Kiểm toán Nhà nước (KTNN) cho biết trong năm 2024, Ngân hàng Nhà nước đã điều hành chính sách tiền tệ chủ động, linh hoạt góp phần kiểm soát lạm phát ở mức 2,7%, đảm bảo thanh khoản và an toàn hệ thống, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế.

Đồng thời, tiếp tục đẩy mạnh tái cơ cấu hệ thống tổ chức tín dụng, xử lý ngân hàng yếu kém, kiểm soát nợ xấu, song song triển khai hiệu quả các chương trình tín dụng ưu tiên theo chỉ đạo của Chính phủ, góp phần hỗ trợ sản xuất, kinh doanh... Lãi suất cho vay bình quân toàn hệ thống tại thời điểm cuối kỳ báo cáo tháng 12/2024 là 8,03%, giảm khoảng 1,23%/năm so với cuối năm 2023. 

Các tổ chức tài chính, ngân hàng, bảo hiểm được kiểm toán cơ bản đảm bảo các chỉ tiêu an toàn trong hoạt động, kinh doanh có lãi; tỷ lệ nợ xấu nội bảng một số tổ chức tín dụng dưới 3%. 

Bên cạnh các điểm tích cực, KTNN đồng thời chỉ ra một số tồn tại trong phạm vi kiểm toán.

Tồn tại trong hoạt động tín dụng, nợ xấu BĐS tại cuối năm 2024 vượt 80.000 tỷ

Về cơ cấu tín dụng, KTNN chỉ ra tỷ trọng dư nợ một số lĩnh vực ưu tiên còn thấp, chẳng hạn tỷ trọng cho vay doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao chỉ ở mức 0,4%, cho vay phát triển ngành công nghiệp hỗ trợ khoảng 3%...

Đáng chú ý, tăng trưởng tín dụng lĩnh vực bất động sản năm 2024 ở mức 20,79%, cao hơn mức tăng trưởng tín dụng nền kinh tế (15,08%). Nợ xấu lĩnh vực BĐS đến hết năm 2024 ước khoảng 80.516 tỷ đồng, tăng 9,2% so với năm 2023. 

Về hoạt động cấp tín dụng, một số ngân hàng có tồn tại sai sót về trình tự, thủ tục cho vay như chưa thu thập đầy đủ hồ sơ pháp lý; thẩm định và phê duyệt cho vay khách hàng chưa thu thập, đánh giá đầy đủ các thông tin về tình hình tài chính, hoạt động kinh doanh...; định kỳ chưa đánh giá lại tài sản bảo đảm; thiếu chứng từ giải ngân/tài liệu chứng minh mục đích sử dụng vốn vay; kiểm tra, giám sát sau cho vay chưa thu thập đầy đủ các tài liệu để đánh giá tình hình tài chính, kết quả kinh doanh, nguồn trả nợ…

Về hoạt động phân loại nợ, một số ngân hàng thực hiện phân loại nợ chưa phù hợp, trích lập dự phòng rủi ro tín dụng chưa chính xác.

Chẳng hạn, tại BIDV, kết quả kiểm toán điều chỉnh giảm dư nợ nhóm 1 là 302 tỷ đồng; tăng dư nợ nhóm 2 là 272 tỷ đồng… Hay tại MB, kiểm toán điều chỉnh giảm dư nợ nhóm 1 là 116 tỷ đồng, nhóm 2 là 72 tỷ đồng, nhóm 4 là 72 tỷ đồng; tăng dư nợ nhóm 3 là 68 tỷ đồng, nhóm 5 là 192 tỷ đồng...

4 ngân hàng chưa niêm yết, 7 ngân hàng có hệ số CAR dưới 10%

Liên quan đến Đề án Cơ cấu lại hệ thống các tổ chức tín dụng gắn với xử lý nợ xấu giai đoạn 2021-2025, KTNN chỉ ra tại thời điểm kiểm toán, một số mục tiêu của Đề án không đạt hoặc khả năng thực hiện và hoàn thành gặp nhiều khó khăn.

