5 năm trước, CEO của Honda, ông Toshihiro Mibe, vẫn được ca tụng như một nhà lãnh đạo có tầm nhìn. Ông từng mạnh dạn tuyên bố rằng đến năm 2040, hãng xe Nhật Bản này sẽ khai tử hoàn toàn dòng động cơ đốt trong nhằm nhường chỗ cho xe điện (EV) và bước chuyển mình táo bạo khi đó đã nhận được cơn mưa lời khen từ Phố Wall.

Thế nhưng ở thời điểm hiện tại, tầm nhìn của ông Mibe đã sụp đổ theo một cách mà chính vị CEO này cũng phải cay đắng thốt lên: đau lòng.

Tại Mỹ, thị trường ô tô lớn nhất của Honda, việc chính quyền Tổng thống Trump xóa bỏ chính sách ưu đãi thuế liên bang dành cho xe điện đã bóp nghẹt nhu cầu của người tiêu dùng. Hệ quả là Honda phải gánh chịu khoản lỗ ròng hàng năm đầu tiên trong lịch sử 7 thập kỷ kể từ khi niêm yết, đồng thời từ bỏ mục tiêu chỉ bán xe điện vào năm 2040.

Nội bộ lục đục

Khi khủng hoảng lộ diện, chỉ trích bắt đầu quay ngược trở lại vị thuyền trưởng từng kiến tạo nên chiến lược này. Trong nội bộ Honda, một số lãnh đạo cấp cao, đã bắt đầu âm thầm vận động sự ủng hộ nhằm gây áp lực buộc ông Mibe phải từ chức và chịu trách nhiệm cho những tổn thất của công ty.

Hiện tại, ông Mibe đang có một kế hoạch xoay chuyển cục diện tập trung vào cắt giảm chi phí, tái chú trọng dòng xe hybrid và cải tổ bộ máy quản trị để nâng cao trách nhiệm giải trình. Đại hội cổ đông thường niên diễn ra sắp tới - nơi các nhà đầu tư bỏ phiếu phê duyệt nhân sự Hội đồng quản trị - sẽ là bài kiểm tra quan trọng cho mức độ tín nhiệm của thị trường.

Rắc rối của Honda thực chất phản chiếu cuộc khủng hoảng diện rộng của toàn ngành ô tô. Ở một khía cạnh nào đó, Honda đã trở thành gương mặt đại diện cho các hãng xe truyền thống, từ Volkswagen cho đến Ford Motor - những ông lớn đã đặt cược hàng tỷ USD vào một tương lai thuần điện, để rồi hụt hơi khi nhu cầu của người tiêu dùng đột ngột hạ nhiệt.

Ông Takaki Nakanishi, CEO của Viện Nghiên cứu Nakanishi (một cơ quan tư vấn ngành ô tô), nhận định quyết định chuyển dịch sang xe điện của Honda không sai, và toàn ngành nói chung đều đang bị vùi dập bởi sự giảm tốc của thị trường EV.

“Vấn đề là Honda đã có rất nhiều cơ hội để giảm tốc tiến trình chuyển đổi EV, nhưng phản ứng của họ lại quá chậm chạp”, ông Nakanishi phân tích.

Quyết định từ bỏ động cơ xăng của Honda được đưa ra vào thời điểm làn sóng xe điện toàn cầu đang ở đỉnh cao. Giá trị vốn hóa của những hãng xe thuần điện như Tesla tăng vọt, trong khi chính phủ các nước thắt chặt quy định về khí thải. Chính quyền cựu Tổng thống Biden khi đó cũng đổ thêm dầu vào lửa bằng cách tung ra hàng tỷ USD tiền trợ cấp và ưu đãi thuế cho người tiêu dùng.

Đối với Honda, đây là một cú bẻ lái gây sửng sốt. Công ty vốn là một trong những nhà sản xuất động cơ lớn nhất hành tinh, cung cấp bộ truyền động cho cả xe đua Công thức 1 lẫn máy bay phản lực thương mại. Tuy nhiên, việc lao vào canh bạc EV lại rất thế hiện đúng bản sắc kiêu hãnh và ngông cuồng về mặt công nghệ của hãng.

Honda từ lâu đã luôn tự hào về một văn hóa sẵn sàng đi ngược lại số đông. Vào thập niên 1970, hãng từng khiến các đối thủ choáng váng khi tự phát triển một loại động cơ mang tính cách mạng, giúp loại bỏ các linh kiện đắt đỏ nhưng vẫn đáp ứng hoàn hảo tiêu chuẩn không khí sạch khắt khe của Mỹ. Bước đột phá đó đã biến những dòng xe như Civic trở thành cái tên bán chạy nhất toàn cầu.

Mặc dù vậy, ông Mibe - người đã có hơn ba thập kỷ cống hiến tại bộ phận kỹ thuật của Honda trước khi ngồi vào ghế CEO vào năm 2021 - ngay từ đầu cũng đã thừa nhận rằng canh bạc thuần điện này sẽ là một cuộc chiến đầy gian nan.

Trầm tính và có tư duy phân tích nhạy bén, ẩn sau cặp kính và mái tóc chải chuốt gọn gàng, vị CEO 64 tuổi không coi quyết định này là một cuộc chinh chiến mang tính tư tưởng, mà là một giải pháp thực tế để giúp Honda đạt được mục tiêu trung hòa carbon vào năm 2050 của chính phủ Nhật Bản.

