Theo số liệu của Cục Hải quan, trong hai tháng đầu năm nay, Việt Nam nhập khẩu gần 2,2 triệu tấn xăng dầu các loại tăng mạnh 43% so với cùng kỳ năm ngoái. Nhập khẩu xăng dầu tăng mạnh trong bối cảnh giá xăng dầu trong giai đoạn này giảm so với cùng kỳ năm ngoái.

Theo đó, giá xăng dầu nhập khẩu trung bình trong hai tháng đầu năm khoảng 663 USD/tấn, thấp hơn đáng kể so với mức 726 USD/tấn của cùng kỳ năm ngoái. Mức giá này nối dài đà giảm của năm 2025 - khi giá nhập khẩu trung bình của cả năm khoảng 685 USD/tấn, giảm 11% so với năm 2024. Tuy nhiên, lượng nhập khẩu không mấy thay đổi so với 2024, chỉ giảm 3% xuống 6,8 triệu thùng.

Trái với xăng dầu, hoạt động nhập khẩu dầu thô có xu hướng giảm mạnh. Trong hai tháng đầu năm nay, Việt Nam chi gần 1,1 tỷ USD để nhập khẩu khoảng 2,2 triệu tấn dầu thô. Con số này thấp hơn 10% về lượng và 25% về kim ngạch so với cùng kỳ năm ngoái. Giá nhập khẩu dầu thô trung bình khoảng 501 USD/tấn, thấp hơn nhiều so với mức 593 USD của cùng kỳ năm ngoái.

Việc giá xăng dầu và giá dầu thô nhập khẩu trong nước giảm góp phần giúp giá bán trong nước hai tháng đầu năm thấp hơn cùng kỳ năm ngoái.

Điển hình như tính đến cuối tháng 2, giá xăng RON95 và E5 lần lượt 20.151 và 19.523 đồng/lít, thấp hơn khoảng 1.000 đồng/lít so với cùng kỳ năm ngoái.

So sánh giá xăng dầu tại thời điểm cuối tháng 2/2025 và cuối tháng 2/2026 (Nguồn: Bộ Công Thương, H.Mĩ tổng hợp)

Cú sốc giá xăng dầu tháng 3 

Tuy nhiên, bước sang tháng 3, tình hình căng thẳng tại khu vực Trung Đông bùng nổ khiến giá dầu thô tăng phi mã. Nhiều cơ sở sản xuất dầu khí ở Trung Đông phải tạm dừng hoạt động do ảnh hưởng bởi tình hình chiến sự Iran - Israel. Bên cạnh đó, xung đột khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz, nơi trung chuyển khoảng 1/5 nguồn cung dầu toàn cầu, gần như tê liệt.

Tính đến ngày 6/3, giá dầu Brent giao trong tháng 4/2026 giao dịch ở mức 92,69 USD/thùng, tăng vọt 46% so với đầu năm nay và tăng 31% so với cùng kỳ năm ngoái. Tương tự, giá dầu WTI giao trong tháng 4/2026 cũng tăng mạnh 59% so với đầu năm nay và tăng 37% so với cùng kỳ năm ngoái lên 90,9 USD/thùng.

Điều này đã tác động mạnh mẽ đến giá xăng dầu trong nước. Trong tuần này, Bộ Công Thương đã có hai lần điều chỉnh giá xăng dầu chỉ trong vòng 2 ngày (thay vì 7 ngày như thường lệ), do giá dầu thế giới biến động quá lớn.

Tại kỳ điều hành ngày 7/3, Bộ này nâng giá từ 3.700 - 8.490 đồng/lít/kg tuỳ loại xăng dầu. Ở kỳ điều hành liền trước đó (5/3), giá cũng đã tăng mạnh khoảng 1.900 - 7.100 đồng/lít, kg. Trong đó, sau các lần điều chỉnh, giá hoả là mặt hàng ghi nhận mức tăng mạnh nhất. Tính đến ngày 7/3, giá mặt hàng này giao dịch 35.091 đồng/lít, tăng gần gấp đôi so với tuần trước đó.

