Thông tin do Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản (VASEP), Bộ Thương mại Hoa Kỳ (DOC) vừa công bố kết quả đợt rà soát hành chính lần thứ 21 (POR21) đối với lệnh thuế chống bán phá giá một số sản phẩm phi lê cá đông lạnh từ Việt Nam, với giai đoạn rà soát từ ngày 1/8/2023 đến 31/7/2024.

Kết quả cuối cùng cho thấy biên độ thuế của cả bốn doanh nghiệp thuộc diện xác định mức thuế trong POR21 đều tăng đáng kể so với kết quả sơ bộ được DOC công bố hồi tháng 2.

Có doanh nghiệp bị nâng thuế hơn 440% so với kết quả sơ bộ

Trong hai bị đơn bắt buộc, Bien Dong chịu mức thuế cuối cùng 1 USD/kg, tăng từ mức sơ bộ 0,29 USD/kg, tương đương tăng gần 245%.

NTSF ghi nhận mức tăng mạnh hơn, từ 0,07 USD/kg lên 0,38 USD/kg, tức tăng khoảng 443%.

Đối với hai doanh nghiệp không được DOC lựa chọn điều tra riêng nhưng đáp ứng điều kiện hưởng mức thuế riêng là CASEAMEX và NAVICO, mức thuế tăng từ 0,23 USD/kg lên 0,84 USD/kg, tương đương khoảng 265%.

Sự thay đổi càng rõ nếu so với POR20. Trong kết quả cuối cùng của kỳ rà soát trước, Bien Dong được xác định mức thuế 0 USD/kg. Sáu doanh nghiệp được hưởng mức thuế riêng gồm CASEAMEX, Dai Thanh Seafoods, Dong A Seafood, HungCa 6, NAVICO và NTSF khi đó cũng cùng nhận mức 0 USD/kg.

Như vậy, chỉ sau một kỳ rà soát, bức tranh thuế chống bán phá giá với nhóm doanh nghiệp trên đã chuyển từ mức 0 USD/kg sang 0,38-1 USD/kg.

Một điểm đáng chú ý trong kết quả POR21 là CASEAMEX và NAVICO không phải hai doanh nghiệp được DOC điều tra riêng nhưng vẫn chứng minh đủ điều kiện hưởng mức thuế riêng.

Theo DOC, mức thuế dành cho các doanh nghiệp không được lựa chọn điều tra riêng được xác định trên cơ sở mức thuế của hai bị đơn bắt buộc Bien Dong và NTSF, có tính đến giá trị bán hàng tại Mỹ được công khai theo khoảng. Từ phương pháp này, CASEAMEX và NAVICO cùng nhận mức cuối cùng 0,84 USD/kg.

Trong kết quả sơ bộ hồi tháng 2, Bien Dong và NTSF lần lượt chịu mức 0,29 USD/kg và 0,07 USD/kg, còn mức áp dụng cho hai doanh nghiệp không được điều tra riêng là 0,23 USD/kg.

Việc mức thuế của hai bị đơn bắt buộc tăng trong kết quả cuối cùng vì thế kéo mức thuế dành cho CASEAMEX và NAVICO tăng theo.

Theo bà Lê Hằng, Phó Tổng thư ký Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thủy sản Việt Nam (VASEP), kết quả POR21 là diễn biến không thuận lợi đối với xuất khẩu cá tra Việt Nam, đặc biệt khi chi phí tiếp cận thị trường Mỹ đang gia tăng.

Mức thuế toàn quốc vẫn là 2,39 USD/kg

Trong khi thay đổi mạnh mức thuế của các doanh nghiệp thuộc POR21, DOC giữ nguyên mức thuế dành cho thực thể toàn Việt Nam ở 2,39 USD/kg.

Đối với Bien Dong, NTSF, CASEAMEX và NAVICO, mức tiền ký quỹ đối với các lô hàng thuộc phạm vi điều chỉnh nhập khẩu vào Mỹ từ ngày kết quả cuối cùng có hiệu lực sẽ dựa trên mức thuế được xác định tại POR21.

Trong khi đó, các nhà xuất khẩu Việt Nam đã từng được điều tra hoặc rà soát trước đây, không nằm trong nhóm bốn doanh nghiệp trên nhưng đã được hưởng mức thuế riêng, tiếp tục áp dụng mức tiền ký quỹ riêng được công bố tại kỳ rà soát gần nhất của doanh nghiệp. Những nhà xuất khẩu chưa được xác định đủ điều kiện hưởng mức riêng sẽ áp dụng mức 2,39 USD/kg.

