Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu Thuỷ sản (VASEP), đầu năm 2026, Mỹ công bố kế hoạch đầu tư khoảng 15,2 triệu USD vào ngành cá rô phi Việt Nam trong giai đoạn 5 năm, nhằm mở rộng quy mô nuôi, nâng cao chất lượng sản phẩm và năng lực chế biến – xuất khẩu.

Mục tiêu dài hạn là đưa kim ngạch xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam vượt 1 tỷ USD, với sản lượng đạt khoảng 1,21 triệu tấn. Đây được xem là bước đi chiến lược của Mỹ trong việc xây dựng một nguồn cung cá thịt trắng ổn định, có chi phí và rào cản thuế thấp.

Thực tế thị trường cho thấy vai trò “đầu kéo” của Mỹ đối với cá rô phi Việt Nam đã hình thành từ trước khi dòng vốn được công bố.

Năm 2025, xuất khẩu cá rô phi của Việt Nam tăng 141% so với cùng kỳ, trong đó xuất khẩu sang Mỹ tăng tới 173%. Phi lê cá đông lạnh trở thành nhóm sản phẩm tăng trưởng chủ lực, phản ánh sự phù hợp ngày càng cao giữa năng lực chế biến của Việt Nam và nhu cầu tiêu thụ tại thị trường Mỹ.

Không chỉ dừng ở khía cạnh thương mại, sự tham gia của Mỹ còn gắn với hệ thống thức ăn chăn nuôi, tiêu chuẩn sản xuất và năng lực chế biến sâu. Điều này giúp Việt Nam từng bước củng cố vị thế như một trung tâm cung ứng cá rô phi có tính tiêu chuẩn hóa cao, thay vì chỉ là nguồn bổ sung ngắn hạn.

Với định hướng này, Mỹ đang từng bước “khóa trước” một phần nguồn cung cá rô phi trong trung hạn, tạo nền tảng cho tăng trưởng bền vững của ngành cá rô phi Việt Nam.

Ở chiều ngược lại, theo VASEP sự dịch chuyển nhu cầu của Mỹ sang Việt Nam đang gây tác động rõ rệt tới thị trường cá rô phi Trung Quốc. Trong nhiều năm, chu kỳ giá cá rô phi tại Trung Quốc chủ yếu vận hành theo cung – cầu nội địa. Tuy nhiên, từ năm 2025 đến đầu năm 2026, dù sản lượng thả nuôi giảm và nguồn cung thắt chặt, giá cá rô phi Trung Quốc vẫn dao động trong vùng thấp và khó phục hồi.

Theo VASEP, nguyên nhân then chốt nằm ở xuất khẩu. Cá rô phi Trung Quốc hiện chịu mức thuế cao, khoảng 55%, khi vào thị trường Mỹ, khiến khả năng cạnh tranh suy giảm. Khi nhu cầu nhập khẩu của Mỹ được định hướng sang Việt Nam, việc Trung Quốc cắt giảm sản lượng không còn tạo ra hiệu ứng đẩy giá mạnh như trước. Chu kỳ giá vì thế trở nên “phẳng” hơn, với biên độ tăng bị thu hẹp.

Cần lưu ý rằng Việt Nam chưa thể thay thế hoàn toàn Trung Quốc về quy mô tổng thể. Trung Quốc vẫn giữ lợi thế về sản lượng, hệ thống chế biến và độ đa dạng sản phẩm. Tuy nhiên, điều đang thay đổi không phải là thị phần hiện hữu, mà là dòng chảy của nhu cầu mới. Các đơn hàng tăng thêm đang nghiêng về Việt Nam, trong khi Trung Quốc phải đối mặt với áp lực giá kéo dài.

Trong bối cảnh đó, Mỹ không chỉ đóng vai trò là thị trường tiêu thụ, mà đang trở thành nhân tố định hình lại cấu trúc tăng trưởng của cá rô phi Việt Nam, đồng thời làm suy yếu vai trò dẫn dắt giá của Trung Quốc trong chu kỳ mới.