Trong kỳ điều hành giá ngày 7/3, Bộ Công Thương cho biết các yếu tố bất định liên quan đến xung đột khu vực Trung Đông; xung đột Nga - Ukraine; tâm lý tích tích trữ nhiên liệu ở hầu hết quốc gia;…khiến xăng dầu trên thế giới trở nên khan hiếm. Giá mặt hàng năng lượng này trên thế giới trong những ngày qua tiếp tục tăng tăng cao.

Hiện tại, Việt Nam nhập khẩu khẩu xăng dầu từ 5 quốc gia chính, trong đó, Maylasia chiếm tỷ trọng lớn nhất với 24%, theo sau là Hàn Quốc (23%). Trong khi đó, đối với dầu thô, Việt Nam chủ yếu nhập khẩu từ  Kuwait với tỷ trọng trên 80%.

Bảo đảm nguồn cung xăng dầu theo hợp đồng đã ký đến hết tháng 3

Trước đó, ngày 6/3, cơ quan này đã ban hành văn bản hoả tốc gửi UBND các tỉnh, thành phố yêu cầu tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động kinh doanh xăng dầu  trong bối cảnh tình hình quốc tế diễn biến phức tạp.

Theo Bộ Công Thương, xung đột leo thang tại khu vực Trung Đông đang tác động mạnh đến thị trường năng lượng toàn cầu, ảnh hưởng đến nguồn cung và giá cả các mặt hàng xăng dầu, khí LPG. Trong bối cảnh đó, việc chủ động kiểm tra, giám sát thị trường là cần thiết nhằm phòng ngừa các hành vi vi phạm pháp luật, bảo đảm quyền lợi hợp pháp của doanh nghiệp và người tiêu dùng.

Do đó, Bộ Công Thương đề nghị UBND các tỉnh, thành phố chỉ đạo Sở Công Thương và các cơ quan liên quan tăng cường nắm bắt diễn biến thị trường, đặc biệt là tình hình cung - cầu và giá bán xăng dầu, LPG trên địa bàn.

Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết theo báo cáo của Tập đoàn Dầu khí Việt Nam (PVN), sản lượng khai thác dầu thô hiện đạt khoảng 180.000 thùng/ngày. Trong đó, khoảng 150.000 thùng/ngày được cung cấp cho Nhà máy lọc dầu Dung Quất.

Về năng lực sản xuất, Nhà máy lọc dầu Dung Quất có thể duy trì vận hành ổn định ở mức công suất khoảng 118% ít nhất đến hết tháng 4 và bảo đảm cung cấp xăng dầu theo các hợp đồng đã ký với thương nhân đầu mối.

Trong khi đó, Nhà máy lọc hóa dầu Nghi Sơn vẫn đang duy trì hoạt động ổn định với nguồn nguyên liệu bảo đảm cho kế hoạch sản xuất trong thời gian tới.

Như vậy, hai nhà máy lọc dầu lớn trong nước là Dung Quất và Nghi Sơn vẫn đang vận hành bình thường, bảo đảm nguồn cung xăng dầu cho các thương nhân đầu mối theo hợp đồng đã ký đến hết tháng 3.

Song song với nguồn sản xuất trong nước, các thương nhân đầu mối kinh doanh xăng dầu vẫn đang tiếp tục nhập khẩu  xăng dầu thành phẩm để cung ứng cho thị trường, dù chi phí nhập khẩu và vận chuyển có xu hướng tăng. Cùng với lượng dự trữ lưu thông tại doanh nghiệp theo quy định, nguồn cung xăng dầu cho thị trường trong tháng 3 cơ bản được bảo đảm.

Tuy nhiên, nếu chiến sự tại Trung Đông kéo dài sang tháng 4, dự báo thị trường có thể đối mặt với nhiều khó khăn hơn.

Hiện Chính phủ cùng Bộ Công Thương và các bộ, ngành liên quan đang khẩn trương chỉ đạo tháo gỡ vướng mắc, tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động sản xuất và nhập khẩu xăng dầu, nhằm bảo đảm đủ nguồn cung cho thị trường trong các tháng tiếp theo.

Bộ Công Thương nhấn mạnh trách nhiệm của các doanh nghiệp kinh doanh xăng dầu là bảo đảm nguồn cung ổn định cho thị trường.