Một công ty vốn nổi tiếng là thận trọng với các liên minh lớn bỗng chốc trở nên cởi mở. Năm 2022, Honda bắt tay với General Motors để phát triển các mẫu xe điện giá rẻ. Ông Mibe cũng thuyết phục Sony thành lập một liên doanh xe điện tập trung vào phần mềm. Hãng đã cam kết chi hàng chục tỷ USD cho hoạt động nghiên cứu và phát triển (R&D), đồng thời tự xây dựng một nền tảng khung gầm riêng để định hình cho một dòng xe SUV chạy pin mới.

Đảo chiều

Thế rồi thị trường đảo chiều.

Vào năm 2025, doanh số xe điện tại Mỹ sụt giảm, chấm dứt chuỗi nửa thập kỷ tăng trưởng kỷ lục. Điều này giáng đòn mạnh vào toàn ngành, và Honda không phải ngoại lệ. Tại các buổi đánh giá sản phẩm nội bộ ở Nhật Bản, phản hồi dành cho các mẫu xe mới, bao gồm cả chiếc Saloon, là vô cùng ghẻ lạnh.

Trong nội bộ, niềm tin vào sự chèo lái của vị CEO bắt đầu rạn nứt. Các tiếng nói chỉ trích cho rằng ông Mibe đã quá khép mình tại Nhật Bản. Ông tiếp quản chiếc ghế quyền lực đúng vào thời điểm các lệnh hạn chế dịch bệnh Covid-19 cản trở việc đi lại, nhưng ngay cả những năm sau đó, ông cũng chỉ bay đến Trung Quốc - trung tâm đổi mới sáng tạo EV của thế giới - vỏn vẹn vài lần. Nhiều ý kiến cho rằng ông Mibe đã quá chậm trễ trong việc điều chỉnh hướng đi ngay cả khi động lực thị trường đã thay đổi.

Không dừng lại ở đó, ông Mibe còn gặp khó khăn trong việc thuyết phục chính các kỹ sư dưới quyền, theo ông Shigeo Makino, một chuyên gia phân tích ô tô tại Tokyo. Nhiều kỹ sư đã dành cả đời để chế tạo ra những động cơ đẳng cấp thế giới và họ cực kỳ miễn cưỡng khi phải thử một thứ hoàn toàn mới.

Trong các cuộc họp nội bộ, một số người đã vô cùng sốc khi ông Mibe thản nhiên buông lời: “Chúng ta không cần phải làm những cái động cơ sặc mùi dầu mỡ đó nữa”, ông Makino – người từng tham dự một số cuộc thảo luận này khi đang viết sách về công nghệ của Honda – kể lại.

Một số nhà phân tích và người trong cuộc tại Honda bắt đầu tin rằng quyền lực ở thượng tầng công ty đang thiếu đi sự kiểm soát cần thiết. Ông Mibe kiêm nhiệm cả hai chức vụ: CEO kiêm Chủ tịch Hội đồng quản trị - một mô hình cấu trúc vốn thường bị các chuyên gia quản trị doanh nghiệp chỉ trích vì quá tập trung quyền lực và có nguy cơ làm yếu đi vai trò giám sát độc lập của HĐQT.

Về mặt lịch sử, Honda luôn vận hành theo cặp bài trùng: một CEO đóng vai trò kiến tạo tầm nhìn vĩ mô và một vị phó tướng chịu trách nhiệm điều hành công việc kinh doanh thực tế hàng ngày. Thế nhưng tại triều đại của Honda hiện tại, không có một nhân vật số hai đủ quyền lực để phản biện ông Mibe.

Suốt hai năm qua, Honda bị mắc kẹt trong một vòng xoáy lao dốc không phanh. Vào cuối năm 2024, công ty bước vào cuộc đàm phán sáp nhập với đối thủ đồng hương đang chật vật là Nissan Motor, nhưng cuộc thảo luận đã đổ vỡ. Đến tháng 3, Honda và Sony chính thức khai tử kế hoạch phát triển các mẫu xe điện vốn được kỳ vọng lớn.

Tại cuộc họp báo diễn ra vào tháng đó, ông Mibe ngậm ngùi thừa nhận rằng dù đã cố gắng hết sức, công ty vẫn phải ngừng phát triển ba mẫu xe điện chủ lực, bao gồm cả chiếc Saloon. Hai tháng sau, Honda công bố khoản lỗ ròng hàng năm đầu tiên, nhấn chìm bởi hơn 9 tỷ USD chi phí tái cơ cấu và xóa sổ tài sản liên quan đến canh bạc xe điện chạy pin.

Để cứu vãn tình hình, trong những tháng gần đây, Honda tuyên bố sẽ đặt cược gấp đôi vào dòng xe hybrid (xăng lai điện), dự kiến ra mắt 15 mẫu xe thế hệ mới vào năm 2030. Kết hợp với việc cắt giảm chi phí và đẩy nhanh tốc độ phát triển sản phẩm, chiến lược này được kỳ vọng sẽ đưa Honda trở lại mức lợi nhuận kỷ lục vào cuối thập kỷ, ông Mibe cho biết.

Vị CEO cũng tuyên bố sẽ tự nguyện cắt giảm 30% lương và rời khỏi chiếc ghế Chủ tịch HĐQT cũng như Ủy ban bổ nhiệm nhân sự, đồng thời cam kết sẽ xây dựng một hệ thống quản trị doanh nghiệp vững mạnh hơn.

Bản thân ông Mibe cũng nằm trong danh sách tái tranh cử. Ông chia sẻ rằng mình cảm thấy có trách nhiệm phải vực dậy năng lực cạnh tranh của Honda.

“Vẫn còn rất nhiều người hâm mộ Honda tại Mỹ”, chuyên gia ô tô Makino nhận định. “Điều Honda cần làm ngay lúc này là mang đến cho khách hàng những sản phẩm họ thực sự muốn - cụ thể là những chiếc xe hybrid chất lượng cao”.