Cụ thể, mục tiêu phấn đấu không để phát sinh ngân hàng yếu kém mới không đạt do ngân hàng SCB bị đặt vào diện kiểm soát đặc biệt năm 2022.

Đề án cũng đặt mục tiêu phấn đấu đến năm 2023, tỷ lệ an toàn vốn (CAR) của các NHTM đạt tối thiểu 10 - 11%, tuy nhiên tại thời điểm kiểm toán, còn 7 ngân hàng chưa đạt hệ số CAR này. 

Đề án đồng thời đặt mục tiêu đến cuối năm 2025, phấn đấu có ít nhất từ 2 - 3 NHTM nằm trong top 100 ngân hàng lớn mạnh nhất (theo tiêu chí sức mạnh) trong khu vực châu Á; hoàn thành việc niêm yết cổ phiếu của các NHTM cổ phần trên thị trường chứng khoán Việt Nam và phấn đấu có 1 - 2 ngân hàng niêm yết cổ phiếu trên thị trường chứng khoán quốc tế. Tuy nhiên đến tháng 10/2025, chỉ có Vietcombank xếp hạng 113 khu vực. Có 27/31 ngân hàng cổ phần niêm yết trong nước và chưa có ngân hàng nào niêm yết trên thị trường chứng khoán quốc tế...

Ngoài ra, trong kỳ kiểm toán, còn 2 NHTM chưa được phê duyệt phương án cơ cấu lại (PACCL) là Ngân hàng TMCP Đại Chúng Việt Nam (PVcomBank) và Ngân hàng TMCP Sài Gòn Thương Tín (Sacombank). 

Tại Ngân hàng Phát triển Việt Nam (VDB), việc thực hiện PACCL giai đoạn 2023-2024 còn hạn chế. Chẳng hạn, về chất lượng tài sản, các khoản nợ xấu tại 31/12/2024 của VDB chủ yếu là nợ nhóm 5, khách hàng không có nguồn thu để trả nợ, tài sản bảo đảm giảm giá trị và thanh khoản thấp...

Một số khoản đầu tư hiệu quả thấp, nhiều cơ sở đất đang bỏ trống

Báo cáo của KTNN cũng chỉ ra một số khoản đầu tư không hiệu quả hoặc hiệu quả thấp tại các đơn vị được kiểm toán.

Chẳng hạn, Tổng công ty Bảo hiểm PVI đầu tư 168 tỷ đồng trái phiếu CTCP Sông Đà Thăng Long, đã trích lập dự phòng 100%; đầu tư 103 tỷ đồng tiền gửi tại Oceanbank chưa xác định được thời hạn thu hồi. Tổng Công ty CP Tái bảo hiểm Hà Nội đầu tư 120 tỷ đồng tiền gửi tại Oceanbank tiềm ẩn rủi ro về thu hồi nợ gốc. CTCP Chứng khoán MB còn 6 khoản đầu tư cổ phiếu doanh nghiệp chưa niêm yết tổng giá trị 117 tỷ đồng (phát sinh từ trước thời điểm tái cấu trúc năm 2012), các doanh nghiệp hoạt động kém hiệu quả....

Bên cạnh đó, một số đơn vị quản lý, sử dụng đất chưa hiệu quả, còn để trống hoặc không còn nhu cầu sử dụng song chưa được xử lý.

Trong đó, VDB có 5 cơ sở đất, diện tích khoảng 2,5ha để trống chưa xây dựng. BIDV có 28 cơ sở đất, diện tích khoảng 2ha đang trong quá trình nghiên cứu phương án sử dụng hoặc đang tạm khai thác trong thời gian chuẩn bị xây dựng công trình, chờ phê duyệt thanh lý/trả lại Nhà nước. BHXH Việt Nam có 25 cơ sở đất không còn nhu cầu sử dụng, đã báo cáo Bộ Tài chính nhưng chưa được xử lý, bàn giao về địa phương.