Tại Nghị quyết số 36/NQ-CP ngày 6/3, Chính phủ đưa ra một số giải pháp cấp bách nhằm ứng phó với những tác động từ xung đột đang diễn ra tại Trung Đông, bảo đảm an ninh năng lượng trong nước.

Trong đó, giải pháp quan trọng là điều hành thuế đối với các mặt hàng xăng dầu. Cụ thể, Chính phủ giao Bộ Tài chính chủ trì, phối hợp với Bộ Tư pháp, Bộ Công Thương và cơ quan liên quan khẩn trương xây dựng Nghị định sửa đổi mức thuế suất thuế nhập khẩu  ưu đãi (MFN) của một số mặt hàng xăng dầu, báo cáo ngay trong ngày 7/3.

Hiện nay, biểu thuế này đang được áp dụng tại Biểu thuế nhập khẩu ưu đãi ban hành kèm theo Nghị định số 26/2023/NĐ-CP ngày 31/5/2023 với mức thuế nhập khẩu với xăng dầu khoảng 10%.

Bên cạnh đó, xăng dầu còn chịu, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt, thuế bảo vệ môi trường và các khác như: Chi phí kinh doanh định mức, lợi nhuận định mức và trích lập quỹ bình ổn giá tuỳ kỳ điều chỉnh.

Thuế - công cụ hạn chế tác động cú sốc giá xăng dầu

Chia sẻ với chúng tôi, chuyên gia kinh tế Phạm Thế Anh, Trưởng khoa Kinh tế học, Đại học Kinh tế Quốc dân, cần nhanh chóng điều chỉnh thuế phí linh hoạt để giảm thiểu hạn chế tiêu cực của cú sốc giá dầu.

Vị này cho biết thuế là một yếu tố rất quan trọng tác động vào giá xăng dầu. Hiện nay, nước ta đang đánh nhiều loại thuế với xăng dầu. Trong đó, thuế nhập khẩu và thuế VAT được đánh theo một tỷ lệ cố định dựa vào giá xăng dầu nhập khẩu và giá bán trên thị trường.

“Khi giá xăng dầu thế giới tăng sốc làm giá trong nước tăng lên, chính sách thuế hiện nay cũng góp phần khuếch đại tác động đấy. Tức là người dân vừa phải trả chi phí giá thế giới tăng cao, lại vừa phải trả thuế tăng cao”, chuyên gia Phạm Thế Anh phân tích.

Ông lấy ví dụ, mức thuế nhập khẩu xăng dầu là 10% (thuế nhập khẩu), nếu giá nhập khẩu chỉ 20.000 đồng thì doanh nghiệp nộp thuế 2.000 đồng. Nhưng nếu giá nhập khẩu tăng lên 30.000 đồng thì thuế nhập khẩu 10% tương ứng 3.000 đồng. Tương tự, thuế VAT cũng đánh theo giá xăng dầu trong nước nên giá càng cao thì giá trị tuyệt đối thu được của thuế càng nhiều.

Điều này dẫn đến chính sách thuế hiện nay đang khuếch đại tác động từ giá thế giới đối với chi phí sinh hoạt cũng như chi phí sản xuất trong nước. Vì vậy, muốn giảm thiểu tác động từ cú sốc giá dầu thế giới thì chính sách thuế đối với mặt hàng xăng dầu phải linh hoạt, phải hấp thụ được cú sốc và tạo “bộ đệm” để giảm mức nhập khẩu lạm phát .

Theo chuyên gia, khi giá xăng dầu nhập khẩu ở mức 15.000 - 20.000 đồng thì có thể đánh thuế nhập khẩu với thuế suất 10% nhưng khi giá xăng dầu nhập khẩu tăng vọt lên tới 25.000 hay 30.000 đồng thì cần phải chủ động giảm thuế suất này xuống, còn khoảng 5% hay 6%. Điều này làm số thu tuyệt đối về thuế không thay đổi, không ảnh hưởng đến kế hoạch thu ngân sách .

“Còn nếu vẫn giữ 10% thì số thu tuyệt đối trên từng lít xăng dầu tiêu thụ sẽ tăng lên, dẫn đến khuếch đại tác động từ bên ngoài, làm CPI  sinh hoạt tăng mạnh hơn, người dân và doanh nghiệp sẽ khó khăn hơn”, ông Thế Anh nói.