tư ra nước ngoài sẽ là những yếu tố quan trọng quyết định vị thế của doanh nghiệp Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu.