Chuyên gia: Ngân hàng ít động lực cho vay doanh nghiệp nhỏ vì ngại rủi ro
Ngân hàng lo rủi ro và tính minh bạch
Lý giải những rào cản trong việc cấp tín dụng cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, tại phiên thảo luận "Bức tranh vĩ mô 2027 - Nguồn lực cho chu kỳ tăng trưởng mới" trong khuôn khổ Vietnam Investment Forum 2027 ngày 12/11, ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao Công ty Quản lý quỹ Manulife Investments Việt Nam, cho rằng một trong những vấn đề lớn nằm ở mức độ rủi ro và tính minh bạch của nhóm doanh nghiệp này.
Ông Nguyễn Đức Hải, Giám đốc Đầu tư cấp cao Công ty Quản lý quỹ Manulife Investments Việt Nam.
Theo ông Hải, trong khi các ngân hàng được yêu cầu giảm lãi suất để hỗ trợ nền kinh tế, doanh nghiệp nhỏ và vừa lại có mức độ rủi ro cao hơn, đồng thời thông tin tài chính kém minh bạch hơn so với các doanh nghiệp lớn có lịch sử hoạt động lâu năm.
Điều này khiến các ngân hàng có ít động lực mở rộng tín dụng cho nhóm khách hàng này. Để kiểm soát rủi ro, các tổ chức tín dụng buộc phải áp dụng những tiêu chuẩn thẩm định khắt khe hơn, khiến việc triển khai cho vay trên thực tế gặp nhiều khó khăn.
"Nếu cứ để ngân hàng tự quyết định, tự đặt ra các yêu cầu và tiêu chuẩn, họ sẽ có xu hướng đưa ra những điều kiện rất cao. Khi đó, doanh nghiệp nhỏ và vừa sẽ rất khó tiếp cận vốn", ông Hải nhận định.
Bên cạnh đó, chi phí tín dụng cũng là một trở ngại đáng kể. Theo chuyên gia Manulife Investments Việt Nam, các ngân hàng phải cân nhắc liệu mức lãi suất cho vay có đủ bù đắp những tổn thất có thể phát sinh từ các khoản tín dụng rủi ro cao hay không.
Để tháo gỡ, ông Hải đề xuất xây dựng những cơ chế hỗ trợ như bảo lãnh tín dụng dành cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, hoặc cơ chế hạch toán kế toán phù hợp cho ngân hàng đối với các khoản vay thuộc nhóm này.
"Mục tiêu là bảo đảm các khoản vay có khả năng thu hồi. Dù không nhất thiết thu hồi được toàn bộ, nhưng phần lớn nguồn vốn có thể tiếp tục được quay vòng để cho các doanh nghiệp khác vay. Khi đó, chúng ta mới tạo ra được dòng chảy tài chính bền vững", ông Hải nhấn mạnh.
Theo đó, việc thiết kế cơ chế hỗ trợ phù hợp không chỉ nhằm mở rộng khả năng tiếp cận tín dụng, mà còn phải bảo đảm nguồn vốn có thể được thu hồi và tái sử dụng, hạn chế rủi ro cho hệ thống ngân hàng.
Doanh nghiệp cần chủ động đa dạng hóa kênh huy động vốn ngoài tín dụng
Ở góc độ chính sách, TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia, cho rằng khả năng tiếp cận các nguồn lực của doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn còn nhiều vấn đề cần giải quyết, không chỉ ở vốn mà còn liên quan đến đất đai, tài nguyên, khoa học công nghệ và lao động.
TS. Cấn Văn Lực, Chuyên gia Kinh tế trưởng BIDV, Thành viên Hội đồng Tư vấn Chính sách Tài chính - Tiền tệ Quốc gia.
Theo ông Lực, Chính phủ đã nhận diện những khó khăn này. Đây cũng là cơ sở cho định hướng sửa đổi Luật Hỗ trợ doanh nghiệp nhỏ và vừa, chuyển thành Luật Phát triển doanh nghiệp nhỏ và vừa, với ba nhóm thay đổi đáng chú ý.
Trước hết là cơ chế cấp voucher hỗ trợ đào tạo cho lãnh đạo doanh nghiệp nhỏ và vừa, hướng tới khoảng 10.000 CEO trong giai đoạn đầu và có thể tiếp tục mở rộng quy mô. Hoạt động đào tạo sẽ gắn với yêu cầu về chứng chỉ và kết quả cụ thể.
Tiếp đến là mục tiêu yêu cầu hệ thống tài chính, tín dụng cung cấp vốn cho ít nhất 300.000 doanh nghiệp nhỏ và vừa đến năm 2030.
Ngoài ra, các chương trình hỗ trợ chuyển đổi xanh và chuyển đổi số cũng được chú trọng. Theo ông Lực, doanh nghiệp thực hiện chuyển đổi xanh có thể được hỗ trợ lãi suất khoảng 2%. Đối với chuyển đổi số, Hà Nội và một số địa phương đã bắt đầu triển khai các chương trình hỗ trợ với mức có thể lên tới 50% chi phí đầu tư, nâng cấp công nghệ cho doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Đáng chú ý, chuyên gia BIDV cho biết dư nợ tín dụng của doanh nghiệp nhỏ và vừa hiện chiếm khoảng 20% tổng dư nợ toàn nền kinh tế, cao hơn 3 điểm phần trăm so với mức bình quân 17% của khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Cũng theo ông Lực, khó khăn trong tiếp cận tài chính là vấn đề không chỉ riêng doanh nghiệp Việt Nam gặp phải, mà còn phổ biến tại nhiều quốc gia trên thế giới.
Bên cạnh những hỗ trợ từ Nhà nước, ông nhấn mạnh doanh nghiệp cần chủ động nâng cao năng lực quản trị và đa dạng hóa các kênh huy động vốn, thay vì chỉ phụ thuộc vào tín dụng ngân hàng.
"Có một kênh vốn trên thị trường mà doanh nghiệp nhỏ và vừa thường bỏ quên đó là cho thuê tài chính", TS. Cấn Văn Lực chỉ ra.
Theo ông, cho thuê tài chính là hình thức tín dụng trung và dài hạn không cần tài sản thế chấp, song chưa được nhiều doanh nghiệp nhỏ và vừa quan tâm.
Ngoài ra, doanh nghiệp cũng cần hoạt động công khai, minh bạch, tuân thủ pháp luật và nâng cao tính chuyên nghiệp trong quản trị. Với những doanh nghiệp đáp ứng đủ điều kiện, việc niêm yết trên thị trường chứng khoán cũng có thể mở ra cơ hội huy động vốn từ các nguồn lực khác.
"Doanh nghiệp nhỏ và vừa không chỉ ở Việt Nam mà trên toàn thế giới, kể cả khu vực châu Á, đều gặp khó khăn trong tiếp cận tài chính. Nhưng ở chiều ngược lại, bản thân doanh nghiệp cũng phải chuyên nghiệp hơn, công khai, minh bạch hơn, nâng cao năng lực quản trị và sẵn sàng niêm yết trên thị trường chứng khoán nếu đủ điều kiện để huy động vốn từ các nguồn lực khác", TS. Cấn Văn Lực nhấn mạnh.
Theo vị chuyên gia, việc tháo gỡ những khó khăn trong tiếp cận vốn cần có nỗ lực từ cả phía cơ quan quản lý, hệ thống tài chính và bản thân doanh nghiệp.
Ngày 3/10, tại họp báo Chính phủ thường kỳ, Phó Thống đốc Ngân hàng Nhà nước Phạm Thanh Hà thông tin, từ đầu tháng 8, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo, khuyến khích các ngân hàng thương mại đăng ký tham gia các chương trình tín dụng hướng tới những động lực tăng trưởng của nền kinh tế và doanh nghiệp nhỏ và vừa.
Từ 4 ngân hàng thương mại Nhà nước đăng ký đầu tiên, đến nay đã có 19 ngân hàng thương mại thông báo tham gia, với tổng quy mô khoảng 409.000 tỷ đồng.
Đến nay, 10 ngân hàng đã giải ngân cho khách hàng, với khoảng 12.900 lượt khách hàng có dư nợ. Tổng dư nợ đạt khoảng 18.600 tỷ đồng,tương đương khoảng 4,5% quy mô đăng ký.