Điều này cũng đồng nghĩa tác động của POR21 không giống nhau với toàn bộ doanh nghiệp cá tra Việt Nam, mà phụ thuộc vào tình trạng pháp lý và mức thuế riêng của từng nhà xuất khẩu.

So với kết quả sơ bộ, DOC cho biết đã thực hiện một số thay đổi sau khi xem xét hồ sơ cũng như ý kiến và phản biện của các bên liên quan.

Kết quả POR21 được công bố trong thời điểm xuất khẩu cá tra Việt Nam vẫn tăng trưởng về tổng thể nhưng thị trường Mỹ đang thể hiện diễn biến kém tích cực hơn một số thị trường khác.

Theo VASEP, nửa đầu năm 2026, xuất khẩu cá tra Việt Nam đạt khoảng 1,1 tỷ USD, tăng 12% so với cùng kỳ. Tuy nhiên, kim ngạch sang Mỹ đạt khoảng 167 triệu USD, giảm 5% và chiếm khoảng 15% tổng kim ngạch cá tra. Trong khi đó, Trung Quốc đạt 299 triệu USD, tăng 35% và chiếm 27%, trở thành động lực tăng trưởng lớn nhất của ngành trong nửa đầu năm.

Sang tháng 7, dấu hiệu chững lại rõ hơn khi xuất khẩu cá tra chỉ đạt gần 184 triệu USD, giảm 6,1% so với cùng kỳ. Dù vậy, nhờ nền tăng trưởng trong những tháng đầu năm, lũy kế 7 tháng vẫn đạt gần 1,3 tỷ USD, tăng khoảng 8,8%.

Điều đáng chú ý là áp lực thuế tại Mỹ hiện không chỉ đến từ cơ chế chống bán phá giá.

Ngày 23/7, Cơ quan Đại diện Thương mại Mỹ (USTR) công bố hành động cuối cùng theo Section 301 của Đạo luật Thương mại 1974 đối với hàng hóa từ 60 nền kinh tế. Việt Nam nằm trong nhóm chịu mức thuế bổ sung 12,5%, có hiệu lực từ ngày 24/7/2026 đối với các mặt hàng không nằm trong diện miễn trừ.

Theo rà soát của VASEP, nhóm thủy sản thuộc Chương 03 cũng như một số sản phẩm chế biến thuộc nhóm 1604 và 1605 không nằm trong danh mục miễn trừ được công bố, khiến cá tra Việt Nam phải tính thêm yếu tố thuế này vào chi phí khi tiếp cận thị trường Mỹ.

VASEP nhận định thuế Section 301 ở mức 12,5% làm tăng giá vốn sau khi hàng cập cảng Mỹ, tạo thêm sức ép lên biên lợi nhuận và sức tiêu thụ của cá tra Việt Nam. Do chính sách mới có hiệu lực cuối tháng 7 và tồn tại độ trễ giữa ký hợp đồng, vận chuyển và giao hàng, tác động đầy đủ được cho là sẽ thể hiện rõ hơn từ tháng 8 và quý IV.

Trong bối cảnh này, việc POR21 nâng thuế chống bán phá giá của một số doanh nghiệp từ 0 USD/kg trong kỳ trước lên 0,38-1 USD/kg tạo thêm một lớp chi phí đối với những doanh nghiệp chịu tác động trực tiếp.

Đối với các nhà xuất khẩu, bài toán trong thời gian tới không chỉ là duy trì đơn hàng mà còn là kiểm soát chặt mã hồ sơ và mức tiền ký quỹ áp dụng cho từng doanh nghiệp, cân đối giá bán với nhà nhập khẩu, đồng thời phân tán thị trường để giảm phụ thuộc vào một thị trường đơn lẻ.

Ở phạm vi toàn ngành, Mỹ vẫn là một trong những thị trường quan trọng của cá tra Việt Nam. Tuy nhiên, kết quả POR21 cùng các biện pháp thương mại mới đang khiến lợi thế chi phí trở thành yếu tố cần được tính toán kỹ hơn, nhất là khi tăng trưởng xuất khẩu cá tra năm nay chủ yếu được dẫn dắt bởi Trung Quốc và các thị trường CPTPP thay vì Mỹ.